2005 yılı bitti ve şu anda 2006 yılının dördüncü ayının içerisindeyiz. Artık yatırımlarınızın performansını ciddi bir şekilde değerlendirme zamanı. Geçen sene yatırım fonunuzun getirisi borsa endeksinin üzerinde miydi? Yoksa ortalama getiri oranını yansıtan borsa endeksinin getirisinin altında mı kaldı? Ya önceki yıllarda durum neydi? Endeksle karşılaştırdığınızda hisse senedi yatırımlarınız nasıl gidiyor?


Eğer bu sorulara cevabınız “çok iyi” ise sizi tebrik ediyorum. Siz piyasaları yakalayıp geçmenin formülünü bulmuşsunuz ve çok para kazanıyorsunuz. Eğer cevap “eh fena değil” veya “endeksi geçemedi” ise o zaman bir sorununuz var demektir. Kullandığınız yatırım stratejisini dikkatlice gözden geçirmek zorundasınız. Bu sorunla karşılaşan birçok insan var. Şimdi kimsenin yüzleşmek istemediği bu sorunu çözmek için ihtiyaç duyabileceğiniz yöntemlere bir bakalım:


1.Ego, Cesaret, Azim

Genel anlamda yatırım için gereken psikolojik öğeler ego, tavır ve cesarettir. Yatırım ciddi bir iştir. Yatırdığınız sizin paranızdır ve riske attığınız bu para sizin hayatınız boyunca yaptığınız tasarruflardır. Eğer size daha fazla para kazandıracaksa bazen acıyı sineye çekmek ve egonuzu yenmek gerekir. İleriki günlerde çok para kazanmak için, hisse senedi işlemlerinizde sahip olmanız gereken şey egonuzu bir kenara bırakmaktır. Yatırımlarınızın performansını endeksle karşılaştırmaktan kaçınmanız mümkün değildir. Bunu her ay yapmanız gerekmiyor. Herkes hata yapar. Sizde bazı aylar hata yapabilirsiniz. Ama her sene performansın kötü olması kabul edilemez bir olgudur. Eğer durum böyleyse bazı şeyleri değiştirmeniz gerekiyor demektir.


Egodan ne kadar kaçmanız gerekiyorsa azim de bir o kadar sahip olmanız gereken bir özelliktir. Yapmanız gerekenleri yerine getirdiyseniz, riskleri ölçtüyseniz, hesabınızı kitabınızı tam yaptıysanız hemen hedefe kilitlenin ve yolunuzdan şaşmayın. Olumsuz görüşlerden ve olumsuz havadan etkilenmeyin. Yatırım yapmak yalnızlığı da beraberinde getirebilir. Birçok insanın panik anında siz panik yapmayın. Cesaretinizi kaybetmeyin. Topluluk psikolojisiyle hareket edip siz de onlarla birlikte her şeyinizi kaybetmeyin. Stratejinizi en baştan iyi kurun ve belirlediğiniz yoldan da şaşmayın.


2. Doğru Yöntem

Çoğu yatırım yönteminin kendisine has bazı kusurları vardır. Özellikle kısa dönemli işlem yöntemleri kusurludur. Çoğu yatırım fonu yatırımcılara uzun vadeli düşünmelerini salık verir. Ama bunu yaparken de kendileri çılgınlar gibi kısa vadeli yatırım yaparlar. Bazı yatırım fonlarının son yıllardaki kötü performansının sebebi izledikleri kötü yatırım yöntemleridir. Büyüme potansiyeli olan riskli şirketlere yatırım yapmak ya da kısa vadeli işlem yapmak bazen çok riskli ve tehlikeli olabilir. “Risk ne kadar yüksekse ödül de o kadar büyük olur” derler. Aslında bu yanlıştır. Aslı “Risk yüksekse ödül de o kadar düşük olur” olmalıdır. Şimdi bu genel kanının aksi tezi size bir örnekle açıklayayım.


Las Vegas kumarhaneleriyle ünlüdür. Ortalama bir yatırımcı olarak cebinizdeki 50.000 dolarla para kazanma fırsatlarını değerlendirmek için Las Vegas’a gidin. Şimdi “risk ne kadar yüksekse ödül de o kadar yüksek olur” teorisinin doğru olduğunu kabul edelim. Las Vegas’ta yapabileceğiniz en riskli iş nedir? Tabii ki bu sorunun cevabı bellidir: ***** oynamak. Potansiyel ödül şaşırtıcı yükseklikte olabilir. Bazı ***** makineleri veya oyunları 1’e 100 verir. Hatta Las Vegas’ta bir grup insan bu işten milyonlarca dolar kazanır.


Ancak eğer aklı başında bir insansanız doğru cevap “potansiyel ödül yüksek olabileceği gibi paranızın tamamını da kaybedebilirsiniz” olmalıdır.


Milyoner bir yatırımcıysanız Amerika’daki ********* hisse senetlerine yatırım yapabilirsiniz. Ancak burada şaşırtıcı olan buradaki yatırımınızın yıllık getirisinin sadece %10 ila % 20 arasında olmasıdır. Gerçi bu o kadar da kötü değildir. ***** oynayıp hepsini kaybetmektense garantisi olan bir getiri daha akıllıca ve güvenlidir.


Bu örnek size garip gelmiş olabilir. Borsa bir ********* kadar kötü olamaz diyenleriniz olacaktır. Bu birçok şeye bağlı olarak değişir. ***** oynamak gerçek bir yatırım sayılmasa da hisse senedi borsası da bazı zamanlar ********* kadar kötü olabilir. Burada kastettiğim manipülasyon, içerden öğrenenlerin ticareti, hileli mali tablolar, vs.dir. Son zamanlarda Amerika’da Enron, Worldcom, yatırım fonları skandalları aldı başını gidiyor. Ama kumarhanelerle ilgili bu tür skandallar nadiren olur çünkü orada zaten şans yatırımcıdan yana değildir. Borsa gerçek yatırım fırsatı sunuyor olsa da bazı hisse senedi kumarbazları borsada ***** oynar gibi işlem yaparlar.


Kumarhaneler hisse senetlerine niye %10 ila %20 veriyor diye sorarsanız bunun cevabı ise şirketlerin genelde % 20’nin üzerinde hisse senedi getirisi sağlamamasıdır. Bazı şirketler ise zarar etmektedir. Kimi yatırımcılar yüksek getiri sağlayan küçük şirketler seçerler ve bu işten çok para kazanırlar. Ama halka açık şirketler arasında bu şirketleri belirlemek uzmanlık isteyen bir iştir. Zaten şirketler %20’nin üzerinde kar etse de o zaman rekabet ve buna bağlı olarak da o sektöre giren firma sayısı artacaktır. Bu da nihayetinde karı düşürecektir.


Yatırımı özel bir iş olarak değerlendirirseniz uzun vadede %20’nin üzerinde kazanç sağlamanın ne kadar zor olduğunu görürsünüz. Çok az yatırımcı bunu başarabilir. Hisse senedi piyasası da diğer birçok piyasa gibi rekabetçi bir piyasadır. Zaten öyle olmasa birçok küçük firma kapıya kilit vurup bu işi yapardı.


3.Doğru Araçlar

Artık internet ortamında doğru hisse senetlerini seçmenin bir adresi daha var: Software veri araştırması.


Bu işi internette iyi yapıyorsanız kalabalığın önüne geçip para kazanabilirsiniz. Siz de birçok büyük yatırım şirketi veya yatırım fonu gibi evinizdeki bilgisayardan veri araştırmasını rahatlıkla yapabilirsiniz. Türkiye’de tüm halka açık anonim şirketler bilgilerini kamuya açıklamak zorunda oldukları için, bu bilgilere ulaşabilir, onları analiz edebilir ve şirketlerin büyük ortaklarının ve üst düzey çalışanlarının o şirketin hisse senetlerinde gerçekleştirdikleri alım satım işlemlerini takip edebilirsiniz. Piyasada istediğiniz yatırım aracını izlemenizi sağlayacak hazır programlar bulunmaktadır. Bu programları alıp evdeki bilgisayarınızdan siz de uzmanlara yakın bir yaklaşım şekliyle yatırımlarınızı takip edebilirsiniz.


Size yukarıda bahsettiğim üç yöntemi birlikte uygularsanız finansal özgürlüğünüzü kazanma yolunda önemli bir adım atmış olursunuz.


HAFTANIN SORUSU
İMKB’DE LOT BÜYÜKLÜKLERİ VE EMİR ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

İMKB’de işlem gören şirketler için standart işlem birimi veya standart “lot” büyüklüğü, 1 YTL nominal hisse senedidir. Rüçhan hakkı kuponları için bir lot, 1 YTL değerli rüçhan hakkı kullanım kuponunu temsil eder. Sistem üyelerin “limit”, “limit değerli”, “özel limit fiyatlı”, “kalanı iptal et”, “özel emir” ve “tarihli emir” gibi farklı emir çeşitlerini kullanmalarına imkan sağlamaktadır.

Üyeler alış-satış emirlerini en çok 1 işlem günü geçerli olabilecek şekilde girebilirler. Belirli bir geçerlilik tarihi olmayan işlem görmemiş emirler seans sonunda Sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Standart lot miktarından daha düşük miktardaki emirler, bir başka deyişle küsurat emir işlemleri, Borsa dışında lot altı işlem yapmaya yetkili üyelerce gerçekleştirilmektedir.

Bir hisse senedine bir seferde girilebilecek “maksimum lot miktarı” 250, 500, 1.000, 2.500, 5.000, 10.000 veya 25.000 lot olmak üzere her hisse senedi için her ay yeniden belirlenmektedir. Maksimum lot miktarını aşan emirler için “Kalanı İptal Et”, “Özel Limit Fiyatlı” ve “Limit Değerli” emir tiplerinin kullanılması gerekir, ancak bu tip emirlerin YTL büyüklüğü 1,5 Milyon YTL’yi aşamaz.

Her bir hisse senedi için Borsa tarafından ayrı ayrı belirlenen miktarın üzerindeki emirler Özel Emir şeklinde verilebilir. Özel emir miktarı en fazla “blok emir” sınırı olan ödenmiş sermayenin % 10’una kadar olabilir ve kısmi olarak eşleştirilemezler. Temsilciler tarafından eşleştirilen özel emirler ancak Borsa personeli olan Eksper’ler tarafından onaylandıktan sonra işlem olarak gerçekleşmiş kabul edilirler. Sisteme girilen özel emirler eşleştirilmeden önce istenildiği zaman iptal edilebilir. Özel emir işlemleri tescil edilmez, ancak işlem hacmi ve işlem miktarı hesaplamalarında dikkate alınır.


Arif UĞUR
-DünyaGazetesi-