Konu: Agatha Christie

Agatha Christie




Yeni kitaplarda iki polisiye metin üzerinde durunca, eski kitapları da aynı konuya ayırmak anlamlı olur diye düşündüm. Ve tabii, aklıma ilk gelen isim, her ne kadar “yüksek edebiyat” ile karışık polisiyeden hoşlanan bazı okuyucular için “derinlikli” olmasa bile, bu türün kraliçesi Agatha Christie oldu. Agatha CHRISTIE(1890-1976), cinayet edebiyatının “ölüm düşesi” diye anılır. 1926 yılında başlayan edebiyat yaşantısında, bir çoğu sinemaya da aktarılan 84 roman yazdı. Bir kaç ay önce, ölümünden yaklaşık 20 yıl geçtikten sonra, hiç yayınlanmamış 7 öyküsünü okumuştık Altın Kitaplar’dan. Geçtiğimiz hafta ise, 1934’de sahnelenmek amacıyla yazdığı, ve ilk kez kitaplaştıran “Acı Kahve”siyle tanıştık. Bu yazı ise, belirli bir romanını değil, genel olarak Agatha Christie’yi tanıtmayı amaçlıyor.

Klasik Polisiye Metin
Detektif romanının klasik biçiminin öncüleri E.A.Poe ve Conan Doyle’du. Poe ve Doyle için asıl konunun, suç ve cinayetten önce, “esrar” olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Onların ilgi alanları toplumsal veya hukuksal düzeyleri irdelemek değil, analitik çözümlemeler yapmak, rasyonel aklın sınırlarını zorlamaktı (bu nedenle, polisiye edebiyat Aydınlanma düşüncesinin bir ürünü olarak da gösterilir). Bu yazarların açtığı yoldan gidenlerin yoğunlaştığı iki paylaşım savaşı arasındaki yıllar –1920’den 1940’lara kadar olan dönem- polisiye edebiyatın “altın çağı”dır. “Altın Çağ” boyunca, A.Christie, D.Sayers, Chesterton, Van Dine, J.D.Carr, Ellery Queen gibi ustaların ard arda sıralanan eserleri ile, esrarın yanı sıra cinayeti de konu alan “klasik polisiye roman”, bir tür olarak şekillendi.

Klasik dönem metinlerinin ortak özelliği olay, zaman, mekan birliğini gözeten kurgularındadır. Belli bir mekanda ve kısa bir zaman içinde, az sayıda karakter cinayet olayı etrafında bir araya gelirler. Cinayetin çözümü, genellikle profesyonel olmayan detektif tarafından “beyin fırtınası” ile çözülür. Poe ve Doyle’da olduğu gibi, aklın üstünlüğü öne çıkarılır. Olayların düzgün bir sıralama -zaman akışı- ile birbirini kovaladığı ve bakış açısının birinci ya da ikinci tekil şahsa göre düzenlendiği anlatı tarzı olarak adlandırılan klasik gerçekçi metin, neredeyse bütün polisiye yazımına egemen olmuştur. Bu anlamda, polisiyelerin dili birbirine çok yaklaşır.

Agatha Christie Uslubu
İyi bir polisiye yazar, “oyunu kuralına göre oynayandır”. Bu kural, “aldatmadan şaşırtmadır”, ve A.Christie, bütün detektif romanları yazarları içinde, kuralın en başarılı temsilcisidir. Elbette, 500 milyonluk dünya satışı ile, alanının tartışmasız birincisi, kraliçesi olduğunu da eklemek gerekiyor. “Ölüm düşesi”, Türkiye’de uzun yıllar çok popüler olmuştu, öyle ki, adlarını bilmediğimiz bazı yerli yazarlarımız tarafından, sahte Christie romanları bile yazıldı, yayınlandı. Polisiye romanlar üzerine çalışmaları ile tanıdığımız Erol Üyepazarcı ile yapılan söyleşiden aktarıyorum, yazarın 84 özgün romanı olmasına rağmen, Üyepazarcı’nın arşivinde –Türkçe basılı- yüz otuz adet ayrı ve A.Christie imzalı kitap bulunuyor.

Agatha Christie, klasik polisiyelerin eski yunan trajedyalarından aldıkları olay, zamandan ve mekan birliğini tekrarlar. Bir tek olay –cinayet- etrafında, kapalı bir mekanda ve dondurulmuş bir zaman kesitinde olup biter her şey. Bu anlamda, öykünün hangi tarihte, hangi ülkede olup bittiği ilgi dışıdır. Aksi takdirde, yazarın yaşadığı sürece yinelediği kahramanının nasıl olupta yaşlanmadığı, sözkonusu ülkenin, kentin mekansal değişimlerinin öyküye yansıyış biçimi bir sorun olurdu. Yaklaşık 40 yıllık bir zaman diliminde, Agatha Christie'nin ünlü dedektifleri Hercule Poirot ve Miss Marple neredeyse hiç değişmediler. Mesela, “Acı Kahve”nin yazılış tarihi 1934, ve Hercule Poirot; “emekliydi gerçi, ama karşısına ilginç bir dava geldiğinde, ara sıra bu emekliliği bir kenara bıraktığı olurdu (...) Poirot’un yaşıtları, hatta daha gençler ölme çağına dayandığından, ölüm ilanlarını okumak da ruhunu karartıyordu” sözleriyle tanıtılır. Hercule Poirot’un olağanüstü yaşamı, bu tarihten itibaren 41 daha sürer.

Yazarın öykülerinin büyük çoğunluğu İngiliz kırsalında geçer. Soylu, ya da zengin sınıfa mensup insanların evleri seçilmiştir (“Acı Kahve”nin de bu genellemeye uyduğunu hemen belirteyim). Zaman zaman yabancı bir ülkenin, uçak, gemi, tren gibi araçların da, olay mahalli olduğunu görsek bile, kahramanlarımız yine İngiliz, mekan yine kapalıdır. Agatha Christie, kapalı mekanın sıkıcılığından kurtulmak için, okuyucusunu dışarı çıkarır, tarihi ve turistik yerlerde gezdirir, ama bunlar yalnızca öyküyü renklendiren aksesuarlardır.

“Acı Kahve”, yazarın en sevdiği cinayet aracı olan zehir kullanımına dayalı bir roman. İyi bir Agatha Christie okuyucusu, hangi zehrin insanları nasıl etkilediği üzerine bir hayli bilgilidir. Arsenik ve siyanür gibi herkesin aşinalığı olanların dışında, adını ilk kez onun sayesinde duyacağınız organik ve sentetik egzotik zehir çeşitleri ile tanışabilirsiniz. Kanlı ve kaba öldürme sahnelerine hiç rağbet etmemiştir. Zaten, estetize edilmemiş bir cinayet, Hercule Poirot gibi “snob” bir detektifinin de ilgisini çekmezdi!

“Ölüm Düşesi” için toplumsal eleştirinin söz konusu olmayacağını tahmin etmişsinizdir. Onun detektifleri için, ne olursa olsun, cinayet kötü bir eylemdir ve mutlaka cezalandırılmalıdır. Özel detektiflerden çok daha acımasızdır onlar. Cezanın mutlaka polis ve adalet tarafından yerine getirilmesi de gerekmez. Poiriot, biraz sempatisi varsa, katilin intihar etmesine izin verebilir. Son macerasında, hiç cezalandırılmamış bir “kötü”yü bizzat öldürür, ve kendisi intihar eder. Bu açıdan bakıldığında, yazarın romanları protestan inancını taşıyan teolojik metinlerdir. Bütün Agatha Christie metinleri arasıda suçun cezasız kaldığı tek istisna, “Şark Ekspresinde Cinayet”dir. Ama, insaf edelim biraz; oradaki katil de gerçekten büyük bir kötülük yapmış, küçük bir çocuğu fidte için kaçırdıktan sonra öldürüp ailenin mahvına neden olmuştu.

1934 yılında yazılmış “Acı Kahve”yi okurken, yazarın bir çok öyküsü ile benzerlikleri hemen farkedeceksiniz. Aslında bütün Christie metinleri ve kurguları, birbirlerine -özellikle karakter davranışları olarak- benzerdir. Çünkü o, korku, intikam, hırs, kıskançlık, maddi tutkular gibi insani özelliklerle hareket ettirir kahramanlarını.Elbette, sonraki yıllarda ustalağı artmış, daha karmaşık ve psikolojik derinlikli polisiyeler yazmıştı. Öykülerinden oluşan “Işıklar Sönünce” ve sahnelenmek amaçlı “Acı Kahve”, yazarın hayranlarının beklentilerini karşılıksız bırakmıyor, ama, eğer onu yeterince tanımıyorsanız, klasikleşmiş romanlarından bir tanesini, mesela “On Küçük Zenci”yi veya “Şark Ekspresinde Cineyet”i okumanızı öneririm.


kaynak : A. Ömer Türkeş




Agatha Christie'ın Yayınlanmış Kitapları

--------------------------------------------------------------------------------
Fare Kapanı
Beklenmeyen Şahit
Birisi Ölecek
Ölüm Sessiz Geldi
Birisi Ölecek
Gece Yarısı Cinayeti
Sonuncu Kurban
Ölüm Oyunu
Dört Neşeli Arkadaş
Fotoğraftaki Lekeler
Ceset Dedi ki
Kapı Tekrar Vuruldu
On Küçük Zenci
Sevimli Örümcek
Ölüden Mektup Var
İskemlede Beş Ceset
Şampanyadaki Zehir
Doğu Expresinde Cinayet
Benim Adım Ölüm
Ve Perde İndi
Filler de Hatırlar
Üç Perdelik Cinayet
Koltuktaki Ölü
Çarpık Evdeki Cesetler
Şeytan Dönemeci
Gece Gelen Ölüm
Noel'de Cinayet
Ölüm Çığlığı
Roger Ackroyd Cinayeti
Elmayı Yılan Isırdı
Briç Masasında Cinayet
Cinayetler Oteli
Ölümün Sesi
Cesetler Merdiveni
Son Haber
Ölüm Diken Üstünde
Ölümün Tam Zamanı
Zehiri Kim Verdi
Işıklar Sönünce
Acı Kahve


pandorra.com.tr

Kim ne derse desin Agatha Christie'nin romanlarını okurken aldığım keyifin yerini başka kitaplar kolay kolay dolduramaz. Bence 1-2 istisna hariç hepsi tek solukta okunacak, oldukça zevkli kitaplar.

ben, 16:50 treni ve ecelin çağrısı kitaplarını okumuştum. gerçekten sürükleyiciydiler. sona yaklaştıkça artan bir heyecan oluyor bu kitaplarda. okuyamadıklarım da rafta duruyor. onları da en kısa zamanda tüketicem.

ben de Noel'de Cinayet ,Son Haber , Işıklar Sönünce'yi okumuştum hepsini öneririm dğer kitapları hakkında bilgi nasıl edinebilirim ???

Kitapları çok güzel ve gerilim dolu aynı zamanda sürükleyici tabiii

bir çok kitabını keyfle okudum çok sürükleyici buluyorum.pera palas'ta kaldığı odada kaldım çok etkilendim

Selamlar..
Cinairoman.com sitesinde polisiye, gerilim, korku ve bilimkurgu romanları katalogu var, 30'lu yıllardan bugüne dek yayınlanmış 1500'e yakın kitap, site üyelerinin yorum ve puanlama yapmasını bekliyor. İlgilenirseniz bekleriz..

50 nin üzerinde kitabını okudum. ve hepsinde kurgu yapısı çok farklı. ve yine hiçbirinde katili doğru olarak tahmin edemedim
ama kitapların hepsinde maximum 3 insanın ölmesi(10 küçük zenci hariç), bir fiyasko!
yine de saygıyla anıyoruz kendisini.

hayranı olduğum insan. bazı kitapları sanki biraz özensiz durabilir ama çoğu müthiş bir kurgu içindedir. koleksiyonunu yapıyorum 50 ye yakın kitabı duruyor. benim en sevdiklerim: 1) Roger Ackyord Cinayeti (tek kelimeyle mükemmel)
2) Doğu Ekspresinde Cinayet
3) 10 Küçük Zenci
4) Nil'de Cinayet
5) Son Ev
6) Briç Masasında Cinayet

Bir yada iki kitabını okudum sanırım uzun zaman oldu. (On küçük zenciyi hatırlıyorum)

Güzel kurgusu ve sonu vardı evet.


Ama Stephen King okuduktan sonra çok basit gelmeye başladı niyeyse

Türleri farklı ama genede insan ister istemez mukayese ediyor kafasında


(Gerçi Yüzüklerin Efendisini okuduktan sonra diğer tüm bu tip kurgu kitapları basit gelmişti ya neyse )