Konu: Atatürk'ün çift alfabeli imzası

Murat Bardakçı'nın Habertürk gazetesinde 6 Temmuz 2009 tarihinde yer alan köşe yazısından bir bölüm...

Atatürk'ün, harf devrimi öncesi çift alfabeli imzası

ESKİ harfleri biliyorsanız, Atatürk'ün Harf Devrimi'nden ve Soyadı Kanunu'ndan önceki, yani "Mustafa Kemal" ismini taşıyıp Osmanlıca alfabeyi kullandığı günlerdeki imzasına dikkatle baktığınız takdirde, son derece başarılı bir grafik kompozisyonla karşılaşırsınız.

Mustafa Kemal Paşa'nın imzasmdaki bu şık kompozisyon, Arap ve Latin harflerinin usta bir uyarlamasıdır. İmzayı, Osmanlıca olarak, sağdan sola doğru okuduğunuzda "M.Kemal" ibaresini görürsünüz. Aynı imzaya Latin harflerine göre, yani soldan sağa baktığınızda da, hemen "M.K" rumuzunu farkedersiniz.
Paşa, "Kemal" kelimesini eski yazıyla yazarken Latin alfabesine göre "M" okunacak şekilde yapmış, "Mustafa"nm ilk harfi olan "mim"i de "Kemal"in ilk harfi "kef' ile birleştirmiş ve Latin Alfabesi'ne göre "K" şeklini alacak biçimde çizmiş.


Murat Bardakçı
Habertürk Gazetesi
6 Temmuz 2009
Kaynak

Dünyaya gelen en büyük insan bizim liderimiz olduğu için onur ve gurur duymalıyız.Yaşa Mustafa Kemal Paşa

Falih Rıfkı Atay'ın Çankaya adlı kitabında imza ve harfler ile ilgili bir bölüm var. Cumhuriyet'in ilk yıllarına ilişkin önemli bir kaynak olan Çankaya adlı kitabında Falih Rıfkı Atay, "q" harfinin alfabede yer almaması için Atatürk'ü nasıl ikna ettiğine de yer vermiş.

1928 yılında Falih Rıfkı Atay'ın da katıldığı bir komisyon Latin harflerine geçiş konusunda çalışıyor. "Q" harfinin alfabeye alınıp alınmayacağı tartışma konusu oluyor. Bu süreçte konu Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarının da bulunduğu sofrada gündeme geliyor. Farklı görüşler söyleniyor.

Kazım (Özalp) Paşa en sıkı "q" isteklilerindenmiş:

"Ben adımı nasıl yazacağım paşam. Q harfi lazım."

"Q" harfinde ısrarlar üzerine Atatürk "Bir harften ne çıkar, onu da kabul edelim." diyor. Falih Rıfkı Atay ise "q" harfinin yeni alfabede yer almasına şiddetle karşı. Ama sofrada sesini çıkartmıyor, başka bir çözüm düşünüyor. Atatürk imzasında büyük harf kullanmıyor, küçük harfleri büyütmekle yetiniyormuş. Ertesi gün Falih Rıfkı Atay Atatürk'ün yanına gidip konuyu tekrar açıyor. Bir ara Atatürk, Kemal'in baş harfini önce "q" harfinin büyütülmüş şekliyle, sonra "k" harfinin büyütülmüş şekliyle yazıyor. Birincisi pek hoşuna gitmiyor, "k" harfini daha görkemli buluyor. Böylece, Falih Rıfkı Atay'ın ikna çabaları ve imza konusunda yönlendirmesiyle "q" harfinden vazgeçiliyor.

Sonraları Falih Rıfkı Atay olayı şöyle anlatıyor:

"Bereket Atatürk, q harfinin majüskülünü (Q) bilmiyordu. Çünkü Q, k harfinin büyütülmüşünden (K) daha gösterişli idi."

http://www.milliyet.com.tr/2003/12/01/guncel/agun.html



Yalnız, bu işte bir tuhaflık var. Kemal "kef" ile yazılır. "Kef" için Latin harflerinden karşılık olarak "k" uygun geliyor. "Q" ise "kaf" sesine daha uygun. Nitekim çift alfabeli imza uyarlamasında Atatürk de "k" kullanmış. Falih Rıfkı Atay'ın aktardıkları fazlasıyla zorlama gibime geldi. Falih Rıfkı Atay ve onun gibi düşünenlerin "q-Q" harfinin yeni alfabede yer almaması için gerekçeleri vardı. Zaten kitapta bunlardan bahsediliyor. Muhtemelen Falih Rıfkı Atay Atatürk'ü bu gerekçelerle ikna etti. Konuşurlarken Atatürk bir kağıt üzerinde "k-K" ile "q-Q" harflerini denemiş olabilir. Ama bunun Kemal'in yazılışı ile bir ilgisi olduğunu sanmıyorum. Ayrıca, Fransızca bilen ve eserlerini okuduğu Fransız düşünürlerin dünya görüşünün oluşmasında önemli etkilerinin olduğu Atatürk'ün "q" harfinin büyük halini (Q) daha önce görmemiş olması mantık sınırlarını zorluyor. Bence Falih Rıfkı Atay olaya biraz renk katmak istemiş.


---
Sami Özerdim'in 1958 yılında Ulus gazetesinde yayınlanan dört yazısından oluşan ve Latin harflerinin kabulünü detaylı şekilde anlatan kitabında da konuya değinilmiş.
http://turkoloji.cu.edu.tr/ATATURK/kitap/ozerdim.pdf

güzel valla beğendim

1500'lerde de, cumhuriyetin ilanından hemen önce de konuşulan dil Türkçe idi. Sadece farklı bir alfabe kullanılıyordu. Farsça'nın kullandığı biraz farklılıkları olan Arap alfabesine benzer bir alfabe.

Dil değil, onu kağıda dökmekte bir araç olan alfabe değiştirildi.