Konu: Kategoriler

Hep, antik döneme ilişkin felsefi metinleri okurken, günümüz için değerini ve anlamını sorgulamışımdır. Kuşkusuz uzmanlar bağları çok daha bilinçli kuruyorlardır. Aristoteles konusunda "Kategoriler" örneklerden biri. Onun Mantığı bağlamında öne sürdüğü kategoriler günümüze kadar tartışılan bir konu olmuş.

Burada başlıklar halinde gösteriliyor:

İçinde geçtikleri felsefe çerçevesine göre, değişiklik göstermekle birlikte , en geniş kapsamlı kavramlar olarak kategorilerin başlıca işlevi; bir yanda kavramlar arasındaki ilişkileri düzene koyarken, öbür yanda kavramların birbirlerini bütünlemelerine olanak tanıyan bir uyum içinde olmalarını sağlamaktır.

Aristoteles ’in mantığında kategoriler, tikellerin kendilerine baş vurmak yoluyla betimlenebileceği on genel varlık kipine karşılık gelmektedir.
Aristoteles’in gözünde kategoriler , düşünce ile gerçekliği yapılandırıyor olma anlamında , düşünce ile varoluşun ilk örnekleridir.

Aristoteles bir önermede geçen özne ya da konu üzerinde ancak bu 10 kategori uyarınca bir şeyler söylenebilir olduğunu savundu.

Aristoteles, kategori terimiyle dilsel yapılardan çok, onların göndergelerini, yani şeylerin ait oldukları varlıkbilgisel düzeni düşünmektedir.

Kant kendi kategorileri çizelgesini , yargılar üzerine düşünmesi sonucunda , nesnel dünyayı meydana getirdiğini düşündüğü a priori kavramlardan oluşturmuştur.
Bu izlenceyi Aristoteles’ten yararlandığını açıklıkla belirtmekle birlikte, ondan bütünüyle farklı sonuçlara varmıştır.

Doğrudan yargı türlerinden çıkarılmış olmalarının kendi kategorilerini Aristoteles ’inkiler karşısında daha üstün kıldığını öne süren Kant , kendi ortaya koyduğu kategorilerle birbirleriyle karıştırmaksızın arı anlama yetisinin bütün kavramlarını dizgesel olarak bulgulandığını dile getirmiştir.

Hegel ’de “kategoriler” farklı şekilde anlamlandırılmıştır. O kategori dendiğinde bundan anlaşılması gerekenin gerçekliği açıklayan düşünceler olduğunu öne sürmüştür. Aristoteles ile Kant’ın belirttiğinden çok daha fazla sayıda kategori olduğunu, bunların tam sayısının gerçeklik dizgesi bütünüyle tamamlandıktan sonra kesin olarak belirlenebileceğinin altını özellikle çizen Hegel, diyalektik yönteminin üçerli yaklaşımı ile şu an için kesin doğru olduğunu düşündüğü 272 kategori belirlemiştir.

XX.yy.ın önemli filozoflarından Whitehead, geleneksel kategori anlayışına geri dönerek , bütün deneyimi açıklayacağını düşündüğü 37 kategoriden oluşan kendi içinde bütünlüklü bir kategoriler öbeği oluşturmuştur.

Çağdaş çözümleyici filozof, Pierce , kategorilerin deneyimin bölünebileceği en genel terimler olduğunu ileri sürerek, bunların her durumda 3 ayrı türden yüklem ya da ilişki içinden birini yansıttıkları sonucuna varmıştır.

Çağdaş felsefede kategoriler kuramına yapılan bir katkı da Gilbert Ryle tarafından yapılmıştır. Ryle için kategoriler belirsiz olmaları yanı sıra düzensizdirler de.

Kaynak:
Felsefe Sözlüğü:A.Baki Güçlü-Erkan Uzun-Serkan Uzun-Ü.Hüsrev Yoksal
Resimler: Felsefe-Richard Osborne

ya eşkiya kardeşim nerden buluyon bunları. vallahi helal olsun. Çok güzel paylaşımlarda bulunuyorsun.

haknet malzemeden calıyorsun.....hep ıkı kelıme,yagma yok,daha cok fıkır

DERTLİ başıma birde bunların kategorisi çıkıyo. Çok güzel. Hakkaten değer verilecek bir paylaşım.