Konu: Hür irade?

Çeşitli başlıklarda bu konuya ister istemez giren o kadar kişi gördüm ki, ayrı bir başlık açma ihtiyacı hissettim. Özellikle kafası karışmış iyi niyetli arkadaşlara yardımcı olabilirsem ne güzel. Sadece yorum yapmış olmak için yorum yapmayın, aynı şeyleri tekrarlamayın. Anlamadığınız yerleri sorun anlatayım.

Bu soru neredeyse insanlık kadar eski. İnsanlar bunu hep tartıştı. Cevaba gitmenin en kısa yolu soruyu doğru sorabilmektir. Soru yanlış!
Önce şunu belirtelim: Kadere bağlı olmak ile hür olmak zıt anlamlı kavramlar değil. İnsan zekası bu soruda da aynı tuzağa düşüyor. Kavramları, beyninde ayrı dosyalara koyuyor. Ve bu dosyaların üzerindeki etiketlerde yazandan farklı düşünemiyor. Birleştirip yeni sonuçlara varmak yerine ayırıp kategorize ediyor kavramları. Oysa amaç, fikirleri sentezleyip yeni açılımlara varmak olmalıdır.
Tamam! Önce, “insan hür olabilir mi ki?” sorusuna bakalım. Evet hürüm, çünkü meyve suyu içmeyip ayran içeceğime karar verebilirim. Hayır, yanlış! Seçebildiğin şey, iradenle alakasız, karmaşık, çok büyük bir sistemin içinde olan bitenler yanında neredeyse bir hiçtir. Seçtiğin şeyi yutana kadar senin kısıtlı iraden devrede. Ama, haydi midendeki kaslara komut versene, enzimlerine söyle: "sen değil, öbürü gelsin, bunu ayrıştırırken seni kullanacağım. Hormonlarını tek tek salgılat." Beynimle düşünüyorum demene rağmen sinir hücrelerinden bile bihabersin.Yeter! Bunun sonu gelmez. Konuşmak bile saçma. İnsan kendi vücudunda olanları bile kontrol edemiyor, her şeyin aksaksız işlemesine o kadar alışmışız ki. Ama her şey bilincimiz dışında gerçekleşiyor. Diğer doğa olaylarına girmeye gerek bile yok. Haber arşivindeki evrim konulu yazımda değindiğim gibi tam da evrim geçiren veya geçirmeyen bir sistemin içine monte edilmişiz gibi… Yani insan bu şekilde hür değildir, neredeyse tamamen tutsaktır.
Bir örnek verelim. Parmağınızı siz oynatmak isterseniz ve fizyolojik bir engel yoksa da büyük ihtimalle oynatırsınız. Ama yukarıda da yazdığım gibi siz bunu bilinçli olarak tek tek her kası kontrol ederek yapmazsınız. Bu tarafını Allah yaratır. Yani siz parmağınızı oynatmak istersiniz ve Allah da bu isteğinizi kabul eder ve parmağınızın oynamasını yaratır. Blackend kardeşim anlamamakta ısrar ediyor diyor ki:

blackend_ tarafından gönderildi.

....yağmurun yağmasını sağlayan tanrı değil ; atmosferdeki su buharı. Kıyamet denilen olayı tanrı yaratmıyor.Dünyanın dengesi bozuldukça kıyameti biz oluşturuyoruz....

Ama onun ve aslında içinde inananlar da olmak üzere çoğu kişinin anlamadığı yer de burası zaten. Körü körüne inananlar diyorlar ya "Allah yapıyor" diye. Ama bilmeden düşünmeden diyorlar. Yağmurun sebeplerini biz bulduk, keşfettik, evet Allah’ın yağmuru yağdırmak için nasıl sebepler yarattığını keşfettik. Bu, yağmuru Allah yağdırmıyormuş görüşüne değil, tam tersi Allah olayları demek böyle kontrol ediyormuş görüşüne dayanak oluşturur. Çok iyi tespit etmişsin: Kıyameti kendi ellerimizle oluşturuyoruz. Sera etkisi sonucu dünyanın dengesi bozuluyor. Peki Allah izin vermezse dünyanın dengesi bozurlu mu? Yani bizim dünyanın dengesini bozmamızla Allah’ın kıyametinin kopması aynı şey aslında. Sebepleri biz seçiyoruz. Allah da kısıtlı iradeyi bize verdiği için bizim seçimlerimizi yaratıyor. Aksi halde Allah müdahale etse imtihanın ve hür irademizin ne anlamı kalırdı? Şimdi soruyorum bu durumda kardeşim kurshat ve ben sorgulamadan mı inanmış oluyoruz?

Çıkan sonuç: insan kendisi dışında bir şeylere bağlı olmak zorundadır. Buna ister kader deyin, ister biyoloji. Biyolojiden bahsettik zaten. Peki kadere nasıl bağlıyız? Aslında aynı şey, şöyle ki; bizim kısıtlı irademizle aldığımız kararlarımız var. Bunu kimse yadsıyamaz.Ancak biz en basit fizik, biyoloji kurallarına bile bağlı olduğumuza göre, bunlar tamamen kontrolümüz dışında geliştiğine göre tüm bunları yaratan bir varlık da olmalıdır. Öyle ya, yoksa sistem nasıl çökmeden devam edecek? Hiç öyle “seçtiğim için mi Allah yarattı, yoksa yarattığı için mi seçtim, önceden biliyorsa niye seçtim” gibi laflara girmeyeceğim. Biz seçeriz, Allah da seçtiğimiz şeyleri kainatta geçerli olan fizik kuralları (pozitif bilimler) çerçevesinde yaratır. Yoksa biz kısıtlı imkanlarımızla hiçbir şeye gerçekten hükmedemeyiz. Ayrıca Allah neyi seçeceğimizi de önceden bilir (kader). Bu Allah’ın bizim seçme özgürlüğümüze ket vurması demek değildir. “Ben uçmayı seçiyorum, niye uçamıyorum” hiç demeyin, burada dünya kurallarından bahsediyoruz.

Allah’ın zaten tanımında var. Bazı arkadaşlar yazmışlar bilemez falan diye. Siz her şeyi bilmeyene Allah der misiniz? Allah’ın tanımı gereği her şeyi bilmesi gerekmiyor mu? Gerekmiyor derseniz bu bizi bilmese Allah olmazdı gibi saçma bir sonuca götürür? Allah olmasa siz nasıl gerekmiyor diye konuşabiliyorsunuz? Din konusuna daha fazla girmek istemiyorum. Dikkat edin, sadece tanımı gereği, barındırdığı içsel özellikler sonucu Allah her şeyi bilir. Adı üstünde Allah! Allah’ın her şeyi bilmesi seçme özgürlüğümüze kısıtlama getirmez.

Özetleyelim: İnsan, son derece kısıtlı iradesiyle seçim yapabilir. Seçtiği şeyin fizik dünyada yürümesi, gerçekleşmesi Allah iledir. İnsan tabiatı gereği, monte edildiği ekosisteme, kainata, dünyaya (ne derseniz deyin) bağlıdır. Bu tarafıyla değiştiremeyeceği şeylere bağlıdır, kısıtlı iradesi tarafıyla da az derecede hürdür.

Böyle tartışmalardan genellikle bir sonuç elde edilmez. Bir musibet bin nasihatten evladır. İnsan er geç farkına varıyor çünkü insanoğlu yaratıcı karşısında aciz hatta inanmayanlar bile farkında olmadan Doğa ana diyor ama inanıyor

Güzel yazmışsın. Paylaştığın için teşekkürler...

emeğine saglıkA

Belki, bizler diger canlilar gibi enerji kaynagina nasil baglanacagimizi artik bilemiyoruz ya da kendi özgür,hür irademizi kullanma konusu umurumuzda degil. Belki de özgür irade,hür irade sadece bedeninin tepkilerine cevap veren % 10 kullanimli insanlar için çok karmasik bir ifade.

Petud kardeş paylaşımın için teşekkürler,fakat yaratıcının insanların ne yapacaklarını bilmesi olayına katılmıyorum...Allah insanın kapasitesini, ne yapabileceğini, kendisine sunulanın içerisinde neyi seçebileceğini bilir,çünkü bütün bu olan bitenlerin sebebi odur...fakat insanın neyi tercih edeceğini bilemez,insan özgür iradesi ile isterse küfrü(gerçeği örtmek), isterse şükrü(gerçeği örtmemek) tercih edebilir...zaten Kurandada bilmek için,görmek için,ayırt etmek için gibi ifadeler kullanılır...zaten bunun aksi sınav olgusuna terstir...

Sonucu bilenen bir şeyin sınavı olmaz,o sınav olmaz zaten...ayrıca özgür irade kavramı ile,insanın tercihinin bilinmesi olayı birbiriyle çelişir...bilindiği an özgür irade olmaz...

Sınav,sonucu belli olmayan ve aynı şartlarda yapılan bir eylemdir...

Saygılarımla...

iyi de mide kasıma sözümün geçmemesi benim hürlüğüme etki etmez ki..
ben bir bütünüm sonuçta ve o kasların birleşimi sonucunda ortaya çıkan bedene sahibim ve o bedeni yönlendirebiliyorum..
söylediğin gibi meyve suyu yerine ayranı seçebiliyorsam ben hürüm demektir..
daha fazla karıştırmanın anlamsız olduğunu düşünüyorum..

çakırxxx yazımda o kadar vurguladım,"bazı arkadaşlar yazmışlar bilemez diye" şeklinde. Anlamışsındır zaten, kast ettiğim sendin. Kardeşim yazdıklarımı aynen tekrar etmeyeceğim, kısaca diyorum ki "sen her şeyi bilemeyen bir varlığa Allah der misin?". Kur'an'ı örnek göstermişsin madem şunu da bilmen gerekir: Birçok ayetten sonra bitiş cümlesi olarak "Allah her şeyi hakkıyla bilendir" demiyor mu Allah? Yoksa sen de Kur'an'ın bazı yerlerine inanmayan gafillerden misin? Allah'ın her şeyi bilmesi bahsettiğin sınav olgusuna ters değildir. Bir şekilde anlayamadığın hür irade ve kader konusuna (haşa) Allah'a eksik sıfatlar isnad ederek mi hakim olmayı düşünüyorsun? Bu konuların aklına yatması için İslam inancını temelleri ile oynamayı mı göze alıyorsun? Bilinen şeyin sınavı pekala olur, çünkü sınanan biziz, yani sistemin bir parçası olan biz. Allah'ın yapacaklarımızı bilmesi yapacaklarımızı değiştirmez.

vAlinOr tarafından gönderildi.

iyi de miğde kasıma sözümün geçmemesi benim hürlüğüme etki etmez ki..
ben bir bütünüm sonuçta ve o kasların birleşimi sonucunda ortaya çıkan bedene sahibim ve o bedeni yönlendirebiliyorum..
söylediğin gibi meyve suyu yerine ayranı seçebiliyorsam ben hürüm demektir..
daha fazla karıştırmanın anlamsız olduğunu düşünüyorum..

Yazımdan bu anlamı çıkarmanı hiç beklemezdim. Ben yazımda çok genel bir felsefi sorun olan kaderden bahsettim, verdiğim mide (miğde değil) örneği de kolay anlaşılması içindi. Vücudunu yönlendirebiliyorsun ama sadece belli bir kısmını, o da tam olarak değil. Eğer sen hür olmaktan bunu anlıyorsan diyecek fazla bir şey yok!

benim demek istediğim:
sırf mide kaslarına hakim olamadığım için hür değilim gibi düşünmenin anlamsız olduğudur..
yazdıklarının ne olduğunu anlamakla beraber, yazının diğer yerlerine yorum yapmadım; çünkü o konularda yeterli bilgim yok..
ne dersem yanlış olabilir..
++ imla hatamı düzelttim..

yazının tamamını okumamakla birlikte dayanamadım hemen yazayım dedim. çok haklısın. benim anlatamadığım konuda burda. aynı şekilde kader ile hür iradeyi ayrı dosyalara yazan zihniyetler bugün dini ve bilimide ayrı dosyalara koyup sanki aralarında hiçbir bağ yokmuş gibi zıt bi anlam tanımlıyorlar beyinciklerinde. ama sorun bu değil. yani kaderde burada bu yazıyı yazıp bir başka kişilerin iradelerini etkileyerek onlarında inanmasını sağlayacak olan şey gene kaderdir. kaderin içinde irade. sonuç budur. herkesin hayatlarında dönüm noktaları olmuştur. eskiden çok inançlı olan dinine saygı duyan ibadetini inancı şeklinde yerine getiren bir şahıs bir noktadan sonra tamamen değişebilir. tam zıttı olabilir. ama sonuç hiç değişmez. buda bir kaderdir. kaderimizi kendimiz oluşturur. biz bu dünyada bazı şeyleri anlama için varız. yaşama amacı boş olanlar ki yaşama amacı olmayan yoktur, bu dünyaya sadece geceden sabaha kadar bir barda eğlenme duygusunu tadarlar. boş gelirler boş giderler. umarım kendimi ifade edebilmişimdir.