Konu: Beyaz Geceler/Dostoyevski...

Beyaz Geceler/Dostoyevski...

'Bizler, kendi derimiz içinde ebedi yalnızlığa mahkumuz.' T. Williams'ın 'Kızgın Damdaki Kedi oyununun girişine koyduğu bu epigramı Beyaz Geceler'in girişine de yerleştirebiliriz. Bu uzun öyküde yalnızlık ve çaresizlik karşı konulmaz bir edebi güçle üzerimize çullanır: okurun olduğu kadar yalnızlığı hayalde aşmaya çalışan insanların da.

Beyaz Geceler' Petersburg'un dört beyaz gecesinde yaşanmış sade ve derin bir aşkın öyküsü. Sokakta tanışan hikayelerini paylaşan iki genç birbirlerini çok iyi anlarlar, çünkü farklı mekanlarda aynı duyarlılıkla benzer şeyler yaşamışlardır. İkisi de birbirlerinin hikayelerinin cazibesiyle sarsılırlar. Fakat ne yazık ki Nastenka'nın hayatına girmiş ve ruhunu kuşatmış bir aşk vardır. Öyle olduğu için gerçekte öyküsü olan ve öyküsüyle hayata galip gelen o olur. Muhatabı ise zaten bütün ömrünü yaşanmış o dört geceyle sınırlamaya razıdır...

'Beyaz Geceler' Dostoyevski'nin zamanı, mekanı ve olay örgüsünü sınırlı tutularak kahramanların iç alemlerinde alabildiğine derinleştiği 'klasik' bir 'Dostoyevski romanı'.

Çev : Sabri Gürses

BİRİNCİ GECE

Sevgili okuyucum, o öylesine güzel bir geceydi ki, böylesini
ancak gençliğimizde görebiliriz! Gökyüzünün aydınlığına,
yıldızların parlaklığına bakıp bakıp da, "Böyle bir göğün
altında insan nasıl olur da öfke duyar, hırçınlaşabilir?" diye
düşünürsünüz. Ama bu düşünce de gençler içindir, sevgili
okuyucum, hem de çok gençler için. Dilerim, sizin de gönlünüz
uzun süre genç kalsın.
Hırçınlardan, öfkeli insanlardan söz açılmışken bütün o günkü
uysallığımı anımsamadan edemeyeceğim. Sabahın ilk saatlerinde
bunaltıcı, tuhaf bir can sıkıntısı doldurmuştu yüreğimi. Benim
gibi yalnız bir adamı, herkes terk ediyormuş, herkes benden
kaçıyormuş gibi bir duygu vardı içimde. "Herkes"le kimleri
kast ettiğimi sormak hakkınızdır. Çünkü nerdeyse, sekiz
yıldır, yaşadığım şu Petersburg kentinde bir tane bile tanıdık
edinemedim. Ama tanıdık benim neyime? Zaten Petersburg'u
baştan başa tanırım, onun için bütün kent kalkıp, yazlığa
gidince haklı olarak herkesin beni terk ettiğini düşünmeye
başladım. Yalnız başıma kaldığımı görünce de, büyük bir
korkuya kapılarak üç gün neye uğradığımı anlamadan, kentin
sokaklarında dolaştım durdum. Neva Caddesi'ne, parka, deniz
kıyısına, daha nereye gittiysem hiçbir yerde, bütün bir yıl
hep aynı saatte görmeye alıştığım kimselerin tekini bile
göremedim. Onlar beni elbet bilmezler, ama ben onları tanırım,
hem de yakından tanırım, hepsinin de yüzü hatırımdadır.
Onların sevinci benim sevincim, onların üzüntüsü benim
üzüntümdür. Tanrı'nın her günü aynı saatte Fontanka'da
rasladığım ufak tefek bir ihtiyarla da nerdeyse ahbaplık
peydahladım. Görkemli, dalgın bir görünüşü olan bu ihtiyar,
sol elini sallayarak hep kendi kendine bir şeyler mırıldanır;
sağ elindeyse, sapı altın kaplamalı, boğum boğum, uzun bir
baston vardır. Adamcağız beni fark etmeye bile başladı, her
raslaşmada bana karşı bir ilgi gösteriyor. Beni aynı saatte
Fontanka'daki yerimde görmese neşesinin kaçacağına kalıbımı
basarım. Onun içindir ki, karşı karşıya geldiğimiz sıralar,
ikimizin de keyfi yerindeyse, birbirimize selam verecekmiş
gibi bir havaya giriyoruz. Geçenlerde iki gün birbirimizi
görmeyip de üçüncü gün karşılaştığımız zaman az kalsın elimizi
şapkalarımıza atıyorduk; neyse ki tam zamanında aklımız
başımıza geldi de ellerimizi indirdik, birbirimizi süzerek
geçtik.
Evlerle de aram iyidir. Gezinirken birbiri ardından önüme
çıkıp bütün pencereleriyle bana bakarak kimisi, "Merhaba!
Nasılsınız? Eh, ben çok şükür iyiyim, mayısta üzerime bir kat
daha çıkacaklar", kimisi; "Ee, nasılsınız bakalım? Yarın beni
onarıyorlar", kimisi de, "Dün az kalsın yanıyordum. Öyle
korktum ki!" vb. der gibidirler. Aralarında sevdiklerim
vardır, kimisini oldukça yakından tanırım, bir tanesi de
önümüzdeki yaz kendisini mimara tedavi ettirecek. Tedavi
olurken, Tanrı esirgeye, başına bir şey gelmesin diye her gün
uğrayacağım oraya. Hele güzelim pembe bir evin öyküsünü hiç
unutamam. Taştan yapılmış, ufacık, sevimli bir evceğizdi bu;
hantal komşularına bakıp böbürlenmesini, bana bakarken de
yüzünün gülmesini gördükçe ona karşı içim sımsıcak olurdu.
Geçen hafta yanından geçerken başımı kaldırır kaldırmaz; "Beni
sarıya boyadılar!" diye acıklı bir ses işittim. Bir de baktım
ki, ne göreyim!.. Haydutlar! Barbarlar! Ne sütun bırakmışlar,
ne sundurma; hepsini kanarya sarısına boyamışlar! Kanım
beynime sıçradı. Çin İmparatorluğu rengine boyanarak
çirkinleştirilen zavallı dostuma bakmaya dayanamayacağım için
o günden beri de semtine uğramıyorum.
İşte, okuyucum, Petersburg'u ne kadar yakından tanıdığımı
artık anlamış bulunuyorsunuz.
Nedenini ortaya çıkarıncaya kadar bir tedirginliğin üç gündür
içimi kemirdiğini yukarda söylemiştim. Sokakta canım
sıkılıyor, "O yok, bu yok, öteki ne cehenneme gitti!" diye
evde kendimi yiyordum. Tam iki gece; "Benim neyim eksik?
Burada niçin rahat edemiyorum?" diye odamda kıvrandım durdum.
İsten kararmış, yeşil badanalı duvarlara, Matriyona'nın
başarıyla ürettiği örümcek ağlarıyla kaplanmış tavana şaşkın
şaşkın baktım. "Yoksa bütün sıkıntımın nedeni bunlar mı?" diye
sandalyeleri gözden geçirdim. (Çünkü bir sandalye bile akşam
bıraktığım biçimde durmuyorsa sinir olurum.) Pencereye göz
gezdirdim; hepsi boşuna... İçim bir türlü rahat etmedi! Hatta
Matriyona'yı çağırarak, örümceklerden, her zamanki
pasaklılığından dolayı kendisini fazla üzmeden azarladım.
Kadın tuhaf tuhaf baktıktan sonra çekti gitti, örümceklerse
yerlerinde hâlâ sapasağlam duruyorlar.