Konu: Hayatin Icinde Kisilik Motifleri

Hepimiz dis dunyadan zihnimize gelen verileri, farkina varmadan degisIk seviyelerde filtre ediyor, boylelikle esya ve hadiseleri algilama ve degerlendirmede farkli bakis acilarina sahip oluyoruz. Yaratilistan sahip oldugumuz farkli benlik ve/veya kisilik motifleri, fitrî olarak hadiseleri 360 derecelik bir kulli nazarla (butun vecheleriyle) incelememize engeldir. Her insanin bakis acisi, yaratilistan getirdigi mizac motifi uzerinde sekillenen idrak ve isleme durbunun gorus acisina ve kalitesine baglidir.
Bu hakikate isaret eden pek cok Islâm âlimi; insanin, hakikati pek cok perdenin arkasindan musahede ettigi icin, bir hakikatin cok renklere girdigini belirtmistir. Bir hakikatin benlik prizmasindan gecerek renklenmesinin, bir mesele hakkinda farkli gorus ve yorumun ortaya cikmasinin sebebinin, farkli fitrat (mizac ve kisilik) motifleri oldugu, hem tarihî ilim mirasimizla, hem de modern bilimlerce ortaya konmustur. Her insan orijinal bir âlem olmasina ragmen, insanlar arasindaki benzerlikler dikkate alinarak, insanlar kabile kabile tas-nif edilmistir. Bu siniflandirmanin gâyesi, oncelikli olarak insanlarin ihtiyaclarina gore kendilerine hizmet goturmektir. Fitrattan kaynaklanan bu farkliliklar, gecmiste ve gunumuzde mizac ve kisilik kavramlari adi altinda degerlendirilmekte ve insanlar cesitli kriterlerden hareketle farkli mizac ve kisilik motiflerine ayrilmaktadir. Bu kriterlerden biri, kisilerin verileri algilamada veya bilgi toplamada agirlikli olarak duyularini mi, yoksa sezgilerini mi; bilgiyi isleyip degerlendirirken mantik yonunun mu, yoksa hislerinin mi hâkim rol oynadigidir.
Insanlarda dusunmeyi yuruten zihnî potansiyel ve zekâ; hisleri uretip yonlendiren potansiyel ve merkez; bir de aksiyonu saglayan potansiyel ve merkez olmak uzere uc temel yon vardir. Bu dusunme, hissetme ve aksiyonda bulunma merkezleri bir butun halinde calisir. Bu uc merkezin olusturdugu sistemdeki her bir merkez farkli agirliklara sahip oldugundan farkli sistem motifleri olusturur. Sistemi teskil eden her bir merkezin agirligi farkli oldugundan, sonsuz sayida insan mizaci yaratilirsa da, en az uc farkli temel kisilik motifi altinda uc ana gruba ayirabiliriz.
Bu motifler, zihin merkezi agirlikli olanlar, duygu merkezi baskin olanlar ve fizikî merkezi one cikanlardir. Kiside hangi merkez agirlikli ise; diger iki merkez, bu baskin olan merkezin hesabina calisir. Insan olmanin geregi olan bu fitrî durum, hayatin her kesiminde musahede edilmekte ve hâdiselerin nasil sekillenecegine tesir etmektedir. Bir misâl vermek gerekirse... Resim ogretmeninin idrak suzgeci agirlikli olarak duyulara dayali verileri suzuyorsa; sezgiye, hayâl gucune dayali verileri idrak etmede zayif ise, sezgi ve hayâl gucu baskin ogrencilerin, gercekle birebir ortusmeyen resimlerini begenmeyecek ve farkina varmadan o ogrencilerin kendi hâkim ozelliklerini ortaya koymalarina engel olabilecektir. Cunku sezgi ve hayâl gucu baskin bir resim ogretmeni ile, bes duyuya dayali maddî verileri algilama yonu baskin resim ogretmeninin cizdigi ve begendigi resimler, tabii olarak farkli olacaktir. Her resim ogretmeni, farkinda olmadan kendi benlik prizmasinin yansittigi resim tarzini daha cok begenecek ve on plana cikaracaktir.

Yazarken fark ediliyoruz

Benzer durum, sahislarin yazdigi makalelerde ve konuyu ele alis tarzlarinda da gorulur. Insanoglu farkli fitrat motiflerinde ve mizaclarda yaratildigindan, bir konuda yazarken, o yaziyi kendi kisilik motifleriyle renklendirir. Dolayisiyla baskasi, farkli ve zit kisilik motifine ait bir kisinin kaleme aldigi yaziyi okudugunda, yaziyi yetersiz, mucerret ve kapali bulabilmektedir. Bunu onlemek ve yazilardaki toplam kaliteyi artirmak icin, tashih heyetinde, hem farkli alanlardan uzmanlar olmali, hem de bu uzmanlarin kisilik motifleri farkli olmalidir. Makale, sahibinin kaleminden ciktiktan sonra, farkli kisilik motiflerinden meydana gelen heyet tarafindan tekrar okunmali ve gerekli duzeltmeler yapilmalidir. Bu yapilirsa, farkli kisilik motifinden uzman kisiler, kendi kisiliklerinin ihtiyac duyacagi misalleri ve vurgulamalari kolaylikla yaziya eklenmesini isteyecekler, boylelikle yazinin genis bir kitle tarafindan anlasilabilirligi saglanacaktirr. Kolektif bir calismanin sonucunda sekillenen bu tip yazilar, degisIk kisilik motifine sahip insanlar tarafindan daha kolay anlasilacaktir. Bu acidan dergilerin yazi heyetleri ve tashih bolumu olusturulurken, hem alinacak kisilerin farkli kisilik motiflerinden, hem de farkli uzmanlik sahalarindan olmasina itina gosterilmelidir.
Heyetlerde bulunan kisiler, oncelikle farkli kisilik motiflerinin, farkli idrak suzgeclerine sahip olduklari konusunda on egitimden gecirilmelidir. Heyetteki kisiler, eldeki projeyi kendi kabile uyelerinin ihtiyaclari noktasindan degerlendirmeli ve gereken ilâveleri yapmalidir. Zihin merkezli kisi, projeyi eline aldiginda, genellikle teorik ve felsefî aciklamalara agirlik verirken, olayin tarihî boyutunu, fizikî ve pratik hayatla olan munasebetini ve hayatin icinden misâlleri ya ihmal eder veya cok az dikkate alir. Ama ayni projeyi daha sonra fizik merkezli kisilik motifine sahip bir kisi incelerse, eldeki taslagi kolayca daha anlasilir ve sistematik hâle getirebilir. Uygun yerlere tarihten ornekler ve hikâyeler koyarak, mevzuun anlasilabilirligini artirir. His merkezli bir kisi ayni metni ele aldiginda ise, onu estetik acidan inceler, konuya duygu ve hisleri harekete gecirici ifadeler koyar. Metindeki duygu eksIkligini ve hissizligi azaltir.
Ayni durum egitim ve ogretim icin de gecerlidir. Her bir kisilik motifinin ogrenme ve iletisim ihtiyaclari farkli oldugu dikkate alinir. Her ogretmenin de kendi kisilik motifinden ders anlattigi ve odevler verdigi goz onunde tutulursa, ogretmenlerin ogretme ve iletisim tekniklerini, siniftaki ogrencilerin kisilik motiflerini dikkate alarak zenginlestirmesi gerekmektedir. Bir baska ifadeyle, ogretmen her kisilik motifinin dilinden ders anlatabilme maharetini kazanmali. Yazar da, her kisilik kabilesinin anlayabilecegi yazilar yazabilmesi icin, farkli kisilik motifleriyle birlikte calismayi ogrenmelidir. Her kabilenin ogrenme ve anlama ihtiyaclarini karsilayacak metinleri ortaya koyabilmesi icin, kaleme aldigi metni, farkli mizac ve kisiliklerin olusturdugu mesveret potasinda olgunlastirmali ve bu konuda alcakgonullu olmayi ogrenmelidir. Bu noktadan dergilerde guzel ve kaliteli yazilarin, ferdî dehâlardan ve usta kalemlerden daha cok, kolektif suurla calisan ve farkli kisilik motiflerinden olusan yazi heyetlerinden cikacagi unutulmamalidir.

Mizac ve kisilik teroru
´Mizac ve kisilik teroru´ kavraminin mânâsi; kendinin ve baskalarinin farkli kisilik kabilelerine ait olacagini dusunmeden, butun insanlarin temelde ayni oldugu dusuncesinden yola cikarak, herkesi kendi kisilik motifine benzetmeye calisma ve farkli kisilik motiflerine saygi gostermemedir.
Mizac ve kisilik terorunun tehlikelerinden biri, birbirine benzeyen tek tip insanlar yetistirmeye kapi acmasidir. Aile ici catismalarin buyuk bir kismi, aile fertlerinin farkli kisilik motiflerine sahip olmasindan kaynaklanmaktadir. Cunku anne ve baba, her bir cocugun hususi bir sanat eseri oldugunu unutup, onlarin kendileri gibi olmasini ve davranmasini istemektedir. Halbuki her bir aile uyesi, diger fertlerin kisilik motiflerini ve ihtiyaclarini anlamasi ve ogrenmesi gerekmektedir ki, aile ici catismalar yerini saygi ve huzur iklimine birakabilsin. Eger aile fertleri arasinda boyle bir farkina varma yoksa, o zaman herkes kendi benlik ve/veya kisilik magarasina siginip, oradan insanlarla iletisim kurmaya calisacak, gucu oraninda kisilik motifini ve durbununu savunma mucadelesi verecektir.
Ayni durum is yerleri ve isletmeler icin de gecerlidir. Isletme muduru, farkli mizac ve kisilik motiflerinin var oldugu bilgisine gore insanlarla iletisim kurmuyorsa, o zaman herkesi kendi kisilik motifi dogrultusunda sekillendirmeyi, esas vazife bilecek, istisarelerde bakis acisinin tek dogru oldugunu farkinda olmadan dayatacaktir. Basarili yonetimi de, insanlarin kendine ses cikarmamasi, hic kimsenin alinan kararlara itiraz etmemesi ve kendisine yapilan muhalefetin azligi ile degerlendirecektir. Bu arada gercek istisare ve mesveret ruhunun, farkli mizac ve kisilikte olan farkli uzmanlarla yapildiginda daha iyi sekilde ortaya konuldugunu da, bilerek veya bilmeyerek goz ardi edecektir. Istisare heyetlerini hep kendisine benzeyen, uyumlu, ses cikarmayan kisilerden olusturacak ve kendince mukemmel isleyen yonetimler olusturduguna sevinecektir.
Insanlar kendi kisilik motiflerinin farkina varip, ustun ve zayif yanlarini kesfetmedikce, diger insanlarin mizac ve kisilik motiflerine saygi duymadikca, farkli kisilik motiflerinin ustun yanlarini bir araya getirip kolektif suurla calisan takimlar kurmadikca, mizac ve kisilik terorunun koku belki de kurutulamayacaktir.
Her insan hayatin her alaninda mizac ve kisilik teroru havasi estirmekten kacinmak istiyorsa, kendini tanima ve kesfetme yolculuguna cikmalidir. Kisi kendini kesfettikce, farkliliklarin buyuk bir kisminin, insanlarin kisilik motiflerinden kaynaklandigini gorecektir. Herkesi oldugu gibi kabul etmenin ve konumuna saygi gostermenin arka plâninda yatan hakikatlerden birisi, bu zenginligin farkinda olmaktir.


Selim Aydin

Çok güzel paylaşım eline sağlık
Saygılar

ben teşekkür ederim...beğenmenize sevindim...