Faizde vergi düştü


1 Ocak’tan itibaren banka mevduatlarına ödenen faizler, yüzde 15 gelir vergisi kesintisine tabi tutulacak. Gelir vergisi stopaj oranının yeni sistemde yüzde 15 olarak uygulanmasıyla, DTH’larda yüzde 24, TL mevduatlarda yüzde 18 vergi oranları 3-9 puan azalacak ve faiz geliri elde edenler daha az vergi ödeyecek...


Mevduat faizi denildiğinde ilk akla gelen bankalardır. Bankalara yatırılan para ve döviz karşılığında açılan hesaplara mevduat hesapları ve bu hesaplara tahakkuk ettirilen ve ödenen tutarlara da mevduat faizi denilir. Durum böyle olmakla birlikte Gelir Vergisi Kanunu’nun 75’inci maddesinin ikinci fıkrasının 7’nci bendinde mevduat faizi çok daha geniş olarak tanımlanmıştır. Buna göre, bankalara, bankerlere, tasarruf sandıklarına, tevdiat kabul eden diğer müesseselere yatırılan vadeli, vadesiz paralara ödenen faizler ile bunlar dışında kalan kişi ve kuruluşlardan devamlı olarak para toplama işi ile uğraşanların her ne şekil ve ad altında olursa olsun toplanan paralarla sağladıkları gelirler ve menfaatler de mevduat faizi sayılmaktadır.

Mevduat hesapları vadeli ve vadesiz açılabileceği gibi döviz üzerinden de açılabilir. Vadesiz, vadeli ya da dövizli mevduat hesaplarına 01.01.2006 tarihinden itibaren ödenen faizler % 15 oranında gelir vergisi kesintisine tabi tutulacaktır.


Vadesiz Mevduat Faizleri

Vadesiz mevduat faizleri, herhangi bir vade öngörülmeksizin (vadesiz olarak) bankalara yatırılan paralar için açılan vadesiz hesaplara ödenen faizlerdir. Bu hesaplara istenildiği zaman para yatırılır ve bu paralar istenildiği zaman da çekilir. Para yatırma ve çekme konusunda hiçbir sınırlandırmanın bulunmadığı bu hesaplara ya hiç faiz ödenmez ya da çok düşük oranda ve sembolik bir faiz ödenir.


Vadeli Mevduat Faizleri

Vadeli mevduat faizleri, belli bir süre içinde geri çekilmemek koşuluyla bankalara yatırılan paralar için açılan hesaplara ödenen faizlerdir. Bu hesapların vadesi 1, 3 ve 6 ay veya 1 yıl olabileceği gibi 8, 15 ve 33 gün gibi ay, yıl ve gün esasında belirlenir. Vadeli mevduat hesaplarıyla ilgili süreler (vadeler) zamandan zamana değişir. Kişiler tarafından tasarruf edilen paraların asıl değerlendirildiği hesaplar vadeli mevduat hesaplarıdır. Yatırılan paraların vade süresi içinde geri çekilemeyecek olması (asıl kural bu şekilde olmakla birlikte hesap sahibi isterse vadeyi bozabilir, ancak bu durumda kendisine faiz ödemesi yapılmaz) bu paraların bankalar tarafından çeşitli alanlara plase edilmesini sağlar. Kredi olarak verilen ya da çeşitli değerlere yatırılan bu paralardan bankalar tarafından elde edilen nemaların önemli bir kısmı vadeli mevduat hesabı sahiplerine faiz olarak ödenir. Vadeli mevduat hesaplarında biriken faizler her zaman çekilebilir ve bu işlem hesabın vadesini bozmaz.

ÖRNEK

Gerçek kişi (A) 20.10.2005 tarihinde (B) bankasında 20.000,- YTL’lik altı ay vadeli mevduat hesabı açtırmış ve vade sonu olan 20.04.2006 tarihinde 1.200,- YTL faiz geliri elde edilmiştir.

Banka 20.04.2006 tarihinde 1.200,- YTL’lik faiz üzerinden % 15 hesabıyla (1.200 x %15 =) 180 YTL gelir vergisi stopajı yapacak ve aylık muhtasar beyanname ile beyan ederek vergi dairesine ödeyecektir.


Dövizli Mevduat Hesapları

Dövizli mevduat hesapları da vadeli yada vadesiz olarak açılabilir. Dövizli mevduat hesaplarının mevduat hesaplarından farkı, hesabın döviz karşılığında açılması ve faizlerin de döviz olarak ödenmesidir.

Dövizli mevduat hesaplarına verilen faiz oranı, enflasyon oranı ile döviz kurlarındaki artış ve uluslararası piyasalardaki faiz oranlarına göre belirlenir.

ÖRNEK

Gerçek kişi (C) 15.02.2005 tarihinde (D) bankasında bir yıl vadeli 50.000 dolarlık (USD) dövizli mevduat hesabı açtırmış ve vade sonu olan 15.02.2006 tarihinde 2.000 $ faiz geliri elde etmiştir. 15.02.2006 tarihi itibariyle uygulanacak dolar kuru 1.4 YTL’dir.

Bu kişinin dövizli mevduat hesabından elde ettiği faiz geliri ( 2.000 x 1.4 =) 2.800 YTL olup bu tutar üzerinden yapılması gereken gelir vergisi stopajı (2.800 x % 15 = ) 420 YTL’dir.


Yeni Sistem Ne Getiriyor?

2004 yılı başından itibaren elde edilen mevduat faizleri gelir vergisi stopajına tabi tutulmaktaydı. Halen uygulanmakta olan ve 31.12.2005 tarihine kadar daha uygulanacak olan stopaj oranları aşağıda gösterilmiştir.
Hesabın türü Stopaj oranı

Vadesiz ve ihbarlı %18

3 aya kadar (3 ay dahil) vadeli %18

6 aya kadar (6 ay dahil) vadeli %16

1 yıla kadar vadeli %12

1 yıl ve daha uzun vadeli % 7

1 yıla kadar vadeli DTH % 24

1 yıl ve daha uzun vadeli DTH % 18


Yukarıda görüldüğü üzere mevcut sistemde vadelere ve mevduatın cinsine göre farklı stopaj oranları öngörülmüştür.

2006 yılının başından itibaren yürürlüğe girecek yeni sistemde vade sürelerine ve mevduat hesabının cinsine (YTL ya da döviz olarak açılıp açılmadığına) bakılmaksızın tek bir oran (% 15) uygulanacaktır.

Gelir vergisi stopaj oranının yeni sistemde % 15 olarak uygulanacak olması, döviz tevdiat faizlerinde % 24’lere, Türk Lirası mevduat faizlerinde % 18’lere varan vergi oranlarını 3-9 puan azaltacak ve böylece faiz geliri elde edenler daha az vergi ödeyeceklerdir. Buna karşın 6 aydan daha uzun vadeli hesaplardan elde edilen faizlerin vergi yükü 3-8 puan artacaktır. Banka mevduatlarının büyük çoğunluğunun 6 aya kadar vadeli hesaplarda toplandığı düşünülürse, yeni sistemin genelde az da olsa vergi avantajı getirdiği, bu avantajın dövizli mevduat faizlerinde küçümsenemeyecek büyüklükte olduğu görülmektedir.

Yüzde 15’lik stopaj oranının 01.01.2006 tarihinden itibaren vadesi sona erecek olan hesaplara ödenecek faizlere uygulanacak olması, bir yıl ve daha uzun vadeli olarak daha önce açtırılmış hesaplara ödenecek faizler için geçmişe şamil (geriye yönelik) bir vergilendirmeyi akla getirmektedir. Ne var ki, % 15’lik yeni oran 31.12.2004 tarih ve 3. Mük. 25687 sayılı R.G.’de yayınlanan 5281 Sayılı Kanun’la getirildiğinden ve uygulama için bir yıllık bir süre öngörüldüğünden, geçmişe şamil vergilemeden söz etmek pek mümkün değildir.

(STAR)