Bu, hisse senedi alım satımı yapanların karşılaştığı en zor sorulardan birisidir. Eğer bir hisse senedi almışsanız ve fiyatı düşmeye başlamışsa, bu sorunun cevabı kolaydır: hemen satarsınız. Bu işte tecrübesi olan herkesin yapacağı da budur; çok daha fazla zarar etmeden ve mümkün olan en az zararla bu durumdan kurtulmak.


Her hisse senedi için, yatırımcı elindeki hisse senedini satmadan katlanabileceği bir zarar oranı belirler. Hisse senedi bu oranın altında bir değer kaybına uğradığında o hisse senedini hemen satar. Örneğin bir yatırımcı (X) hisse senedini satın aldığında fiyatı 15 YTL ise ve bu senet için katlanabileceği maksimum zarar oranı olarak %8 belirledi ise, hisse senedinin fiyatı 13.88 YTL’ye düştüğünde söz konusu yatırımcı için bu fiyat düzeyinde alarm zili çalar ve hemen o senedi satar. Bu senet ile ilgili olarak katlanabileceği kayıp oranı budur.


Hisse senedinin değeri artarken de aynı mantık kullanılır. Kendinize satacağınız bir kazanç oranı belirlersiniz ve senet o fiyata geldiğinde satarsınız.


Bu kayıp ve kazanç oranları belirlenirken o anki piyasa şartları ve diğer ilave bilgiler de çok önemli faktörlerdir. Hisse senedi satış zamanının belirlerken izlenmesi gereken belli başlı kurallar şunlardır: Alış fiyatınızın %7-10 altına düşen tüm hisse senetlerini satmanız zararınızı daha düşük düzeyde tutmanıza yardımcı olur. Duygularınıza kapılıp zararınızın % 10’dan ikiye katlanarak %20’lere çıkmasına asla izin vermeyin. %10 zarardan satmış olsanız bile eğer hisse senedinin fiyatı daha da aşağılara, diyelim ki satın aldığınız fiyatın %20 aşağısına düştüğünde aynı hisse senedinde tekrar pozisyon alabilirsiniz. Hele bir de piyasanın gidişatı kötüyse %10, hatta %7 fiyat düşüşünü bile beklememeniz gerekir.


Bir hisse senedinin fiyat trendi yukarı doğru iken aniden tersine dönerse, işte o zaman da satma zamanı gelmiş demektir. O zaman karınızı realize edip senedinizi satarsınız.


Hisse senedinin yukarı trendi güçlüyken satın ve ondan sonra da tavan yapsa da üzülmeyin. Genelde çok şanslı bir azınlık hariç hiç kimde elindeki hisse senedini tavan fiyattan satamaz. O şanslı azınlıktan birisi olma olasılığınız çok azdır. Asla açgözlülüğe kapılmayın.


Yukarıda da bahsettiğimiz gibi tecrübeli yatırımcılar hisse senedi alım satımı yaparken bir alt ve üst limit belirlerler. Örneğin hisse senedini 50 YTL’ye almışlarsa 45 YTL’ye otomatik satış emri verirler. Böylece daha büyük kayıplardan kaçınarak portföylerinin değerini korurlar. Burada karşılaşılan sorun piyasa yapıcıların sizin koyduğunuz bu otomatik satış limitlerini öğrenip, hisse senetlerinizi uygun fiyattan satın almak için fiyatı düşürmeleridir. Fiyatı düşürüp senetlerinizi aldıktan sonra tekrar eski düzeyine çıkarırlar.


Hisse senedinin yukarıya doğru hareketini takip eden daha yüksek bir fiyattan limitli satış emri ise yatırımcının hisse senedinin hangi %’de satılmasını belirlemesine yardımcı olur. Bunu bir örnekle açıklarsak yatırımcı 50 YTL’den satın aldığı hisse senedi için hangi fiyatta satılacağına dair bir % belirler. Bu yüzde hisse senedinin fiyatını takip eder. Örneğin bu oran % 8 ise senet 46 YTL’den satılır. Ama senedin fiyatı 60 YTL’ye çıkarsa satış fiyatı 55.20 YTL olur. Böylece her fiyat değişiminde eski satış noktasını iptal edip yeni satış noktası belirleme zahmetinden kurtulmuş olur.


Peki piyasa yapıcıların satış noktaları ile ilgili manipülasyonlarına karşı yatırımcı kendini nasıl korumalıdır? Bu durumda piyasa kapandıktan sonra uygulanacak önceden karar verilmiş bir satış fiyatı belirlenir. O günkü piyasanın durumu iyice incelendikten sonra bir sonraki işlem gününde ne yapılması gerektiğine karar verilir.


Sağlam temelleri ve teknik analizlere olan hisse senetlerine yatırım yapıldığında öyle birkaç günde büyük değer kayıplarıyla karşılaşmak gibi bir endişeye kapılmaya gerek yoktur.


Yatırım yaparken göz önünde bulundurulması gereken diğer bir analiz çeşidi de işlem sonrası analizlerdir. Her yatırımcı geçmişte yaptığı işlemlerin analizini yapmalıdır. Böylece geçmişte yapılan hatalardan ders almak mümkün olur.


Bu analizi yaparken sorulması gereken sorular şunlardır.


-Son 12 ayda kaç hisse senedi aldım?

-Kaç tanesi değer kazandı?

-Kaç tanesi değer kaybetti?

-Bu hisse senetlerini ne kadar süre elimde tuttum?

-Nerede doğru yaptım?

-İşler nerede yanlış gitti?

-Hisse senetlerinin değeri düşmeden önce uyarı sinyalleri verdi mi?


Çoğu yatırımcı daha sonradan geçmiş işlemlerinin bir muhasebesini yapmaz. Bunu zaman kaybı olarak görür. Hatta bazıları hatalarını kabul etmekten korkar. Halbuki yatırım yöntemindeki zayıf noktaları belirlemek isteyen bir yatırımcı için geçmiş işlemlerin analizini yapmak iyi bir başlangıç noktasıdır. Bu analiz sayesinde grafiklerin yardımıyla da hisse senedini erken ya da geç alıp/satmadığını, yanlış hisse senedi alıp almadığını analiz edebilir. Sattığınız tüm hisse senetlerinin bir grafiğini bilgisayarınızdan çıkarın. Giriş ve çıkış noktalarını işaretleyin. Aynı sektör senetleriyle karşılaştırın. Aynı trendi izleyip izlemediklerine bakın. Sizin senediniz aynı sektördeki diğer bir senetten daha önce mi yoksa daha sonra mı yükselmeye başlamış veya düşmüş? Bu analiz bir anlamda aynaya bakmak gibidir. Saklanacak bir yer yoktur ve gerçeği tüm çıplaklığıyla görürsünüz.


Bu tür bir analizi birkaç kez yaptıktan sonra alış ve satış şeklinizde benzerlikler göreceksiniz. Aynı hataları ve doğruları yaptığınızı fark edeceksiniz. Aynadaki görüntünün hem iyi yönlerini hem de kötü yönlerini görmeye çalışın. Geçmiş işlemlerin analizi eğitimli yatırımcının gururunu bir kenara bırakıp, kendi eylemlerinin sorumluluğunu almasını sağlar.


HAFTANIN SORUSU


GAYRİMENKUL YATIRIM ORTAKLIKLARININ YATIRIMLARINA İLİŞKİN NE GİBİ KISITLAMALAR VARDIR?


-Hiçbir şekilde hisse senetlerini satın aldıkları ortaklıkların sermayesine ve yönetimlerine hakim olma amacı güdemez ve hiçbir ortaklıkta sermaye veya oy haklarının %5’inden fazlasına sahip olamazlar.


-Altın ve kıymetli madenlere yatırım yapamazlar.


-Borsada veya borsa dışı teşkilatlanmış piyasalarda işlem görmeyen sermaye piyasası araçlarına yatırım yapamazlar. Sermaye piyasası araçlarının alım satımlarının borsa kanalıyla yapılması zorunludur.


-Mala dayalı vadeli işlem sözleşmelerine veya mala yatırım yapamazlar.


-Menkul kıymetleri açığa satamazlar, ödünç menkul kıymet işlemi yapamazlar.


-Türev araçları kullanarak korunma amacını aşan işlemler yapamazlar.


-Kanunen ödemekle yükümlü olduğu vergi, harç ve benzeri diğer giderler hariç olmak üzere, varlıkların portföye alımı sırasında varlık değerinin %3’ünü aşan komisyon ücreti ve benzeri giderleri yapamazlar.


-Herhangi bir şekilde, devredilebilmesi konusunda bir sınırlamaya tabi olan varlıklara yatırım yapamazlar.

Arif UĞUR

-dünyagazetesi-