Konu: İspanyol Edebiyatından Luis de Leon

Hayatı

Luis de Leon , 1527'de , İspanya'nın Aragon bölgesinin Belmonte şehrinin Cuenca kasabasında , soylu bir Yahudi ailesinin oğlu olarak dünyaya gelir.Babası , kral yanlısı bir kişidir.İlk eğitimini Madrid'te alan Luis de Leon , daha sonra , Melchor Cano'nun öğrencisi olarak ; Madrid , Vallodolid'de öğrenim görür.

14 yaşına kadar Vallodolid'de kalan şair , Latince ve hukuk eğitimi almak için , üniversitede profesör olan amcası ile Salamanca'ya gider.Birkaç ay sonra , burada , Augustinus tarikatına girer.29 ocak 1544'te ise , keşişlik yemini ederek , sürekli bu görevi seçmiş olur.

1555 yılına kadar , Salamanca üniversitesinde , Tanrıbilim ve çeşitli sanatlar üzerine eğitim alır.1558'de ise , tezlerini vererek , Tanrıbilim dalında master derecesini alır.1560 yılında , Tanrıbilim kürsüsüne atanır.Daha sonra , Alcala üniversitesine kayıt yaptırır.Ve Toledo'da olgunluk sınavını kazanıp , erginlik (Yetkinlik) sanını alır.Üniversitede , kürsü elde etmek için çekişmeye girmeyen Luis de Leon ; 1565'te , büyük bir başarı kazanarak , Salamanca üniversitesinin Durando ve Saint-Thomas kürsüsüne getirilir.

Profesörlük kariyerinin başlangıcından itibaren , düşüncelerinin özgünlüğü ve adalet anlayışının güçlülüğüyle dikkat çekmeye başlayan yazar , üniversitede birçok düşman kazanır.Dinsel tarikatlar arasındaki çekişmelerin arttığı dönemlerde , bu çevrelerden de tepki alır.

Salamanca'nın entelektüel çevresinde çoğunluğu oluşturan Dominikenler , onu kendilerine düşman seçmişlerdi.Diğer tarikatlar ve hatta kendi tarikatı arasında bile , durumu iyi değildir.Augustinus tarikatında , İbranicenin kökeni hakkındaki düşünceleri nedeniyle , ona karşı bir cepheleşme vardır.Ona karşı olan ; Leon de Castro , Bartolome Medina ve Juan Gallo ile mücadele eder.Özellikle Leon de Castro , onun 1567-69 arasında yazdığı , "İman Üzerine" adlı çalışması hakkında sert eleştirilerde bulunur.

O dönemde , Trent Konsilinin , Vulgata (Aziz Hieronymus'un latince İncil çevirisi)'nın güvenirliği konusunda aldığı kararlar da , Salamanca'lı profesörler arasında tartışma konusu oluyordu.Grajal ve Martinez de Leon gibi profesörler , derslerinde , İbranice metinleri ve eski Ahit'in Yunanca çevirisini kullanmayı sürdürürken ; Leon de Castro ve Bartolome Medina gibi diğerleri de , bunun konsilin kararına aykırı hareket etmek anlamına geldiği ve Vulgata'nın vasat olduğu gerekçesiyle , adı geçen profesörleri , 1571 yılının aralık ayında , engizisyona ihbar ederler.

1572 yılının başlarında , Grajal ve Martinez de Leon , sapkınlık suçlamasıyla Salamanca'da tutuklanırlar.27 Mart'ta da , Louis de Leon , Vallodolid'de gözaltına alınarak , engizisyon zindanlarına götürülür.Yazıların incelenmesi ve tanıkların dinlenmesinin ardından , engizisyon mahkemesi ; yazara yöneltilen suçlamaları , 17 başlık altında toplar.Bu tutanaklarda , Louis de Leon ve diğerleri ; sapkınlıkla değil , Vulgata hakkındaki saygısızca değerlendirmelerinden dolayı suçlanıyorlardı.

Valladolid'deki dava 5 yıl sürer.Louis de Leon , bu dava boyunca sakin davranarak , kendini çok iyi savunur.Önceleri , yargıç onu sorguya çekmek istemişse de , onun ılımlı tutumu üzerine bundan vazgeçmiştir.Ancak , Louis de Leon , yine de suçlu bulunur ve zincire gerilerek , cezalandırılmasına karar verilir.Kararın Madrit'teki yüksek konsey tarafından onaylanması gerekmektedir.Yüksek konsey , 7 aralık 1576'da , bu kararı bozarak ; Louis de Leon'un beraatına karar verir.Ayrıca , üniversitedeki kürsüsüne geri dönebileceğini ; ancak , derslerinde daha dikkatli olmasını söyler.Yazar , 11 aralık 1576'da özgürlüğüne kavuşur.

30 aralıkta Salamanca'ya dönen Louis de Leon , üniversitede coşkuyla karşılanır.Manastırına kadar , müzik ve yer yer alkış eşliğinde uğurlanır.Bu arada , yazar , kendini ihbar edenleri affetmiştir.Dava süresince , kendi kürsüsünde ders veren Castillo baba'nın da , yerinde kalmasına izin verir.Kendisi ise , aldığı tazminat ve ek ders öğretmenliğiyle geçinmeye başlar.Ancak , üniversite yönetimi ; onu , kutsal yazılar kürsüsüne getirir.Louis de Leon , büyük bir kalabalık eşliğinde , yeni görevine gelir.Ve ilk dersine de , "Dün diyorduk ki..." diyerek başlar.

Daha sonra , sırasıyla ; 1577'de skolastik , Tanrıbilim , 1578'de ahlak felsefesi kürsüsüne getirilir.Aynı yıl , Gregoryen takvimi için kurulan , reform hareketi komisyonuna üye olur.1579'da , İncil kürsüsüne getirilir.1582'de , Aziz Augustinus'un kaza ve kader'e ait öğretisine karşı çıktığı için , engizisyonla tekrar sorun yaşamaya başlar.Toledo'daki , yüksek engizisyon mahkemesine çıkarılarak uyarılır.Ancak , yine de , Toledo başpiskoposu Quiroja'nın aforozuna uğrar.1587'de , Vulgata'nın düzenlenmesi amacıyla oluşturulan komisyona katılma önerisini kabul etmez.Bunun nedeni , eldeki çevirinin , orijinaliyle karşılaştırılması sonucunda yapılacak değişikliklerle , İbranice içerikten uzaklaşılacağı kaygısıdır.

Yaşamının son yıllarına doğru , üniversitede bir görev alır.Üyesi olduğu tarikatta , bir reform girişiminde bulunur.Bir ara , Kastilya eyaleti bölge başkanlığı ve başpiskoposun yardımcılığı görevini üstlenir.Louis de Leon , 23 ağustos 1591'de , Madrigal de las Altas Torres'in Avila şehrinde ölür.

Eserleri :

1) İman Üzerine 1567-69

Luis de Leon'un İbranice yazdığı bu esere , çağdaşı Leon de Castro sert eleştiriler getirmiştir.

2) İlahiler İlahisi 1571

Luis de Leon'un , engizisyon mahkemesince tutuklanarak cezaevine gönderilmeden kısa bir süre önce , Kastilya diline çevirdiği eser.Eserde , yazarın uzun yorumları vardır.

3) İlahiler ilahisinin açıklaması 1580

4) İsa'nın Adları 1583

Eserin tam adı , "Kutsal Yazılarda Geçen İsa'nın Adları" 'dır.Eser , yazarın , Valladolid cezaevindeyken esinlendiği bir düşünce sonucu ortaya çıkmıştır.İncil'in bir dizi heterodoks yorumuna giriştiği için , 1572-76 yıllarını cezaevinde geçiren yazar ; bu esere , 2 bölüm daha eklemiş ve 1583'te yayınlamıştır.Kitabın 3. baskısı ise , yazarın ölümünden sonra , 1595'te yapılmıştır.

Luis de Leon , bu düzyazı eserinde , İsa'nın 13 adını açıklar.Ona göre , İsa'ya verilmiş olan ya da kutsal metinlerde ona adanmış olan adlar ve sanlar, onun ilahi özünü yansıtan sembollerdir.İsa'nın özü olan bu semboller , Kudas ayinleri aracılığıyla insan zekasına aktarılmıştır.Herkes , bu özü , bu semboller aracılığıyla kabul eder.Louis de Leon , İsa'ya adanan bu adları , diyaloglar biçiminde ; ruhun bu adları nasıl kabul ettiğini ve anladığını açıklamaya çalışır.Kutsal kitapların , çeşitli pasajlarından oluşan bir doktrin oluşturmaya çalışan yazar , bazı adlandırmalara girişir : Filiz ya da Meyve , Yol , Tepe , İsa , Çoban , Tanrı Dağı , Tanrı'nın Oğlu , Tanrı'nın Yüzü , Tanrı'nın Kolu , Barış Prensi , Sevilen Kişi , Agneau , Regetol , Eş , Gelecek Yüzyılın Babası.Yazar , bu adların 13'ü üzerinde durur.

5) Kusursuz Eş 1583

Luis de Leon , 21 bölümden oluşan bu eserini , Maria Verela Osoriu'nun evliliği dolayısıyla kaleme almıştır.Savarona'lı bu soylu kadına sunulmuş olan eser , genç bir kadın için oldukça aydınlatıcı ve bilgece düşüncelerden oluşan bir kılavuz niteliğindedir.Eser , kadınların yüksek ahlaki zorunluluklarını da açıklamaktadır.

Luis de Leon , bize ; kadınların uçarılığını ve zayıf yönlerinin analizini , tüm psikolojik derinliği içinde ve şaşırtıcı bir şekilde sunmayı bilmiştir.Yazar ; kadınların giysileri , saç biçimleri ve sürdükleri esanslara dair şaşırtıcı derecede çok bilgiye sahiptir.

Süleyman'ın özdeyişlerinin son bölümünün de yorumlandığı eser ; yazara , büyük bir popülarite kazandırmıştır."Kusursuz Eş" , 16. yy. pedagoloji edebiyatının en yetkin örneklerinden biridir.

6) Şiirler 1631

Luis de Leon'nun kendi şiirlerinin ve Yunan , Latin , İtalyan şairlerinden yaptığı çevirilerin yer aldığı ve 1631'de Francisco de Quevedo tarafından yayınlanan şiir kitabı.El yazması metinlerle aynı düzenleme içinde sunulmuş olan bu şiirler , 3 bölümden oluşmaktadır :

A) Yazarın özgün şiirleri :

Luis de Leon'un kendi şiirleri ; kalabalıktan uzak , kendi köşesine çekilmiş bir ruhun , sonsuz gerçeklikler içindeki özgür düşünümleridir.Saf Kastilya dilinin ve ayrıntılarla zenginleşmiş bir düşüncenin , incelikli ve bilgece görünümlerini yansıtan bu şiirler ; yazarın , özgün yanlarını anlatması bakımından önemlidir.Luis de Leon'da Vergilius tarzı ekloglar ya da Horatius tarzı derin düşünce izlerini görmek olanaklıdır.Onun isteği , doğanın sessizliğine gömülmüş bir ruhun esenlik arayışıdır.

"Dingin Gece" , "Francisco Salinas'a" ve "Felipe Ruiz'e" adlı şiirleri ; ateşli bir inanç düşüncesiyle dolu ve tüm ayrıntıları yansıtan inceliklerden kuruludur.Ateşli bir mistisizm ve coşkunun ürünü olan bu şiirler , ilahi aşka duyulan özleme ve azizlerin iman birliğine adanmıştır.

Horatius etkisi görülen "Tagus'un Kehaneti" adlı şiirde , Vizigot kralı Rodrigue'nün sonu ve krallığının çöküşü anlatılır."Müzik İçin Lirik Şiir" adlı şiirde ise , yazar ; sonsuz yaşam ve göğe doğru yükselişi en iyi şekilde anlatır.Bu şiir ; yıldızların , gezegenlerin ve kısacası uyumlu evrenin en güzel müziğini düşleyen bir ruhun , tüm eğilimlerini yansıtır.

Louis de Leon'un diğer şiirleri ise şunlardır : "Kalabalıktan Uzak Yaşam" , "Yalnızlık" , Işıltılı Bölgenin Besleyiciliği" , "Tırmanış" , "Tarlaların Yaşamı" , "Miraç İlahisi".

B) Çeşitli yazarlardan çeviriler :

a) Yunan eser çevirileri :

Pindaros'tan çeviriler.

b) Latin eser çevirileri :

Horatius'un odlarından 30 adet çeviri.Vergilius'un "Georgicalar" 'ından ve Tibullus'un ağıtlarından çeviriler.

c) İtalyan eser çevirileri :

Petrarca ve Bembo'dan , sone ve şarkı çevirileri.

C) Dinsel eserlerden çeviriler :

Bu kategoride ; mezmurların 20'ye yakın versiyonu , "Yakub'un Kitabının Açıklaması" 'nın bazı bölümlerin uyarlamaları ve çeşitli ilahilerden 40 adet çeviri vardır."Yakub'un Kitabının Açıklaması" adlı bölüm , İbranice bir metnin açıklayıcı yorumlarının ve 3 kıtalık dizelerden oluşan kimi bölümlerinin bir çevirisini içerir.Luis de Leon'un , Stoacılık ve Hıristiyan çileciliği karışımı felsefesi , bu bölümde , net bir şekilde ortaya konmaktadır.

7) Azize Teresa'nın eserlerinin yeni baskısı

Luis de Leon , hayatının sonuna doğru , Azize Teresa'nın eserlerini gözden geçirerek yayınlar.

Luis de Leon'un eserleri , 1806-16 yılları arasında , Madrit'te 6 cilt halinde yayınlanmıştır.İlk 5 ciltte , Kutsal Kitap yorumları ve İlahiler İlahisi ; 6. ciltte ise İsa'nın Adları , Kusursuz Eş , İlahiler İlahisi'nin Açıklaması ve Yunan , Latin , İtalyan yazarlardan yaptığı çeviriler yer almaktadır.

Sanatı :

Üslubundaki bazı pürüzlere rağmen , Luis de Leon , Kastilya lirik şiirinin en büyük ustalarından biridir.Hem dindar hem yurtsever olabilen , güçlü ulusal duyarlılığı , eşine az rastlanır klasik yalınlığı , soylu doğallığı ve olumlu yargıları ; onu , bilgiçlik taslamaktan ve yapmacılıktan koruyan önemli özelliklerdir.

Luis de Leon'un üslubundaki savsaklamalar ; dilin yalınlığı , anlatımın inceliği , dizelerin müzikal niteliği ve bağlamların baskın uyumu dolayısıyla , neredeyse hiç göze batmaz.Onun , hem bireysel hem de klasik lirizmine hayran olmamak elde değildir.Üçlü kıtalar , bağlamlar ve Cancioneiro (İspanyol ve İtalyan şiirinin etkilerini taşıyan , aşk ve yergi temalı , Ortaçağ Portekiz lirik şiiri) şeklindeki değişik şiirsel kombinezonlar kullanır.Bu kombinezonlar , ona ; ruhunun , tüm titreşimlerini açıklamasına olanak sağlar.Luis de Leon , üslupta sadelik ve ölçülülük anlayışını benimseyen "Salamanca Okulu" 'nun öncülüğünü yapmıştır.

Augustinus'cu şair , filozof , dilbilimci ve hukukçu olan Luis de Leon , kutsal metinlerin Kastilya diline çevrilmesinin yasak olduğu bir dönemde , cesurca bu çevirileri yapmış ; tüm baskılara rağmen , gerek kutsal metinlere ilişkin çalışmaların , gerekse de diğer bilimsel metinlere ilişkin çalışmaların Latince değil , halkın konuştuğu dilde yapılmasını savunmuştur.

İbrani , Hıristiyan ve klasik kültürlerde derin bir bilgisi olan Luis de Leon'un dini eserlerinde , Rönesans etkisi sezilmektedir.O , Rönesans düzyazısının kurucuları arasında yer alır.Dini ve ahlaki değerleri ön planda tuttuğu şiirlerinde ise , bu dünyanın ikiyüzlülüklerle dolu olduğu ; insanın gerçek esenliğe , ancak kalabalıktan uzak bir yaşam sürmekle kavuşabileceği düşüncesi vurgulanmaktadır.

Özgürlük ve tinsellik , Luis de Leon'u niteleyebilecek iki sözcüktür.Ona göre , özgürlük , içsel düzenin sağlanmasına aracı olurken ; tinsellik , yaratılmış olan her şeyin yüceliğinin duyumsanmasına hizmet edecek bir esenliği simgelemektedir.

İncilden , antikiteden , Yunan ve Latin edebiyatından beslenen yazar ; kendini , yeryüzünden çok gökyüzüne daha yakın hissettiği için , yüce zirvelere ulaşabilmiştir.Ayrıca , o ; Juan de Almeda , Alonso de Espinosa , Arias Montana ve Ponce de Leon gibi yazarlar üzerinde derin etkiler bırakmıştır.

Kalabalıktan Uzak Yaşam

Ne dingin yaşam ;
Dünyanın çılgın kalabalığının uzağındaki
Ve mutluluğa adanmış.
Pek az bilgenin oysa ki ,
Kalabalıklardan aşırılmış bu yaşam!

Esenlikli yürek ; karmaşadan uzak , kıpırtılı.
Hiçbir bayağılığın erişemediği.
Yaldızlı bir derinlik , apak ;
Esmer bir sanatçının usta yapıtı.

Adının önemi yok ,
Şarkı ve esenlikle yan yana ;
Hiçbir şey engel olamaz ona.
Gerçek bir kanıt , işte onun varlığı ;
Dalkavukluklar arasında.

Kalabalığa verdiğim yanıt ,
İşte , hoşnutluğum benim ;
Kaygı ve korkunun soluduğu !
Kulağımı her şeye kapadım ;
Artık çıkmayacağım içine insanların.

Tepe , ırmak ve kaynak suları ;
İncelikli bir gizemin sığınağı.
Bir sandal gitmiş gibi alıp başını ;
O verimli esenliğinize doğru.
Ben bir denizim ; döven topraklarınızı.

İrkilmesiz bir uyku ,
Saf ve neşeli günler ; istediğimiz gibi tıpkı.
Çatık kaşlı bir alın değildir hayat ,
Ne de sahte bir içtenlik ;
Yalnız altın ve ünvanla satın alınan.

Beni sabahları uyandıran ;
Onların , kuşlardan öğrenilmiş cesur şarkıları.
Ne beklenmedik tasalar var burada ,
Ne de nefret , kuşku ve umut ; boşuna.

Yalnızım , kendimle baş başa ;
Yalnızca gökyüzüne borçluyum.
İyiliklerden yararlanmak istiyorum ;
Tanıksız ve yalnız ,
Attığım her adımda.

Tepelerin yamacında ,
Elimde yeşeren asma dalları ,
Çiçeklerin bağışladığı bir ilkyaz ,
Meyvaların güvenli dostluğu ;
İşte benim dünyam , asma bahçeleri !,

Nasıl da sabırsızca ,
Çoğaltıyor güzelliğini ,
Tıpkı saf bir kaynak gibi ,
Şu dorukların canlılığı ;
Onun aşkına kapılıyor yüreğim.

Sabahleyin , otların yanında
Ve ağaçlar arasında çağıldayan dereler ,
Geçerken insanın kulağını tırmalayan o sesler ;
Kokulu toprakta , uyumsuz
Dansı çiçeklerin.

Duvarları yelpazeleyen hava ,
Binlerce kokuyu getirir duyularıma.
Küçük yaprakları kıpırdatır rüzgar ,
Yumuşak bir salınımla ;
Unutulur o anda , tüm zenginlikleri yeryüzünün.

Bıraktım tüm hazineleri ,
Kırılgan yüreklerine onların.
Benim dünyamın , kuzey-güney
Rüzgarları ; yalayıp geçecek açgözlülüklerini ,
Kısır çekişmelerini.

Çekişmelerinin altında , çatırdayacak
Bütün organları.Gündüz ; karanlık
Geceye dönecek ansızın.
Gökyüzüne doğru , binlerce çığlığın ,
Karışıp gidecek içine.
Ve deniz çoğaltacak denizkabuklarını.

Benim yetingenliğim ,
Hoş yiyeceklerden yoksun bir masa.
Önümde , altından bir sofra ,
Kısmetim de orada.
Kim korkar , artık yıkımlardan?

Yine de yanıp yıkılacak diğerleri ,
Susuzluktan yok olacaklar bir bir.
Sert bir gücü var , doğru ;
Ama , kalıcı değil yine de.
Bense , şarkı söyleyebiliyorum gölgeler altında.

Luis de Leon

Sone

İşte , şafakla birlikte ışıdı dünyam
Ve hoş bir düğüm attı gündüze.
Kuyrukluyıldız gibi yansıdı yüze ,
Altından gözkapakları ve acımasız zaman.

İşte , kutsal ve temiz olan ; göğe doğru geceleyin ,
Ellerini kaldırıp dikti gözlerini bana !
Kaygım yok artık , kötülükten yana ;
Neşeyle oyunlar oynayıp , şarkılar söyleyin !

Yanılttı beni hep yumuşak tenler ,
Yanılttı gözlerimin önünden gelip geçenler ;
Alçakgönüllülük ve tutku olmalıydı onlar oysa.

Ama kösnül ruh yeniden ele geçirdi
Ve kendi kararsızlığına döndü yeniden ;
Sürekli gözyaşlarına alıştı beden.

Luis de Leon