Capital, CEO Dergisi
Hande D. Süzer
Mayıs 2004

"ClO, araç-gereç yapan biri, CEO ise o araç-gereci kullanandır. CEO'ların kabul etmeleri gerekir ki, eğer teknoloji bir araç-gereç ise, nasıl kullanılacağına karar vermek de o araç-gereci kullanana aittir." Bu sözler ünlü yönetim gurusu Peter Drucker'In. Türkiye'deki yöneticiler de aynı fikri savunuyor. Teknoloji yatırımlarını CEO'nun yönetmesi gerektiği ortaya çıkıyor.
SADECE TÜRKİYE'DE değil, bütün dünyada bilişim teknolojileri (BT) yatırımları ve bunların yönetimi büyük ölçüde CIA olarak nitelendirilen, teknoloji yöneticilerine bırakıldı. Bazı şirketlerde IT yöneticisi, bazılarında "bilgi işlem müdürü", bazılarında CIA olarak bulunan bu yöneticiler, şirketlerin temel BT stratejilerini yönlendirdiler. Son birkaç yıldır ise farklı bir trend öne çıkıyor. İşin özünde ise "Teknoloji, giderek stratejik bir araç haline geliyor. CEO'nun yönetmesi kaçınılmazdır" yaklaşımı yatıyor. Bazı yönetim guruları da "Teknoloji yönetimi, sadece CIO'ya bırakılmayacak kadar önemlidir" değerlendirmesini yapıyorlar. Örneğin, ünlü yönetim gurusu Peter Drucker, günümüzde CEO'ların bilgi teknolojileri (BT) konusunda sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söylüyor. Ona göre, BT yatırımlarında liderlik CEO'da olmalı, CIO'lar ise onların talep ettiği bilgiyi oluşturma görevini üstlenmeli. Peter Drucker, "ClO, araç-gereç yapan biri, CEO ise o araç-gereci kullanandır. CEO'ların kabul etmeleri gerekir ki, eğer teknoloji bir araç-gereç ise, nasıl kullanılacağına karar vermek de o araç-gereci kullanana aittir" diye konuşuyor.
Dünyanın dört bir yanında, iş dünyası liderlerinin bilgi teknolojilerine verdikleri önem giderek artıyor. Bu nedenle bilgi teknolojileri CEO'lar için delege edilemeyecek önemde bir konu haline geliyor.
Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de CEO'lar bilgi teknolojilerinde sorumluluğu ne CIA 'ya ne de bir başkasına bırakıyor. Teknolojinin şirketler için çok önemli bir rekabet aracı haline geldiği yeni ekonomide teknolojiye nasıl yatırım yapılacağını, yapılan yatırımın geri dönüşünü karar alma mekanizmasında yer alan CEO takip ediyor.
"Teknoloji, rekabetin yeni aracı"
Cisco Türkiye Genel Müdürü Suat Baysan, "Eski ekonomide şirket yönetiminde iki ayrı katman vardı" diye saptama yapıyor ve şunları söylüyor:
"Sadece karar alma ve kural koyma mekanizması olarak çalışan yönetim kurulu ve işi yapan yöneticiler. Bu sistemde, genel müdür ve teknolojiden sorumlu genel müdür yardımcısı gibi unvanlara sahip kişiler yönetim kurullarında yer almıyorlardı.
Ancak, yeni ekonomide, bu işleyişin şirketler için yeterli olmadığı görüldü. Karar mekanizması ile kararı uygulayan yönetici kademesinin birbirine yakınlaşması, karar alanların, bu kararları bizzat uygulayan kişiler olması ihtiyacı doğdu.
Teknoloji, yeni ekonomide şirketlerin çok önemli bir rekabet aracı. CEO'ların, CIO'lardan bu yönde beklentileri var. CIO'ların bu gereksinimleri karşılayabilecek katma değerli teknolojileri çok yakından izleyip, iş ve teknoloji stratejilerini buluşturan çözümler sunmaları ve bu teknolojilerin şirket içinde uygulanması ve iletişimi için CEO yani liderin desteğini alarak hareket etmeleri gerekiyor."
"CEO yeni teknolojiyi takip etmeli"
Atatürk Havaalanı Dış Hatlar Terminali'ni işleten TAV'ın CEO'su Sani Şener, "Teknolojik yatırımları BT yöneticisinin koordinesinde yönetim birimlerinin tümünün entegrasyonu ile yapıyoruz" diyor ve değerlendirmesine şöyle devam ediyor:
"Terminal binaları zaten çok yüksek teknolojiye sahip binalar olduğu için bu şekilde yönetilmeleri gerekiyor. Ben CEO olarak işletmenin kalite ve performansını artırıcı ve gelir ile gideri kontrol altına almayı sağlayan teknolojik yatırımların yapılmasını yönlendiriyorum. Burada sadece teknolojik yatırım yapmak için yatırım yapmıyoruz. Tüm teknolojik yatırımların verimliliğinin ve geri dönüş sürelerinin takip edilmesi gerekiyor. Banan kalırsa, günümüzde CEO'nun sorumluluğu, yeni teknolojilerin yatırımında teknolojinin standartlaşmış olmasına dikkat edilmesini takip etmek, ilerde destek hizmeti alabilmek için yönetimde de bu teknolojilerin atıl kalmayıp uygulanması için en büyük destekçisi olmaktır.”
"CEO yakından izlemeli"
IBM Türk Genel Müdürü Hüseyin Kızıltay, "Teknoloji sorumluluğu şirketlerin boyutuna göre değişim gösterebilir" diyor. Ona göre, küçük ve orta boy şirketlerde CIA görev tanımı bulunmazken, orta ve büyük boy işletmelerde CIA önemli bir görev ve mutlaka olmalı. Küçük ve orta boy şirketlerde tepe yöneticisinin bu konuda bilinçli olması zorunlu. Kızıltay, değerlendirmelerine şöyle devam ediyor:
"KOBİ'lerde ise CEO'lar kesinlikle teknoloji hakkında bilgi sahibi olmalı, gelişmeleri izlemeli ve BT yatırımlarının verimliliğe etkilerini kontrol etmelidir. Günümüzde CEO'ların teknoloji ile yakınlığı ve bilgisi olmazsa olmaz bir gereksinim CıA'lar ise şirketlerin tepe yönetiminin ayrılmaz parçalarıdır."
"CEO bu işi delege edemez"
Tansaş Genel Müdürü Servet Topaloğlu, günde 200 bin müşteri ve yaklaşık 2 milyon parça ürünün satılması ile bunların takibiyle uğraştıklarını söylüyor. Ona göre, siparişten tedarike, sevkiyattan raf yönetimine, bütün bunları teknoloji olmadan yönetmek mümkün değil. Servet Topaloğlu, böyle bir tabloda "Bana göre CEO, süreçlerin yönetiminde kullanılacak teknolojilerin seçimini takiben, yapılan yatırımların hedeflenen faydaları sağlayıp sağlamadığını sürekli izleyen kişidir. Bugün perakende sektöründe teknoloji önemli bir rekabet unsuru olduğundan, CEO'nun delege edemeyeceği konular arasında yer alıyor. Teknoloji yatırımı yapılırken, iş yapmayı kolaylaştırıcı ve katma değer yaratıcı kriterlerin dikkate alınması gerekir. Teknolojinin ilgili birimlerce amacına uygun kullanılabilirliğinin sağlanması da CEO'nun ilgi alanında olmalıdır."
"Teknolojiyi ben yönetiyorum"
Koç Finansal Hizmetler CEO'su Kemal Kaya, "Teknoloji, finans sektöründe doğrudan rekabeti etkilemesi nedeniyle çok önemli bir unsur haline geldi. Bugün artık teknoloji yatırımlarını yapmakta geciken kuruluşlar hem hizmet kalitesinde hem de risk yönetiminde geri kalıyorlar" diye konuşuyor. Kemal Kaya şöyle devam ediyor:
"Teknolojik yatırımlarımızı, stratejik hedeflerimize en çok faydayı sağlayacak alanlara yönelerek belirliyoruz. Bu sebeple şirketimizde CEO olarak ben ve diğer üst yönetim teknolojik yatırımlar ve sorumlulukları konusunda birinci derecede aktif rol oynuyoruz. Her birimin gündeminin ve beklentisinin birbiri ile aynı olmasını sağlamak, organizasyonu tek bir hedefe yöneltmek bence CEO'nun temel sorumluluklarından biri. Ben CEO olarak, şirketin teknolojik stratejisi ile uygulamalarının birlik içinde olmasına özen gösteriyorum."
"Yönetim IT komitesinde"
"Teknolojik değişimlere ayak uyduran ve müşteri ilişkileri konusunda uzmanlaşan bankalar sektörde öne geçiyor. Biz Dışbank'ta, teknolojideki gelişmeleri izlemeye ve mümkün olan en kısa sürede bunları hizmetlerimize yansıtmaya öncelik veriyoruz." Bu değerlendirmeler, Dışbank CEO'su Tayfun Bayazıt'a ait. Bayazıt, "Bu çerçevede, yatırım kararlarımızın oluşturulmasında ve teknolojinin yönetiminde, bilgi sistemleri grubundan sorumlu genel müdür yardımcımıza önemli görevler yükleniyor" diyor ve şöyle devam ediyor:
"Ancak bu konuda esas sorumluluk genel müdürümüzün de dahil olduğu ve görevi enformasyon teknolojisiyle ilgili politikalarımızı yönlendirmek olan 'IT Steering Committee' adını verdiğimiz komiteye düşüyor. Bu komite, gelişen ve belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda ortak kararlar alıyor. Teknoloji yatırımlarını planlarken kurumun ihtiyaçları göz önüne alınmalı ve bilgi yönetimi konusunda doğru bir yaklaşım benimsenmesi gerekiyor. Bu yaklaşımı tüm kururumda egemen kılmak da öncelikle CEO'nun görevi".
"SON KARAR CEO'NUN OLMALI"
Çağlayan Arkan / Microsoft Türkiye
KARARLAR KOLEKTİF OLARAK ŞEKİLLENİYOR. Son 10 yıldır şirketlerin genel yatırımları içinde teknoloji yatırımlarının payı her yıl yeni rekor düzeylere yükseliyor. çoğu kez de yıl içindeki en önemli yatırım kalemini oluşturuyor. İş süreçlerinin omurgasını bilişim ve iletişim teknolojilerinin üzerine inşa eden şirketlerde, BT yatırımlarına ilişkin kararlar CIOile CEO arasında ikili bir ilişkiden ibaret kalmıyor. Bu kararlar, Ar-Ge, üretim, satış, pazarlama, destek ve lojistik dahil şirketin üst yönetim takımının bütününde kolektif olarak şekilleniyor.
CEO REHBER GÖREVİ ÜSTLENİYOR. CIO'lar ve CTO'lar giderek bir rehberlik ve koordinasyon rolünü üstlenerek farklı departmanların BT ihtiyaçlarını paralelleştirmeye, şirketin benimsediği teknoloji mimarisine uygunluğunu sağlamaya ve yönetim takımındaki diğer arkadaşlarını en yeni teknolojiler konusunda bilgilendirmeye odaklanıyorlar. San aşamada ise seçenekler arasından tercih yapma sorumluluğu CEO'ya ait oluyor. Teknolojiyi aşılması gereken bir engel değil, kolaylaştırıcı bir araç olarak gören CEOlar yatırımla ilgili daha bilinçli tercihler yapabiliyorlar.
“CEO’LAR YANILGIYA DÜŞÜYOR”
Peter Drucker
CIO'NUN GÖREVİ. Günümüzde doğu CEO hala, CIO'nun işinin CEO'nun bilgiyi tespit etmek olduğuna inanıyor. Tabii ki bu bir yanılgı. CIO, araç-gereç yapan biri, CEO ise o araç-gereci kullanandır. Birkaç yıl önce faks makinemi kurdurduğumda, yeni bir hat telefoncuyu ve çok da işime yaramıştı. Etrafa bakındı ve bana dedi: "Koymak için yanlış bir yer Buraya koysak daha iyi olur. Hem buradan size daha rahat bir hat. Ama fakslarımı kime çekeyim, fakslarda ne bana bunları söylemedi. Bu benim işim. Onun işi, bana araç – gereci vermekti.
KARAR CEO'YA AİT OLMALI. CEO'ların kabul etmeleri gerekir ki, eğer teknoloji bir araç-gereç ise, nasıl kullanılacağına karar kullanana aittir. Bilgi teknolojileri üstlenmek zorundadır. Ve isimi yapmak ne için ne gibi bilgi ve teknolojilerine ihtiyacım, hangi şekilde, ne zaman gibi soruları kendi kendilerine sormaları gerekir. Maalesef pek çokları hala bu soruların cevabını CIO'nun vermesini bekliyor. Bu olacak iş değil. İlk adım enformasyon sorumluluğunu üstlenmek ve sorulara yanıt vermektir Bu noktada CIO, "Bak, bunu bu şekilde yapamazsın, şu şekilde yapabilirsin” diyebilir.
ACCENTURE'IN ARAŞTIRMASINA GÖRE ClO'LAR, CEO'LARDAN ÇOK ŞİKAYETÇİ
Accenture tarafından gerçekleştirilen global bir çalışmaya göre, 1990'1ı yıllarda ekonomik krizin öncesini ve sonrasını kapsayan beş yıllık bir dönemde hissedarlarına en yüksek değeri sağlayan şirketler, maliyetlerini düşürmeye odaklananlar değil, karlı gelir artışını sürdüren şirketler olmuştur. BT yönetişimini inceleyen bir başka Accenture araştırması ise, yüksek kar marjı artışı sağlayan şirketlerin, BT bütçelerinin büyük bir bölümünü BT operasyonlarına değil, yeniliğe ayırdıklarını gösteriyor.
İki araştırmanın da sonuçları, önümüzdeki birkaç yıl içinde CIO’ların oynayacağı kritik rolü ortaya koymaktadır. Ancak, BT ile iş değerini dengeleyecek iletişimi kurmak CIO'lar için kolay değildir. Accenture'ın, CIO'lar ve CEO'lar ile gerçekleştirdiği bir araştırmada ise, ClO'ların çoğunluğu, CEO'ların onları stratejik planlamaya aktif olarak dahil etmediğini, onlardan daha çok "çabuk çözümler" getirmelerini beklediklerini belirtiyor.
CIO'lar, bu engeli aşmalı ve stratejik planlamaya dahil olmalıdır. Bu da, geleneksel teknoloji uzmanı rolünden uzaklaşmaları anlamına gelmektedir. Araştırmada, CIO'ların, yerine getirmesi gereken dört konuya da dikkat çekiliyor: "BT'nin, değer yaratma özelliğini öne çıkarmalılar" "BT ile harekete geçirilen değişimler için sağlam değer önergeleri yaratmalılar", "BT yatırımlarının optimizasyonunu sağlamalılar" ve "Geliştirilmiş kapasite ve iş sonuçları sunmak için BT dönüşümü gerçekleştirmeliler."