Konu: Hafızanın 7 büyük günahı

Ne unutmak ne de hatırlamak konusunda sınırsız bir gücümüz var. Gereksiz şeyleri hatırlarken en gerektiği anda kritik bir bilgiyi hatırlayamıyoruz. "Hafızanın cilveleri" bununla da bitmiyor... İşte 7 hafıza günahı...

HAFIZANIN 7 GÜNAHI VE REKLAM

Bu yazı, Harvard Üniversitesi'nde psikoloji profesörü olan ve hafıza üzerine derinlemesine araştırmalar yapan Daniel L. Schacter'ın bilimsel olarak kabul edilmiş 7 hafıza günahıyla ilgili değil; bunun reklamla ilişkisi üzerine. Nasıl malzemeleri iyice tanımadan iyi yemek yapmak mümkün değilse, "hafıza"yı, yani malzemeyi tanımadan iyi reklam yapmak da pek mümkün değil. (Olursa tesadüfen olur.)

1.HAFIZA UÇUCUDUR

Eğer hiçbir şeyi unutmasaydık hayat felaket olurdu.

Bilgisayarda bizim istediğimiz şeyler silinir; hafıza ise bunu bize sormaz, kendi istediği şeyleri siler. Bazı şeyleri tamamen silmese bile detayları siler ve geçmişi daha genel hatlarıyla hatırlarız. Yani, hafıza uçucudur.

Bu nedenle;

Reklam yeterli sıklıkta ve düzenli olarak yapılmalı, yoksa uçar gider. (125 yıllık Coca-Cola bile 3-5 sene reklam yapmasın, bakalım neler olur!)
Reklam tek bir özlü mesaj yerine, detay mesajlara boğulursa hepsi uçar gider. Çünkü hafıza uçucudur, detayları öncelikli olarak siler. Bir olayı birlikte yaşamış iki kişiye kısa bir süre sonra o olayı anlattırırsanız gördüğünüz şu olur; ya detayları hatırlamazlar ya da olayın özünü aynı hatırlasalar bile detayları çok farklı anlatırlar.
2. HAFIZA DALGINDIR

Dikkatimizi bir şeye vermişken gelen başka başka mesajları ya hiç kaydetmeyiz ya da hiç hatırlamayız. Sabah tam evden çıkarken giydiğim ayakkabıyı değiştirmek için dolabı açıp, yeni ayakkabıyı seçip giydikten sonra, evden çıkıp arabamın yanına geldiğimde arabamın anahtarını ne cebimde ne çantamda bulamadığım ve eve döndüğümde evde hep anahtarı koyduğum çekmeceyi didik didik ettikten sonra, gardıropta bir gün önce giydiklerimin cebine de bakmama rağmen anahtarı bir türlü bulamadığım günü hatırlıyorum da... Kâbus gibiydi. Hâlbuki kapıya doğru yönelirken anahtarı çekmeceden almıştım. Taksiyle gittim işe. Anahtarı, ayakkabı seçerken dolabın raflarından birine koymuşum.

Eşim görmüş, akşam geldiğimde verdi anahtarı. O an ilgimi verdiğim şey ayakkabı seçimiydi, onun dışındaki bir şeyi hatırlayamamıştım. Şimdi düşünün bütün odağınızı verip televizyonda dizi seyrederken araya giren reklamları ve mesajları... İnsanlar yalnızca ilginç buldukları şeye dikkat ederler. Yeterli dikkat verilmediğinde ise hafıza ya yanlış kaydeder ya da hiç kaydetmez.

Bu nedenle;

Reklamınız ve mesajınız yeterince ilginç değilse, insanlar yeterli dikkati veremez ve mesajınızı almaz veya sizin mesajınızı, zihninde sizin markanızdan daha önde olan bir marka adına kaydeder; yani reklamınız rakibiniz olan başka bir markanın işine yarar. Geçen akşam reklam sektöründen olmayan bir arkadaşımla bizim evde bilardo oynuyoruz. "Ata Demirer'in oynadığı Vodafone (Reklam Avea'nın olmasına rağmen) reklamı için ne düşünüyorsun, beğendin mi?" diye sordu.
3. HAFIZA KİLİTLENEBİLİR

Daha önce zihninizin kaydettiğini düşündüğünüz bir şeyi, kısa bir zaman sonra ya zor hatırlarsınız ya da hiç hatırlayamazsınız. En iyi örnek, daha önce sizinle tanıştırılan birinin adı aklınıza gelmez. "Hay Allah, neydi adı ya? Dilimin ucunda ama hatırlayamıyorum." dersiniz.

Bir gün bir şeyi unutmamak için parmağıma kırmızı tükenmezle bir ip çizdim. İki saat sonra ipe bakıp düşünüyordum; "Bu ipi neyi unutmamak için çizmiştim, hay Allah!" Bu durum uçuculuktan farklıdır. Bilgi unutulmuş değildir ancak zihin onu hatırlayacak bağlantıyı kaybetmiştir.

Bu nedenle;

Reklamda metaforu (mecazı) doğru bir biçimde kullanmak, hafızanın işte o bağlantıyı kurmasına yardımcı olur. Vadaa World'ün, kabarık kıvırcık saç Bonus'un, minik ayıcık Yumoş'un, bibendum Michelen'in, papyonlu tavşan Playboy'un, deve Camel'ın, kükreyen aslan MGM'nin bağlantılarıdır.
Markanızı tek bir kategoriye odaklarsanız, o kategoriyi düşünmek bile sizin markanızla bağlantıyı kurar. Poşet çay deyince Lipton gelir. Enerji içeceği deyince Red Bull. Pahalı, lüks, prestij saat deyince Rolex; ucuz, renkli, şık, eğlenceli saatler deyince Swatch...
4. HAFIZA YANLIŞ EŞLEŞTİREBİLİR

Mesela bir haberi doğru olarak hatırlarsınız, fakat bu haberi gazetede okumanıza rağmen televizyonda izlediğinizi zannedebilirsiniz. Veya daha önce gördüğünüz bir kişiyi aslında bir kafede görmüşken, sinema fuayesinde gördüğünüzü zannedersiniz. Bununla ilgili en dramatik örnek, bellekle ilgili çalışmalarıyla tanınan psikolog D. Thomson'un başına gelmiştir. Tecavüze uğrayan bir kadın tecavüzcünün ayrıntılı bir tanımını vermiş ve bu tanıma çok uyan psikolog Thomson tecavüzle suçlanmıştır. Daha sonrasında tecavüz kurbanı kadının, tecavüze uğramadan önce televizyonda D. Thomson'ın bir konuşmasını dinlediği ve Thomson'ın yüzünü tecavüzcüye atfettiği anlaşılmıştır. Özetle, beyin algıladığı ve bir şeye ait olan mesajları başka bir şeyle eşleştirebilir.

Bu nedenle;

Bir markanın yaptığı reklamı ve vermeye çalıştığı mesajı, rakibi olan başka bir markayla eşleştirebilir.
Sıkılıp da sık sık değiştirerek belirgin bir mesaj, belirgin bir reklam tarzı ve ses tonu oluşturamazsanız, insan zihni sizin mesajınızı ve reklamınızı rakibiniz olan bir markayla eşleştirebilir.
Başka bir markanın daha önce sahiplendiği bir vaadi (veya faydayı) sunmaya çalışan, daha önce onun yaptığı tarzda reklam yapmaya başlayan markaların vaatleri ve reklamları büyük bir çoğunlukla diğer markayla eşleştirilir. Böylece paranızı çöpe bile atmaz, rakibinizin yararına harcamış olursunuz. (Mesela bardak içindeki buzların üzerine fışırdayarak dökülen kola, Cola Turka da olsa, Pepsi de olsa, hafıza bu görüntüyü Coca-Cola ile eşleştirir.)
5. HAFIZA ETKİ ALTINDA KALIR

Deneklere bir arabanın dur işaretinde durduktan sonra geçirdiği kazayla ilgili bir film izletilmiş, sonra kazayı anlatmaları istenmiş. Bir kısım deneğe ise "Araba geç işaretini görüp geçtikten sonra ne oldu?" şeklinde bir soru sorulup kazayı anlatmaları istenmiş. Yönlendirici soru sorulan deneklerin büyük bir çoğunluğu kazayı anlatırken, geç işaretini gördüklerini ifade etmişler.

Özetle, insan beyni sizden gelen bilgiyi, mesajı alır ve hemen arkasından sizinle ilgili diğer kanallardan (dedikodu, medya, haber, bir yakınının deneyimi vb.) edindiği bilgilerin etkisi altında kalır. Bu yüzden de sizden gelen bilgi veya mesajları bunlarla birleştirip ya farklı bir şekilde kaydeder ya da reddeder.

Bu nedenle;

Reklamınızda, insanların sizin hakkınızda (diğer kanallardan edindiği bilgilerle oluşturduğu) neredeyse önyargı haline gelmiş bilgileriyle zıtlaşan bir mesaj vermeye çalışmayın. Bu hatayı yaparsanız, insanlar mesajınızı reddeder veya sizin hiç de istemediğiniz bir şekle dönüştürüp hafızalarına yazarlar.

6. HAFIZA TARAF TUTAR

İnsanlar dostları, inançları, değer yargıları, duyguları ve önyargıları gibi köklü şeylerin tarafını tutar, yeni şeylerin değil. Ayrıca birine karşı olumlu duygular besleyen bir insan, onun kusurlarına karşı daha hoşgörülüdür ve bu kusuru hafızasına kaydetmeyebilir.

Bu nedenle;

İnsanlar yıllardır bildikleri, tanıdıkları, dost oldukları, en sevdikleri, en köklü, lider markaların tarafını tutar, yeni markaların değil.
Siz geriden gelen yeni markalardan biriyseniz, sizin kusurlarınız için çok daha hoşgörüsüz olur. Üstelik bunu bir de hafızasına kaydeder. İşte bu yüzden, rakibiniz kadar, hatta daha fazla reklam yapsanız da reklamınız onunkinden daha az etkili olur. Sizin söylediklerinizden çok onun söylediklerine değer verilir.
7. HAFIZA UNUTMAZ (BAZI ŞEYLERİ)

Bazı şeyleri siz unutmak isteseniz bile hafıza unutmaz. Mesela travmalar, korkular, fobiler unutulmaz. Şoklar, sürprizler, beklenmedik şeyler unutulmaz. Çok şaşırdığı, hayret ettiği, ezberini bozan şeyleri unutmaz.

Bu nedenle:

Unutulmak istemiyorsanız, mesajınızın unutulmamasını istiyorsanız insanları şoke edin, şaşırtın, hayrete düşürün. Bunu ürününüzle yapamıyorsanız sunumunuzla yapın, onunla da yapamıyorsanız reklamınızla yapın. Mümkünse hepsiyle yapın.
"Eleştiri alırız, birilerini kızdırırız..." diye tepki almaktan korkmayın. Bazı insanlar size olumsuz tepkiler veriyorsa, bilin ki o konuda bazı insanlar da (hatta çok daha fazlası) olumlu düşünüyordur. (Size neredeyse sadece olumsuzlar yansır.)
Bir markayı tepki alması değil, ona kayıtsız kalınması öldürür. Birileri Fenerbahçe'ye âşıkken, birileri nefret eder. Birileri Galatasaray'dan nefret ederken, birileri de ona âşıktır. Ve bu durum ikisinin de büyük marka olmasına engel olmamış, tam tersine taraftar kitlesini büyütmüştür.
Mesela 2004 yılından bu yana hâlâ "Regal-Tokat" reklamının neden unutulmadığını, 1999'daki "Audi'de asla bulamayacağınız aksesuarlar" kampanyasının toplumsal hafızaya nasıl kazındığını bir düşünün. 1997'de sadece altı dergide yayınlanan "Zeki Triko-Güneşi özledik." ilanının bugün hâlâ nasıl taptaze kaldığını sorgulayın. 11833 reklamlarının AdWatch araştırmasında nasıl olup da haftalarca açık ara hatırlanma rekortmeni olduğunu tekrar bir düşünün.
Zeki Müren'in en sevdiği atasözleri şunlardır; 'Meyve veren ağaçlar taşlanır' ve 'Yıldırımlar yüksek tepelere düşer'. Zeki Müren'in çıkışının halkı şoke etmekle (travma benzeri şoklar) olduğunu ve bu süreçte eleştiri bombardımanına tutulduğunu unutmayın.



Yazan : Hulusi Derici

Yazıyı biraz önce başka bir forumda gördüm Orda 09.25 de forumda yayınlanmış, burda 10.25 de Olmamış , geç kalmışsın blond Bi daha bu kadar geç kalma.Üstelik enteresan olmuş yaa, aynı konu ki öyle çok gündemde olan bir konu olmadığı halde 2 forumda birden yayınlanmış Yoksa ordakide sen misin?

gölPönAtA tarafından gönderildi.

Yazıyı biraz önce başka bir forumda gördüm Orda 09.25 de forumda yayınlanmış, burda 10.25 de Olmamış , geç kalmışsın blond Bi daha bu kadar geç kalma.Üstelik enteresan olmuş yaa, aynı konu ki öyle çok gündemde olan bir konu olmadığı halde 2 forumda birden yayınlanmış Yoksa ordakide sen misin?

Şİmdi efenim , şuraya dikkatimizi celbeden bi kaç cümle yazdık ardından Blond-41 isimli (moderatörmüş kendileri ve avatarına bakılırsa BAYan!) arkadaşımız bana KIRMIZI noktalı bir mesaj yazmış.Kırmızı hayra alamet değil gibi çünkü aynı kutuda gördüğüm kadarıyla YEŞİL ışıklı mesajlar var ve yeşil ışıklı mesaj gönderenler son derece güzel mesajlar..Arkadaşımız blond-41 de ilk mesajıyla beni bayanlar arasında yerini almıştır. Hayır yani dikkatimizi çeken şeyleri yazmak kusurmudur? Forum kuralları arasında dikkatinizi çeken şeyleri yazmayın kuralımı var?

Hafızanın bir kusuru da bilgiyi doğrudan alıp kaydetmesidir. Mantık süzgecinden geçirme şansı olmadığı bilgileri doğru kabul ederek alır.

gölPönAtA tarafından gönderildi.

Şİmdi efenim , şuraya dikkatimizi celbeden bi kaç cümle yazdık ardından Blond-41 isimli (moderatörmüş kendileri ve avatarına bakılırsa BAYan!) arkadaşımız bana KIRMIZI noktalı bir mesaj yazmış.Kırmızı hayra alamet değil gibi çünkü aynı kutuda gördüğüm kadarıyla YEŞİL ışıklı mesajlar var ve yeşil ışıklı mesaj gönderenler son derece güzel mesajlar..Arkadaşımız blond-41 de ilk mesajıyla beni bayanlar arasında yerini almıştır. Hayır yani dikkatimizi çeken şeyleri yazmak kusurmudur? Forum kuralları arasında dikkatinizi çeken şeyleri yazmayın kuralımı var?

bende sana açıklama yaptım nedenini ama anlamama gibi bi özelliğin var sanırım.benimle daha düzgün konuşursan sevinirim

blond_41 tarafından gönderildi.

bende sana açıklama yaptım nedenini ama anlamama gibi bi özelliğin var sanırım.benimle daha düzgün konuşursan sevinirim

Hanfendi açıklamalarınızı hep kırmızı noktalımı yaparsınız? Neyse siz devam edin açıklamalarınıza..İyi günler dilerim

kırmızı nokta değil yazını beğenmedim anlamında bi karizma puanı ... sizede ii günler

blond_41 tarafından gönderildi.

kırmızı nokta değil yazını beğenmedim anlamında bi karizma puanı ... sizede ii günler

Haa bakın işte forum olarak bi eksiğiniz ortaya çıkmış oldu. Oryantasyon eğitimi vermeniz, en azından üyelerin forum işleyişi ile ilgili sorduğu sorulara bi zahmet cevap vermeniz gerekiyormuş demekki!

Yahu bir çoğunuz en az lise mezunu olduğu halde niye adam gibi Türkçe'nizi düzeltmek istemiyorsunuz?.Sizin hiç yazışma diksiyonunuz olmayacak mı? Benim mesajlarıma dikkat edecek olursanız çok az hata yapmışımdır.Bunu da kimse anlamıyor.Anlayan varsa beni uyarsın, onun elinden öpeceğim...