Önce kapasite kullanım rakamları, ardından sanayi üretimi nedeniyle büyük daralma beklenen son çeyrekte, ekonomideki daralma beklentilerin de üzerine çıktı. 2008'in son üç ayında daralma yüzde 6,2 oldu. Yıllık büyüme ise önceki üç çeyreğe yapılan revizyonların da etkisiyle yüzde 1,1 olarak gerçekleşti.


Türkiye ekonomik krizin en ağır döneminde, yani yılın son çeyreğinde 2001 krizinden bu yana ilk kez daralmaya sahne oldu. Hem kapasite kullanımı hem de sanayi üretimi verileri nedeniyle büyük daralma beklenen yılın çon çeyreğinde Türkiye ekonomisi yüzde 6.2 daraldı. Bu oran, yüzde 5.8 beklentilerin de üzerine çıktı. Yıllık büyümeye bakıldığında ise Türkiye 2008'de yüzde 1.1'lik büyüme kaydetti. Piyasa beklentileri yüzde 0,7'lik büyüme yönündeydi.

GSYH 2008'de 950.144 milyar TL oldu, kişi başına gelir ise 10,436 dolar oldu.
GSYH’nin %6.2 gibi yüksek bir oranda daralmasında, özel tüketim verilerinin %4.6 gibi yüksek bir oranda daralması etkili oldu. Özel tüketimdeki gerilemede; giyim, ulaştırma ve haberleşme ile mobilyadaki %10’un üzerindeki daralmalar etkili oldu. Yatırımlar içinde, bir önceki çeyrekte olduğu gibi kamu yatırımları %15.9 artarken, özel yatırımlar %23.5 daraldı. Yatırım tarafında, özellikle özel inşaat yatırımlarındaki geriye doğru aşağı düzeltme dikkat çekici. Revizeye göre, inşaat yatırımları 2008’in başından beri ciddi oranda daralıyor.
STOKLARDAKİ ARTIŞLAR
Büyümede bir diğer daraltıcı faktör stoklardaki artışlar. 4. çeyrekteki stok artışı serinin hesaplanmaya başlandığı tarihten itibaren görülen en yüksek rakam ve büyümeyi %4 aşağı çekiyor.
Tüketimde büyümedeki daralmayı kısıtlayan iki unsur ise kamu harcamalarında yüzde 6'lık artış ve dış talebin katkısının yüzde 5'e çıkması oldu.. İhracat yıllık bazda daralsa da ithalatın daha hızlı daralması, net ihracatın büyümeye pozitif katkı yapmasına sebep oldu. Toplamda ise iç talep stok dahil edildiğinde büyümeyi %11.2 aşağı çekerken, dış talebin %5 katkısı ile, toplam büyüme rakamı %6.2 oldu.
Üretim tarafındaki verilerde, inşaat sektöründeki %13.5’lik daralma ve geçmiş çeyreklerdeki aşağı yönlü düzeltme, 2008 büyümesini aşağı çekiyor. Ticaret sektörüde %13.4’lük daralma da büyüme hızını aşağı çekiyor. Sanayi sektöründeki daralma %9.6 ile yüksek olmasına rağmen, aylık sanayi üretim verilerinin işaret ettiği iki haneli daralma rakamlarından daha iyi geldi. Haberleşme sektöründe ise %7’lik bir daralma göze çarpıyor.

TARIMIN KATKISI BÜYÜK

Üretim tarafında ekonomideki daralmayı sınırlayan en önemli kalem ise tarım sektörünün %4 büyümesi. Tarımda 2008’in önceki çeyreklerinde de, TÜİK’in bitkisel üretim tahminlerine paralel olarak yukarı yönlü revizyonlar var.

Alt kalemlere göre bakıldığında 2007'de yüzde 7 daralan tarım, avcılık ve ormancılık kalemi 2008'de 4.1 büyüdü. İmalat sanayi 2007'de yüzde 5.6 büyüme sonrasında 2008 son çeyrekte yüzde 10.8 daralırken 2008'in tamamında yüzde 0.8 büyüme gerçekleştirdi. İnşaat sektörü ise 2007'de yüzde 5.7 büyümeden sonra 2008'de yüzde 7.6 daralma yaşandı.

Yine alt kalemler itibarıyla 2007'de yüzde 5.7 büyüyen toptan ve perakende ticaret 2008'de yüzde 0.9 daraldı.

Mali kuruluşların faaliyeti 2007'de yüzde 9.8 geliştikten sonra 2008'de yüzde 9.1 büyüme gerçekleştirirken 2007'de yüzde 13.9 büyüyen gayrimenkul, kiralama ve iş faaliyetleri 2008'de yüzde 6.8, 2007'de yüzde 4.8 büyüyen sektörler toplamı kalemi de 2008'de yüzde 1.7 büyüme gösterdi.

Vergi sübvansiyon kalemi 2007'deki yüzde 5.9 büyümesinden sonra 2008'de yüzde 0.4 daraldı.

REVİZYONLAR

TÜİK 2007 ve 2008 verilerinin tamamında revizyona gitti. Buna göre 2007 birinci çeyrek yüzde 8.1'e, 2007 ikinci çeyrek yüzde 3.8'e, 2007 üçüncü çeyrek ise yüzde 3.2, 2007 son çeyrek ise yüzde 4.2 büyüme yönünde revize edilirken 2007 yılının tamamı yüzde 4.5 büyümeden yüzde 4.7'ye revize edildi. Büyüme 2008 birinci çeyrekte yüzde 7.3'e, ikinci çeyrekte yüzde 2.8'e, üçüncü çeyrekte ise yüzde 1.2 büyüme yönünde revize edildi.

Gelen rakamlara göre Türkiye 2001 dördüncü çeyreğinden bu yana ilk kez daralmış oluyor.

PİYASA REAKSİYONU

GSYH verisi öncesi 1.6850 TL olan en iyi dolar alış kotasyonları veri sonrası 1.6830 TL seviyelerine geriledi. Veri öncesi yüzde 14.10 olan gösterge tahvilde işlem bazında bileşik faiz ise veri sonrası yüzde 14.02 seviyesine geriledi. Bankacılar kur ve faizdeki düşüşün GSYH verisinden değil, dış piyasalardaki gelişmelere bağlı olduğunu belirttiler.

UBS döviz stratejisti Roderick Ngotho "Açıklanan olumsuz GSYH rakamlarının liraya yansımadı. Kurun olumsuz ekonomik verilere anında tepki verdiği koşullardan hâlâ uzaktayız. Bazı ekonomik veriler kurda hareket yaratabiliyor, ancak GSYH gibi geç açıklanan verilere genelde pek tepki gelmiyor" dedi.

CİDDİ REVİZYONLAR VAR

Royal Bank of Scotland CEEMEA Araştırma Bölümü Başkanı Timothy Ash:"Açıklanan rakamlar, 2009 için yüzde 4 olan resmi büyüme tahminlere ulaşmanın hayal olduğunu ve 2009 reel GSYH'si için aşağı yönlü ciddi düzeltme yapılması gerektiğini gösteriyor. Stok seviyeleri ve net ihracat büyümesi kısıtlı iyimserliğe imkan tanıyor, ancak hızlı artan işsizlik ortamında sermaye yatırımlarının aynı şekilde devam etmesi ve tüketiminin toparlanmasını düşünmek pek kolay değil. Hükümetin 2009'da bütçe harcamalarını kontrollü tutması da büyüme üzerinde baskı oluşturacak. Bu yıl için reel GSYH'nin yüzde 3 ile 4 arasında daralacağını, 2010'de ise GSYH'nin en iyi ihtimalle artış göstermeyeceğini tahmin ediyoruz. Bu verilerin hükümetin, özellikle de kamu maliyesinin kuvvetlendirilmesi alanında, acilen harekete geçmesi yönünde oluşan beklentileri kuvvetlendireceğini düşünüyoruz. Hükümetin önündeki en kolay seçenek ise en azından 2009 bütçe finansmanı ihtiyaçlarını karşılanması için IMF ile anlaşmaya gidilmesi. IMF ile anlaşma sağlanması Merkez Bankası'nın faizleri daha aşağı çekmesine de imkan tanır."
Oyak Yatırım Ekonomisti Gülay Elif Girgin: "Devletin harcamaları GSYH'yi kurtarmış. Hizmet alımları yüzde 10.1 ile yüksek seviyede gözüküyor. Özel sektörde yatırımlar tarafında 23.5 daralma olmuş. İthalat çok ciddi, yüzde 23 daralma var. Devlet harcamaları ve ithalatta ihracatın üzerinde ciddi daralma, mali aracı kuruluşların faaliyetleri ve tarım GSYH'yi olumlu etkilemiş. 2008'de çok ciddi revizyonlar var. 2009 için yüzde 7 daralma olan görüşümüzü değiştirmiyoruz."
Finansbank Başekonomisti İnan Demir: "GSYH büyüme oranı ve GSYH bileşenlerinin seyri beklentilerimizle uyumlu. Tahmin edildiği gibi iç talepteki keskin daralma belirleyici olan etken. Özel sektör tüketim ve yatırım harcamalarının büyümeye katkısı toplam -8.6 puan. Buna karşılık kamu harcamalarındaki büyümenin 1.4 puanlık katkı yaparak küçülmenin boyutunun daha da derin olmasına engel olduğu görülüyor. Aynı şekilde ihracattaki gerilemeye rağmen ithalattaki daralmanın daha şiddetli olması, net dış ticaret dengesinin büyümeye 5.1 puan katkı yapmasını sağlamış görünüyor. Önümüzdeki dönemde 2009'un ilk çeyreğinde sanayi üretimi ve kapasite kullanımı verilerinin gsöterdiği gibi bu orandan da daha derin bir küçülme bekliyoruz. Negatif büyüme oranlarının 2009'un ilk üç çeyreğinde hakim olacağı ve yılın tamamında küçülmenin yüzde 5.4 olacağı tahminimizi koruyoruz."

Fortis Bank Ekonomisti Erkin Işık: "Büyüme verisi beklentilerden biraz kötü geldi. Önceki dönemlere ilişkin ciddi revizyonlar olduğu da görülüyor. Özel sektör tüketim ve yatırım harcamalarındaki azalmanın kamu tarafından kısmen telafi edildiğini görülüyor. Krizin en ağır hissedildiği dönemlerden biri oldu 2008'in son çeyreği. 2009'un ilk iki çeyreğinde daha da zayıf büyüme rakmaları göreceğiz. Hatta ilk çeyrekte GSYH'nin yüzde 10'dan fazla daralacağını düşünüyoruz. Yılın tamamına ilişkin beklentimiz ise yüzde 5 daralma yönünde. Yılın ikinci yarısından itibaren en kötünün geride kaldığına ilişkin öncü gösterge rakmalarıyla karşılaşabiliriz, ama pozitif rakamları 2009'un son çeyreğinde göreceğimizi düşünüyorum. Krizi geride bıraksak bile toparlanmanın hangi hızda olacağı, global ekonomiye ve yurtiçindeki ekonomi politikalarına bağlı."
Finans Yatırım Başekonomisti Banu Kıvcı Tokalı: "Türkiye ekonomisi, 2001 yılının son çeyreğinden itibaren yıllık bazda ilk kez daralma göstermiş oldu. Üstelik, yıllık bazda daralmalar yılın son çeyreğine kadar devam edecek gibi görünüyor. Mevsimsel düzeltilmiş verilere göre bakıldığında da, üç çeyrektir arka arkaya küçülen bir ekonomi görüyoruz. Sanayideki daralma yüzde 9.6 ile 2001'in son çeyreğinde gözlenen yüzde 11.8'lik küçülmeye göre kısmen daha ılımlı ama muhtemelen bu yılın ilk çeyreğinde daha sert bir düşüş göreceğiz. Bu yıl için tüm ekonomide yüzde 5.5'lik bir küçülme öngörüyoruz, üstelik 2001 yılına göre daha ılımlı bir tarım sektörüne karşın. Yani, tarım dışındaki daralma 2001 yılının da üzerinde olabilir."
Yatırım Finansman analisti Levent Durusoy: "Veri piyasaların beklediğinden daha zayıf geldi. Sanayi üretimindeki yüzde 10 civarinda düşüş toptan ve perakende sektörünü düşündüğümüzden daha kotü etkilemişe benziyor. İnşaat sektöründeki düşüş de yüzde 13.4'le beklenenden daha kotu."

http://www.gazeteport.com.tr/EKONOMI/NEWS/GP_424969




Rakamlara yönelik hoş hareketler var.

Dikkat çeken ilk olay Gsmh nin nasıl 10.436 dolar hesaplanmış yaklaşık 73 milyon nüfus hesaplanıyor kişi başı ortalama Tl bazındaki gelir 13.000 tl civarların kuru demekki baya düşük tutmuşlarki bu rakama ulaşabilmişler ama şimdiki kurdan hesaplarsak 7700-7800 dolar bandında olduğunu rahatlıkla göre biliriz.

Diğer husus aslında daha derin olan rakamlar için 2007 ve 2008 verilerinde belli revizeler yapılmış.

Diğer kriz dönemi göstergelerinden farklı olarak İhracat ciddi düşüşte sektörel bakarsak yüzde 15 civarı toptan-perakende sektörü,yüzde 7 inşaat sektörü erimiş gözüküyor, imalat sektörüde yüzde 4 lük daralma yaşamış.

İthalatta yüzde 14 lük düşüş yaşandığı için aslında İhracattaki ciddi düşüş tabloya pozitif olarak yansımış altı çizilmesi gereken bir durum.

Ekonomiyi devlet ihaleleri ve devlet harcamaları ayakta tutmuş İmf ile yapılmayan anlaşmanın zaten en ciddi tablosal faydasıda bu ama sadece grafiksel fayda.Kamu harcamaları ve ihaleleri yüzünden krizin derinleşmiş görüntüsünü makyajlıyabilmişler.

İmf anlaşmasıyla birlikte kamuya yapılacak kemer sıkma ile özellikle 3. çeyrekte bundan çok daha ciddi daralmalar yaşıyacağımız kesin.