Konu: türk halk müziği

Tarihin yazının bulunması ile başladığını hepimiz bilmekteyiz.Bu bakımdan elimizde yazılı belge bulunmayan tarih öncesi döneme musiki tarihi yönünden karanlık dönem adını vermekteyiz.MÖ.400 - MS.476 yılları arasında yer alan ilk çağda Orta Asya, Mezopotamya, Eski Mısır, Eski Yunan ve Anadolu uygarlıkları incelenir.Bu uygarlıklar içinde musiki tarihi yönünden en ilginç olanı Orta Asya'dan gelmiş olan Sümer uygarlığıdır.19. yüzyıldan beri konuyla ilgili sayısız bilimsel eser yazılmıştır.Sümerler, tarihin ve medeniyetin temeli açısından önemlidir.1937 yılında Sümerolog Garip'in yayınladığı kitabında çivi yazısıyla yazılmış bir Sümer ilahisine rastlamaktayız ve bu ilahiyle, 18. yüzyılda bestelenen rast makamındaki ilahi arasında çok büyük bir melodik benzerlik olduğu tespit edilmiştir.

Türk Halk Müziği en eski şekli Tunguzların Şama Altay Türklerinin Kam, Yakutların Bahsi, Oğuzların Ozan dedikleri şairlerin kopuzla çaldıkları ezgilerdir.İşte bugün kullanılmakta olan bağlama ailesinin atası, kopuzdan başka bir şey değildir.

T.H.M. : Bir sanat endişesi olmadan, halkın duygu ve düşüncelerini, sevinç ve acılarını, doğumdan ölüme kadar yaşadığı tüm sosyal ve ekonomik olayları sade fakat içten gelen ezgilerle anlatabilen, halkın ortak yaratma gücünün ürünü olan türe denir.

Anonim: Geleneksel halk müziğinin en büyük özelliği anonim olmasıdır.Anonim ise zaman içinde derin, mekan içinde yaygın olmasıdır.

Türk Halk Müziği'nin Konuları;

Taşlama, Ninni, Ağıt, Destan, Sevgi, Özlem, Ayrılık, Gurbet, Ölüm, Doğum, Göç, Kına, Kız Alma, Hasat Türküleri, Düğün.

Türk Halk Müziği 2'ye ayrılır.

Uzun Havalar

Kırık Havalar

Uzun Hava: Ölçü ve ritim bakımından serbest olduğu halde dizisi ve dizi içindeki seyri belli kalıplara bağlı bulunan ezgilere denir.Bunlar, insanların, yaşadığı olaylar karşısında tamamen içten gelen ezgileridir ve serbestlerdir.

Yurdumuzdaki Uzun Havalar ve Yöreleri;

Hoyrat (Elazığ, Şanlıurfa, Harput)

Maya (Elazığ,Erzincan, Erzurum, Muş)

Gurbet (Denizli, Isparta, Burdur, Muğla)

Bozlak (Orta Anadolu - Ankara, Konya, Çankırı, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Niğde, Yozgat, Toroslar)

Tamzara (Trabzon, Ordu, Giresun)

Divan (Elazığ, Diyarbakır, Urfa, Kerkük)

Müstezat (Elazığ)

Elezber (Elazığ)

Garip (Maraş, Antep, Çukurova, Karadeniz)

Kerem (Toroslar)

Kesik (Elazığ, Adana, Maraş)

Yanık (Elazığ, Adana, Maraş)

Aydos (Toroslar)

Ela Gözlüler (Erzincan yöresi)

Ağıt (Yurdun her yerinde)

Kırık Hava: Ölçüsü ve ritmi belli olan, dizisi ve dizi içindeki seyri belli olan sözlü ve sözsüz tüm ezgilere denir.Yani bütün Türkü ve oyun havaları bu gruba girer.Kırık havalarda en önemli olgu tavır konusudur.

Tavır: Belirli bir bölgede ezgilerin, o bölgeye ait icra biçimiyle icra edilmesine tavır denir.

Bilinen En Yaygın Tavırlar

Konya Tavrı (Konya)

Kayseri Tavrı (Kayseri)

Yozgat Tavrı (Yozgat)

Aşıklama (Sivas, Çorum, Tokat, Yozgat, Amasya, Malatya, Erzincan, Adıyaman, Tunceli, Maraş)

Azeri Tavrı (Kars, Iğdır)

Teke Tavrı (Denizli, Isparta, Burdur, Muğla, Antalya)

Karadeniz Tavrı (Özellikle Doğu Karadeniz ve Karadeniz bölgesinin tamamı)

Zeybek Tavrı (Ege Bölgesi ve Güney Batı Akdeniz)

Karşılama (Trakya Bölgesi)

Türkü: Genellikle herkesin anlayabileceği bir dille hece vezniyle söylenen muhtelif şekillerde nakaratlı, nakaratsız lirik manzumeler olarak başta ferdi eserlerdir.

Türk Halk Müziğini Belirleyen Öğeler

Dizgisel Öğeler (Geleneksel Halk Müziğinde 17'li perde sistemi kullanılmaktadır.)

Çalgısal Özellikler (Kabak kemane, kaval, bağlama, cura, sipsi, zurna, ney, davul, bendir, tef, tambura)

Ezgisel Özellikler (Ezgiler süslü olup motif, küme ve ezgi şekillemeleriyle yoğun olarak kullanılmıştır.

Ritimsel özellikler (Ritimli veya ritimsiz olabilir.Ritimli türlerde 15 zamana kadar kullanılmış ve 10 zamana kadar olan usullerdir)

Biçimsel Özellikler (Genel olarak 1 bölümlü biçimler kullanılmıştır.)

İcra Özellikleri (Bu özellikleri Ağız, Tavır ve Düzen olarak 3'e ayırırız.

Ağız: Sözel türlerde türü belirleyen bir özelliktir.

Düzen: Geleneksel Halk Müziğinde seslendirilecek eserin dizisi dolayısıyla telli çalgılarda her telin belirli bir ses eşleştirilmesiyle oluşan akort şekline denir.

T.H.M'DE USULLER

Ana Usuller

Birleşik Usuller

Ana Usuller: 2 zaman(2/4), 3 zaman(3/8-3/4), 4 zaman(4/8-4/4)

Birleşik Usuller: En az iki ana usulün birleşmesinden meydana gelen usullerdir.

5/8 [(3+2)(2+3)]

6/8 [(2+4)(4+2)(3+3)]

7/8 [(3+2+2)(2+3+2)(2+2+3)]

8/8 [(2+3+3)(3+2+3)(3+3+2)]

9/8 [(3+2+2+2)(2+3+2+2)(2+2+3+2)(2+2+2+3)]

Karma Usuller: En az 2 birleşik usulün birleşmesinden meydana gelen usullerdir.



TÜRK HALK MÜZİĞİNDE ÇALGILAR

Vurmalı Çalgılar: Asma davul, bendir, tef, koltuk davulu, darbuka, kaşık, zilli maşa)

Nefesli Çalgılar: Sipsi, mey ailesi(kaba,orta,cura)dilli kaval, dilsiz kaval, zurna ailesi(kaba, orta, cura), tulum ve çifte kaval.

Yaylı Çalgılar: Kabak kemane, keman, kemençe)

Mızraplı Çalgılar: Bağlama ailesi(Cura, tambura, bağlama, divan, tar)



TÜRK HALK MÜZİĞİNDE OYUNLAR VE YÖRELERİ

Bar: Kuzey Doğu Anadolu(Erzurum, Erzincan, Sivas, Tokat) bölgesinde toplu olarak ve genellikle dizi halinde oynana oyunlara bar denir.Barlar dizi biçiminde durularak en az 5 oyuncunun katılmasıyla yürütülen grup oyunlarıdır.Bu oyunlarda oyunun sonuna doğru sekme ve yelleme denen çabuk ve çevik hareketler vardır.Başlangıçta el ele vermiş oyuncular birbirlerinin ellerinde tutarlar.Dizinin başında oynayan oyuncuya bar başı, sonunda oynayan oyunculara pöçük veya pöçik denir.Bu bölgenin yiğit insanlarına dadaş denir.Barlarda eşlik eden enstrüman davul ve zurnadır.

Halay: Orta Anadolu ile Güney Doğu Anadolu Bölgesinde toplu ve düz dizi halinde oynanan oyunların tümüne denir.5 kişiden az oyuncuyla oynandığı zaman karakteri bozulur.Dizinin başındaki oyuncuya halay başı, sonundaki oyuncuya pöçük denir.Başta ve sonda oynayanların elinde mendil vardır.Antep, Bingöl, Adıyaman, Bitlis, Elazığ yöresinde oynanır.

Hora: Trakya bölgesinde(Kırklareli, Edirne, Tekirdağ, Silivre) çok görülen bir oyun türüdür.Bu oyun tıpkı bar ve halaylar gibi el ele tutuşarak veya kol kola oynanır.5 kişiden az kişiyle oynanmaz.Başta bulunan oyuncunun elinde mendil vardır.Horonun başında oynamaya baş çekmek denir.

Horon: Karadeniz sahilinin doğusunda (Ordu, Rize, Trabzon) toplu dizi halinde oynanan bir oyundur.Çok hareketli olarak oynanan bu oyunlarda oyuncular birbirlerinin omuzlarından tutmazlar.En az 5 kişiyle oynanır.Bu bölgenin yiğit insanlarına uşak denir.

Karşılama: Daha çok Trakya ve Marmara, Edirne, Kırklareli, İzmit, Adapazarı, Çanakkale, Bilecik, Bolu, Bursa'da rastlanan bir oyun çeşididir.Karşılama, iki kişinin karşılıklı durarak oynadıkları oyun biçimidir.Çiftlerin karşılıklı olarak toplanmalarıyla bir grup halinde oynanır.Anadolu'nun bazı bölgelerinde bu türe karşı beri, vargel veya varma gelme denilmektedir.Bu oyuncuların sayısı artacaksa çift olarak artmak zorundadır.En az 3 çiftle oynanır.Oyuncular hiçbir suretle birbirlerine dokunmazlar.Bazı karşılamalarda bütün oyuncuların elinde mendil görülür.

Kaşık Oyunları: Orta ve Güney Anadolu (Konya, Mersin, Silifke) bölgesinde oynanan oyunlara denir.Bu oyunlarda ritim aracı olarak tahta kaşıklar oyuncuların elindedir.Kaşıklardan dolayı kaşık oyunları denmektedir.Oyuncular birbirlerine tutunmazlar.Her oyuncunun iki elinde ikişerli kaşık bulunur.Çember biçiminde durarak veya karşılıklı olarak oynanır.

Zeybek: Ege bölgesinde İzmir' Aydın, Denizli, Muğla, Balıkesir'de tek ya da toplu olarak oynanan bir türdür.Her oyuncu figürlerini bireysel olarak oynar.Oyuncuların birbirlerine teması söz konusun değildir.Genellikle kullanılan ritim 9 zamanlıdır.Ağır zeybekler 9/2'lik ve 9/4'lük ritimlerle oynanır, kıvrak zeybeklerde 9/8'lik ritimle oynanır.

Çifte Telli: Yurdumuzun her tarafında rastlanan ve çoğu zaman tek kişinin oynadığı bir türdür.Belirli bir bölgesi yoktur.
www.muzikolopedi.org

Saol üstadım bilgilendirmeler için ...

eline sağlık .....