Konu: İran Türkiye'nin yeni rolünden endişe duymalı

Obama’nın İslam dünyasına ilk kez Türkiye’den seslenmesi, dostlarını çoğaltıp düşmanlarını azaltan Türkiye’nin bölgesel rolünün itiraf edilmesidir. İran’ın bundan endişe duyması gerekir.
15:48 TSİ 15 Nisan. 2009 Çarşamba
LONDRA - Türk-Amerikan ilişkilerindeki geçiş, Suriye için kazanım, Irak Kürtleri için kayıp oluşturacak. Yeni Amerikan yönetimiyle olan denklem farklılık arz ediyor. Türk Parlamentosu'ndaki konuşmasında ABD Başkanı Barack Obama, ABD ve Türkiye’nin her konuda daimi ittifak içinde olmadığını ve bunun tahmin edilen bir şey olduğunu, ancak geçen iki yıl zarfında ayrı düştükleri birçok konuda buluştuklarını ifade ederek "Koalisyonumuzun gücü dünyayı daha güvenli kılmaktadır" diye ilave etti.

ABD ve Türkiye’nin ortak çıkarlarının bulunduğu birçok bölge var. Türkiye’yi seçmek suretiyle Obama, İslam ülkelerine karşı düşmanlığı olmadığı mesajını verdi. ABD’nin bölgedeki sorunların çözümü için ihtiyaç duyduğu bütün köprüleri, yeniden kurmak istiyordu. Bu yüzden sözde Ermeni soykırımı hakkında soru yöneltildiğinde genelde yaptığı gibi rahat davranmadı. Kendi internet sitesinde ‘soykırım’ ifadesini kullandı, ancak Ankara’da bu kelimeyi telaffuz etmekten sakındı. Geçmişte söylediklerine dair bakış açısını değiştirmediğini ifade etse de ‘soykırım’ kelimesini kullanmaktan kaçındı.

Obama, jeostratejik konumu, güçlü bir orduya sahip olması ve ılımlı İslam ülkesi görüntüsü ile Türkiye’ye, Batı'nın kaçınılmaz müttefiki muamelesi yaptı. Fakat bütün bu sıfatlar aynı zamanda Batı'nın Türkiye ile doğal bir ortaklık ilişkisi kurmasını engelledi.

İktidardaki AKP ile birlikte Türkiye, nüfuz alanını genişletmek, Ortadoğu’da bağımsız bir aktör ve İslam dünyasında bir öncü olmak istedi. Bir Türk siyaset yorumcusunun bana dediği üzere "Batı'nın Türkiye’yi kendi istediği Müslüman devlet formunda tasvir etmesi, Türkiye’nin arzuladığı rolün meşruluğunu azaltıyor."

Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan Oxford Üniversitesi'ndeki konuşmasında "Ilımlı Müslüman ifadesini ve sıfatları sevmiyorum. Müslüman Müslüman’dır" diyordu. Obama’nın Türkiye’yi seçmesi, Afganistan’daki askeri gücüne yoğunlaşmak için, Ortadoğu’daki varlığını yeniden çizdiği bir zamana denk geldi. Türkiye’nin Afganistan’da önemli rolü var. Büyük azınlık Özbekler üzerinde etkisi bulunuyor. Son olarak Türkiye Cumhurbaşkanı, Afganistan ve Pakistan devlet başkanlarını bir araya getiren, askeri subaylar ve güvenlik yetkililerinin de katıldığı üçlü bir zirveye ev sahipliği yaptı. Sonra ortada Washington ile Ankara arasında ortak öneme sahip bir dizi konu var. Irak bunların başında geliyor.

ABD, Irak’tan çıkış stratejisini belirledi: Türkiye’nin Amerikan güçlerinin ve araçlarının dönüş koridoru olmasını istiyor. Burada Türkiye, Amerikan çekilmesi ile Kuzey Irak'taki emellerinin etkilenip etkilemeyeceğini teyit etmek istiyor. Türk siyasi yorumcular bana,"Kuzey Irak'ta çok gelişme yaşanacak. Başkan Celal Talabani yakında emekliye ayrılacak ve Kürtlerin petrolüyle zengin Kerkük kentini kontrol altına alma amaçlı talepleri artacak. Bu yüzden Türkiye, Irak Kürdistan’ındaki bölgesel hükümetle gayet açık olmak istedi ve Kürtlerin özerk yönetiminin çerçevesini genişletme girişimlerini hafife almayacaktır" diyor.

2003’te Türkiye ile ABD arasında ilk kriz patlak vermişti. Türkiye savaşı desteklemedi ve Amerikan güçlerinin Irak’a kendi topraklarından geçişine izin vermedi. 2007’de Türk Parlamentosu, ABD'nın Kuzey Irak’taki PKK varlığını ve eylemlerinin sonlandırılmasına destek olmasını istedi. Bu çağrıların reddedilmesi ve Kuzey Irak’a Türk askeri müdahalesi kararı alınmasıyla bir başka kriz patlak vermişti.

TÜRKİYE İRAN'A GÖRE ÜSTÜNDÜR
Bu krizlerle birlikte ABD "zararı hafifletme" politikası izledi. Bugün ise, ABD’nin öncelikleri sebebiyle Türkiye’ye yönelik Amerikan politikası ‘zararı hafifletme’ siyasetinden gerçekçi ortaklığa dönüşüyor. Obama’nın ziyareti bu dönüşümün başlangıcı. Zira ABD, Türkiye’nin bölgesel rolünden istifade etmek, Türkiye de kaçınılmaz müttefik olmaktan çok, bir ortak olarak görünmeyi istiyor. Bu yüzden Türkiye, askeri müdahale için Kuzey Irak’taki PKK varlığını kullanmakta tereddüt etmeyebilir. Amerikan çekilmesini engelleyebilecek bu tür bir askeri operasyondan sakınmak için, ABD’nin Kürt konusundaki Türk endişelerini dikkate alması gerekiyor.

Irak’taki Kürtlerle birlikte ortada bir de İran konusu var. Zira Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesi ve Iraklı Şiilerin kefesinin ağır basması, İran’a Arap dünyasındaki nüfuzunu genişletmek için geniş bir alan verdi. İran bu nüfuzu pazarlamakta ve kullanmakta gecikmedi.

ORTADOĞU'NUN ARAP OLMAYAN ÜÇLÜSÜ
İran’ın ABD ile Türkiye arasındaki yakınlaşmadan endişe duyması gerekir. Obama’nın Ankara’da bulunduğu sıralarda İran, ABD başkanının nükleer programla ilgili tutumunu değiştirdiği iddiasının doğru olmadığını ifade etmişti.

Siyasi manevralar ve keza dünyayla gergin olmayan ilişkileri göz önüne alındığında Türkiye, İran’a göre üstündür. Türkiye’nin, İran’ın bölgedeki yayılmacı hedeflerine gem vurmakta etkin olacağı kesin. Türkiye'den bir siyasi yorumcu, Başbakan Erdoğan’ın Davos buluşmasında Gazze’deki İsrail askeri operasyonlarına yönelik tepkisinin Türkiye’nin liderlik rolünü bölgeye dayatmak ve İran’ın kendi sınırlarından ileri gitme girişimlerini engellemek için kullanılan yöntemler arasında olduğuna dikkat çekiyor.

Şu ana kadar İran, Türkiye’ye ‘kendisi gibi eski bir imparatorluk’ ve Ortadoğu’da Arap olmayan ortak gözüyle bakıyordu. Siyasi yorumcular Ortadoğu’da yeni denklemin Arap olmayan üçlü İran, Türkiye ve İsrail olduğunu çokça dile getiriyorlar.

Devrimci’ veya ‘yayılmacı’ yüklerle uzak ve yakın ülkeleri endişelendiren İran’ın aksine, Türkiye’den kendisi ile ABD arasındaki ilişkileri güçlendirmesi için istenen bir ödün yok. Hali hazırda Türk-Amerikan yakınlaşması yakın ülkeleri endişelendirmiyor. Sanki Türkiye’nin, İsrail’le ilişkileri sebebiyle, Ortadoğu’daki bazı çıkmazların açılmasına katkıda bulunacak bir İslam ülkesi olduğunun anlaşılması için, George Bush yönetiminin İslam dünyası, Araplar ve Filistin'e karşı işlediği öldürücü hataların yaşanması gerekliydi. Önceki başkan Bush’un yönetimi, Lübnan Hizbullah’ı ile İsrail arasındaki 2006 Temmuz savaşı sırasında başlayan ve 2008 yılında açıkça ilan edilen Suriye-İsrail müzakerelerinin yeniden başlaması amaçlı Türk girişimini cesaretlendirmedi veya yapılandırmadı.

Bazıları yeni İsrail hükümetiyle bu müzakerelerin tökezleyeceğini düşünüyor. Ancak İsrail başbakanı Benyamin Netanyahu’nun pragmatist tavrı tam aksine işaret ediyor. Türkiye, İran'ı Arap dünyasındaki nüfuzdan mahrum bırakmak için Suriye’yi Batı koalisyonuna geri çekmek istiyor. Bunun için çıkarı, İsrail, ABD ve Arap ülkelerinin çoğunluğunu buluşturmak ve yakın gelecekte bu müzakereleri yeniden canlandırmak.

Eski ABD dışişleri bakanı James Baker gibi bazı saygın Amerikalı siyasetçiler, İsrail’in Golan Tepeleri'nden çekilmesiyle birlikte Suriye ile İsrail arasında barışın sağlanacağını tahmin ediyor. Ancak Suriyeliler işbirliği karşılığında çıtalarını ve fiyatlarını yükseltiyorlar, Lübnan’da tam bir Suriye kontrolü istiyorlar.

Amerikalılar Lübnan üzerinde bir anlaşmanın olmayacağını vurguluyorlar. Türkiye ise güney cephesini nihai olarak korumak için Suriye-İsrail müzakerelerini harekete geçirmekte ısrarlı.

RUSYA'YA VERİLECEK ÖDÜN BELLİ DEĞİL
Ortadoğu sınırlarından ileriye gidildiği vakit, Türk-Amerikan ilişkileri engellerle karşılaşabilir. Ortada Rusya ile Türkiye çıkarlarının buluştuğu Orta Asya veya Kafkaslar gibi bölgeler var. Türkiye’nin Azerbaycan ve Gürcistan’la ilişkileri güçlü. Şimdi ise Ermenistan’la ilişkilerini iyileştiriyor.

Şu ana kadar Washington, Pakistan’ın yerine Afganistan’a destek yolları sağlamak ve ayrıca İran’a baskıda bulunmak için Orta Asya kanalıyla ABD’ye bir çıkış yolu açması ve işbirliği karşılığında Rusya’ya vereceği ödünün türünü kararlaştırmadı.

Başkan Obama’nın Temmuz ayındaki Rusya ziyaretine kadar Washington’un Moskova’ya ne vereceği netlik kazanmaz. Ortada Türkiye ve Rusya’yı çatışmaya değil de işbirliğine sevk eden birçok sebep var.

Obama’nın İslam dünyasına ilk seslenişinde bulunmak için Türkiye’yi seçmesi, dostlarını çoğaltıp düşmanlarını azaltan Türkiye’nin bölgesel rolünün itiraf edilmesidir. İlişkiler bazı darbelere maruz kalacaktır, ancak Amerikalılar Türkiye’yle politikalarını koordine etmeye başlamanın Amerikan yükünü hafifleteceğini ve diğer ülkelerle müzakerelerini idare etme noktasında kolaylık sağlayacağını düşünüyorlar.

Londra’da Arapça yayımlanan El Şarkulevsat gazetesi, 9 Nisan 2009, Arapçadan çeviri: Halil Çelik

kaynak

hukumetin dış siyasetteki durumunu anlamadıgm ıcın bırsey dıyemıyecegım

Burda, Abd'nin ''ılımlı İslam modeli ve bunla ilgili olarak yürüttüğü politikalar hakkında yazdığım herşeye geleceksiniz.

Cemaatin dünya da ki örgütlenmesinden, Ermenistan sınırına kadar, Kürdistan politikalarından, Cenubi Azerbaycan politikalarına kadar Şangay Konvensiyonuna yönelik BOP politikaları hakkında yazdıklarımın hepsi bu forumda asılı duruyor.

Türkiye'nin ulusalcı ve milliyetçi yapısına karşı yürütülen politikalar hakkında yazdıklarımda burda duruyor.

İran'a ve Rusya'ya karşı Amerikan askerleri yerine Türk askerleri. Hesap budur.