ABD’li bir bilim ekibinin Güneş Sistemi’nin dış kesimlerinde 10’uncu gezegeni bulduklarını açıklaması astronomlar arasında tartışma yarattı. Bilim dünyası, yıllar sonra kime ve neye göre gezegen rütbesinin verileceğini sorguluyor.


İSTANBUL - Bilim dünyası şimdi Plüton’dan daha büyük olan yeni göktaşını anlamaya ve sınıflandırmaya çalışıyor. Kimileri Plüton gezegen ise, yeni göktaşının da gezegen olması gerektiğini savunurken, kimileri de Plüton dahil küçük göktaşlarının gezegen statüsünü sorguluyor. Hatta bu görüşü ileri götürenlere göre, 10’uncu gezegeni tartışırken, Plüton’dan gezegen sınıfından atılabilir.


California Institute of Technology’den Mike Brown, Güneş Sistemi’nin dış kesimlerinde yeni bir gezegen bulduklarını açıkladı. Bunun üzerine diğer astronomlar da teleskopları çevirerek gezegen adayını gözlemeye başladı. Plüton’un üç katı uzaklıkta ve 3.360 kilometre çapındaki yeni göktaşına şimdilik 2003 UB313 gözlem adı verildi.

PLÜTON GEZEGENSE, 2003 UB313 DE GEZEGEN
Bazı astronomlar yeni göktaşının, Neptün’ün ötesinde irili ufaklı birçok göktaşının bulunduğu Kuiper Kuşağı’nın tipik bir üyesi olduğunu savunuyor. Kuiper Kuşağı’ndaki diğer göktaşları gibi, yeni gezegen de kaya ve buzdan müteşekkil. Plüton da bu kuşağın bir üyesi. Kimi astronomlar Plüton’u da gezegen yerine koymuyor ve onun bir Kuiper Kuşağı nesnesi olarak görülmesi gerektiğini savunuyor. Hatta bunlar arasında 10’uncu gezegeni bulduğunu söyleyen Mike Brown da bulunuyor.
Güneş Sistemi’ne 10’uncu gezegen


Ancak, keşfi yapan Dr. Brown, yeni göktaşının Plüton’dan daha büyük olduğuna vurgu yapıyor. Plüton’un artık gezegen olarak kabul gördüğünü söylüyor ve ekliyor; “Eğer Plüton gezegense, yeni göktaşı 2003 UB313 de pekala gezegen sayılabilir, zira çok daha büyük.” Dr. Brown ayrıca ’10’uncu gezegen’in donuk metandan oluştuğunu ve bu özeliğiyle diğer Kuiper Kuşağı’ndanki diğer göktaşlarından ayrıldığını ifade etti.

KUIPER KUŞAĞI’NDA GEZEGENLİK YARIŞI
NTVMSNBC Teknoloji Servisi’ne konuşan Ege Üniversitesi Gözlemevi Müdürü Prof. Dr. Serdar Evren, yeni göktaşının gezegen olup olmadığı sorusunun ancak Uluslararası Astronomi Birliği’nin (International Astronomical Union) birkaç yıl sürebilecek incelemelerinden çıkacak sonuca bağlı olduğunu belirtti. Bu süreçte uluslararası bilim insanları yörünge, boy, ebat gibi özellikleri değerlendirecek.

Plüton’un gezegenlik rütbesi de tartışılacak, çünkü buz ve kayadan oluşan ve görece küçük bir göktaşı olan Plüton, diğer 8 gezegene uymuyor. Daha önce Plüton’un gezegenliği elinden alınmış, birkaç yıl sonra da tekrar geri verilmişti.

Prof. Dr. Evren, yeni göktaşının Kuiper Kuşağı’ndaki cisimler ekseninde gezegen nedir tartışmasını alevlendireceğini vurguluyor. Hubble Teleskobu’nun 1992 yılında bulduğu Neptün ile Plüton arasındaki ilk gezegensi cisimden bu yana, Kuiper Kuşağı’nda şimdiye dek 400 gezegensi göktaşı bulundu. Bunların hiçbiri Plüton’dan küçük oldukları için gezegen sayılmadı.

Kuiper Kuşağı’nda gelecekte keşfedilecek yeni gezegen adayı göktaşlarının sayısının artacağını vurgulayan Prof. Dr. Evren, “Yeni göktaşı Plüton’dan daha büyük bu onun şansını artırıyor, ancak, yakın zamanda Kuiper Kuşağı’nda onlarca yeni göktaşını gezegen yarışında görebiliriz” diye konuştu.

DİĞER GEZEGEN ADAYLARINA HAKSIZLIK OLMASIN
Son yıllarda Plüton’a yakın büyüklükte birçok yeni göktaşı bulundu. Bunların arasında Sedna da sayılabilir. Yine bir Kuiper Kuşağı göktaşı olan Sedna, Plüton’dan küçük olduğu için gezegen sıfatı kazanamamıştı.

Yeni göktaşlarının sınıflandırılmasından sorumlu Minor Planet Center Başkanı Brian Marsden, Plüton’un bir gezegen olduğunu ve Plüton benzeri göktaşlarının da gezegen sayılması gerektiğini vurguluyor. Bu mantıkla 2003 UB313 de bir gezegen sayılabilir, ancak önce kendi gibi Plüton benzeri onlarcasının gezegen sınıfına girmesini beklemesi gerekecek!

Marsden, bu nedenle yeni göktaşının gezegen olarak sınıflandırılmasının, diğer göktaşlarına ‘haksızlık’ olacağını savunuyor.

‘KUIPER KUŞAĞI GEZEGENLERİ’
Gezegenlerle ilgili araştırma yapan bir diğer kurum Carnegie Institution uzmanı Alan Boss, göktaşının keşfini Güneş Sistemi’ni anlama yolunda çok önemli bir adım olarak niteliyor. Ancak, bu bir gezegen değil. Boss’a göre Neptün’ün ötesinde Plüton dahil tüm küçük gezegenler ‘Kuiper Kuşağı Gezegenleri’ olarak ayrı kategoride değerlendirilmeli. Bu kategori, Plüton, Sedna ve yeni göktaşı dahil, Kuiper Kuşağı’nda gelecekte keşfedilecek yeni gezegensileri kapsamalı. Böylece, hem yeni gezegen keşifleri yapılmış sayılır hem de, küçük göktaşlarına gezegen rütbesi verilerek Jüpiter ve Satürn gibi devlere haksızlık yapılmaz!

Bilim insanları son yıllarda Kuiper Kuşağı’nda birçok gezegen adayı yeni göktaşı gözlemleyene dek, ‘gezegen tartışması’ diye bir olgu yoktu. Çünkü, ilk 8 gezegen hem tartışmasız gezegen olmuşlardı, hem de son gezegen bulunalı neredeyse 70 yıl oluyor.

Yeni göktaşı 2003 UB313 bu açıdan gezegenin ne olduğu ekseninde yeni bir bilimsel paradigma arayışı başlatacak.

BİNLERCE YENİ GEZEGEN
NASA’nın Plüton ile ilgilenen New Horizons projesinin başkanı Alan Stern, gelecek yıllarda Kuiper Kuşağı’nda Plüton benzeri, hatta Mars büyüklüğünde binlerce göktaşının keşfedileceğini öngörüyor. Dr. Stern, gelecek 30-40 yılda gözlem tekniklerinin de gelişmesiyle bu göktaşlarının yavaş yavaş açığa çıkacağını belirtiyor. Bu itibarla, yeni göktaşının gezegen olarak sınıflandırılması, gelecek yıllarda gezegen sayısında müthiş bir patlama yaratabilir, onlarca yeni gezegenin eklenmesi de kavramın içini boşaltabilir.

Yeni bulunan göktaşı 2003 UB313 ve 10’uncu gezegen adayı Dünya-Güneş mesafesinin 97 katı uzaklıkta. 2003 UB313 gelecek 6 ayda daha görünür bir konuma girecek. Göktaşı şimdilerde sabahın erken saatlerinde Cetus kümesi civarında gözlemlenebiliyor.

Bilim insanları göktaşının ışık yansıtma yeteneğini henüz tam olarak ölçmedi, ancak, Plüton’dan büyük olduğu kesinleşti. 2003 UB313’ün konumu ve büyüklüğü, Güneş ışınlarını yansıtması ve aydınlığına göre hesaplanıyor. Söz konusu göktaşı, Güneş Sistemi gezegenlerinin üzerine oturduğu hayali düzleme 44 derece eğimle durduğundan şimdiye dek keşfedilemedi. 2003 UB313 Güneş etrafında bir turu 560 yılda tamamlıyor.

Not: Space.com, Robert Roy Britt imzalı makaleden de yararlanılmıştır.


kaynak : ntv