a. Genel

Firmanın bankaların analizine yönelik olarak ele aldığı kriterler nicel ve nitel bir takım faktörlere bağlıdır. Genel olarak bu faktörlere verilen ağırlıklar derecelendirmesi yapılan finansal kuruluşun faaliyette bulunduğu ülkenin hukuki yapısı, muhasebe uygulamaları, rekabet şartları gibi unsurlara göre değişiklik göstermektedir.

Standard & Poor’s firması derece kategorilerinin minimum gereklerini belirleyen bir rasyo seti oluşturmamaktadır. Özel sermayeli bir banka açısından değerlendirme yapılırken karlılık, sermaye yeterliliği analizlerin temelini oluştururken, aktif kalitesi, likidite ve yönetimin yapısı ile rekabet şartları da önem taşımaktadır. Kamu sermayeli bir banka için ise bankacılık sistemindeki önemi ve mali gücü firmanın değerlendirdiği konulardır. Standard & Poor’s firmasının derecelendirmede kullandığı konular, tanımlar ve kriterler şunlardır;

b. Ülke Riski

Herhangi bir kuruluşun kredi değerliliğini ölçmede kullanılan en önemli faktörlerden birisi faaliyette bulunduğu ülkenin riskidir. Standard & Poor’s herhangi bir bankayı derecelendirirken incelemeden önce içinde bulunduğu ülke için standart bir derece saptamaktadır. Bu politikanın tek istisnası uluslararası piyasalarda yaygın hizmet veren ve yurtiçi hizmetleri sınırlı olan bankalardır.


c. Piyasa Özellikleri

Standard & Poor’s derecelendirme analizlerinde yurtiçi rekabet koşularının incelenmesinde aşağıdaki konuları ele almaktadır;

Bankaya serbest ortamda rekabet etme imkanı sağlanmış mıdır?
Bankanın rekabet ettiği ortam nasıldır? Monopol mü, oligopol mü, yoksa tam rekabet mi?
Bankanın Pazar payı nedir?
Pazardaki banka sayısı kaçtır?
Banka kendisine rekabet gücü veren ve rakiplerinde olmayan bir hizmete sahip midir?
Bankacılık sistemi yasalarla düzenlenmiş ise serbest piyasa koşullarına geçildiğinde bu durum bankanın karlılığını ve varlıklarının dağılımını nasıl etkileyecektir?

d. Kurumun Yapısı

Bu durum genellikle bankanın büyük bir şirketler grubunun iştiraki olup olmadığı ve eğer öyleyse bu gruptaki yeri, yani bu şirketlerden destek görüp görmediği ya da Grubun en karlı iştiraki ise karının daha az karlı grup şirketlerine aktarılıp aktarılmadığıdır.

e. Aktif Kalitesi

Aktif kalitesi bankanın varlıklarının değerini etkileyen pazarlanabilirlik, likidite ve kazanç gibi unsurlar ile kredi değerliliği içerecek şekilde tanımlanabilir. Bankanın deneyimi, borçların dağılımı, rekabet gücü ve pazar payı gibi veriler de analizde önemli yer tutan faktörlerdir. Değişik ülkelerde faaliyet gösteren değişik kurumları karşılaştırma imkanı vermesi açısından Standard & Poor’s firması, aktif kalite göstergesi olarak risk yoğunluğunu da incelemektedir. Buna göre Standard & Poor’s şu sorulara cevap aramaktadır;

-Bir kredinin ödenme süresi takibe aktarılmasından önce mi başlıyor?
-Takipteki krediler için karşılık ayrılmış mıdır?
-Karşılıklar, krediye karşılık gelecek kadar mı yoksa beklenen zararın hayli üzerinde mi tespit edilmiştir?
-Kredi kayıplarındaki azalışlar, geri dönen kredilerin yüksekliğinden mi yoksa kayıpların ancak kesinleştikten sonra hesaplara geçirilmesinden mi kaynaklanmaktadır?

f. Aktif / Pasif Kalitesi Yönetimi Ve Kontrolü

Standard & Poor’s aktif / pasif yönetimi politikalarını incelerken ana unsurlar faiz, vade ve döviz uyumunu etkileyen iç ve dış faktörleri incelemektedir. Buna göre;

-Vade riski; vadeleri dolacak olan aktif ve pasifin yapısını ve yönetimin ne kadar aktif / pasif uyuşmazlığını kabul edeceğini inceler,
-Faiz riski; ise mevduat ve kredi faizi ayarlamalarının ne denli uyulu olduğu incelenir,
-Kur riskinde ise bankanın kambiyo işlemlerinde ne zamanlar hangi pozisyonu aldığı ve bunlardan nasıl etkilediği ve etkilenebileceği incelenir.

g. Likidite

Uluslararası bir bankanın likiditesi her türlü koşul altında bankanın uluslar arası piyasalardan para bulma yeteneği ile ilişkilidir. Bu nedenle Standard & Poor’s bankaların yakın geçmişte uluslar arası piyasalardan ne kadar sıklıkta para bulduğunu incelemektedir.

h. Sermaye Piyasası İşlemleri

Standard & Poor’s bir bankanın menkul kıymet ihracı ve ticaretin analizini yaparken bankanın ağırlığı olduğu piyasaya özgü uygulamaları göz önünde bulundurarak bu piyasanın kendine has likidite ve kredi özelliklerini saptamaktadır.

Portföylerinin önemli bir kısmı hisse senetlerinden oluşan bankalar için ele alınacak konular; senetlerin sermayeye dönüş düzeyini, bankanın kredi verme işine bağlı olarak portföy büyüklüğü üzerine davranış yollarını, yatırım kazançlarını tahakkuk ettirmede bankanın tutumunu ve portföyün karlılığını içermektedir. Düzenleyici kurallar ve iştiraklerden doğan sorumluluklar da analizler kapsamında ele alınmaktadır.

i. Sermaye Yeterliliği

Standard & Poor’s sermaye kavramını banka yönetimiyle birlikte ele almaktadır. Bu çerçevede kaldıraç rasyosu adı verilen rasyoyu da incelemektedir. Bu aşamada firma;

Bankanın faaliyetleri çerçevesinde üstlendiği risk
Kaldıraç derecesi
Sermaye üretme yeteneği ve temettü dağıtım politikaları gibi konuları incelemektedir.

Muhasebe politikaları ülkeler arasında büyük farklılık göstermekle beraber sermaye yeterliliği hesaplanmasında 3 faktör önem taşımaktadır;

Yatırımların defter değeriyle piyasa değeri arasındaki fark
Sabit kıymetlerin yeniden değerlemesi
Krediler için ayrılan karşılıkların, muhtemel kredi kayıplarını üzerinde olması.

j. Karlılık

Standard & Poor’s karlılık tayini yaparken brüt kar ile net kar ve toplam aktifler, gelir getiren aktifler gibi çeşitli aktif ve pasif kalemlerini kullanmak suretiyle değişik tanımlara göre değişik karlılık oranları hesaplamaktadır. Elde edilen sonuçlar aynı ülkede faaliyet gösteren diğer bankaların sonuçlarıyla karşılaştırılır. Uluslar arası piyasalarda faaliyette bulunan aynı büyüklükteki diğer banklarla karşılaştırmalı analize tutulur.

Kredi, hizmet, yatırım portföyü, ticaret portföyü ve dış muameleler gibi gelir getirici işlemlerin ayrıntılı analizi yapılmaktadır. Yurt içi kredilerden elde edilen sürekli gelir genellikle derecelendirme yapılırken Standard & Poor’s tarafından dikkate alınmaktadır. Diğer işlemlerden banka büyük karlar elde etmiş olsa da bankaların ana faaliyetleri ve fonksiyonları çerçevesinde ve banka açısından risk taşıması nedeniyle kredilerden elde edilen kazançlarda karlılığın önemli göstergelerinden birisi olarak gösterilmektedir.

Standard & Poor’s tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çalışmalar yapmakta olup Türkiye’nin belli başlı bankaları üzerine yaptığı çalışmaları bulunmaktadır ve bu analizlerin sonucunda çeşitli kredi notları vermiştir.