1 Ocak 1996 itibariyle Türkiye ile AB arasında gümrük birliğini tesis eden Ortaklık Konseyi’nin 1/95 sayılı Kararı’nın 16. Maddesi; Türkiye’nin, Karar’ın yürürlüğe girişini izleyen 5 yıl zarfında (1.1.2001 tarihine kadar) ticaret politikasını aşamalı olarak AB’nin Ortak Ticaret Politikasına uyumlu hale getirecek biçimde, Topluluğun tercihli gümrük rejimine uyum sağlayacağı hükmünü amirdir. Söz konusu uyum, hem otonom rejimi hem de üçüncü ülkelerle tercihli anlaşmaları kapsamaktadır.

Türkiye’nin AB’nin tercihli rejimini üstlenme yönündeki girişimlerinin ilk adımı, Gümrük Birliği öncesinde, Türkiye ile EFTA ülkeleri arasında 10 Aralık 1991 tarihinde imzalanan ve 1 Nisan 1992 tarihinde yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması (STA) ile atılmıştır.

Gümrük Birliği ile birlikte öncelikle AB’ne üye olmayan Avrupa ülkeleri ile müzakerelere başlanmış Macaristan, Polonya, Çek ve Slovak Cumhuriyetleri, Romanya, Bulgaristan, Estonya, Letonya ve Litvanya ile akdedilen STA’lar yürürlüğe girmiştir. Batı Balkan ülkeleri, gerek ükemize olan yakınlığı gerekse tarihi bağları nedeniyle ikinci öncelik alanını teşkil etmiştir. AB’nin bölge ülkeleri ile İstikrar ve Ortaklık Anlaşmaları kapsamında yürüttüğü ticari anlaşmalara paralel olarak Makedonya, Hırvatistan ve Bosna-Hersek ile Serbet Ticaret Anlaşmaları uygulamaya konulmuştur.

Ülkemizin son zamanlarda sürdürdüğü müzakereler ise Barselona Sürecine paralel olarak Akdeniz Bölgesinde yoğunlaşmaktadır. 1995 tarihli Barselona Deklerasyonu ile ortaya konan Avrupa-Akdeniz Ortaklığı; Akdeniz Havzası ülkelerinin kendi aralarında ve AB ve EFTA ile iktisadi ve ticari bütünleşmeyi 2010 yılına kadar tamamlamalarını öngörmektedir. Bu meyanda tesis edilmesi amaçlanan serbest ticaret alanı bu bütünleşmenin en mühim ayağını teşkil etmektedir. Akdeniz ülkeleriyle yürütülen tercihli ticaret ve ortaklık anlaşmalarına, ülkemizin söz konusu muazzam bütünleşmenin dışında kalmaması bakımından büyük önem atfedilmektedir.

Bu kapsamda, bölge ülkelerinden İsrail ile Mayıs 1997 tarihinden bu yana yürürlükte olan STA’ya ilave olarak 2004 yılı içerisinde dört bölge ülkesi ile anlaşma imzalanmıştır: Fas (7 Nisan), Filistin (20 Temuz), Tunus (25 Kasım) ve Suriye (22 Aralık). Bunlardan Filistin ile akdedilen STA 1 Haziran 2005, Tunus ile Akdedilen Ortaklık Anlaşması ise 1 Temmuz 2005 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Fas STA’sının iç onay işlemleri tamamlanmış olup, kısa bir süre içerisinde yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Suriye ile akdedilen Ortaklık Anlaşması’nın ise tarafından onaylanması beklenmektedir.

Serbet Ticaret Anlaşmaları, komşu ve çevre ülkelerle dış ticaretimizin geliştirilmesi; ihracatçılarımızın dış pazarlarda başta AB ülkelerinin müteşebbisleri olmak üzere rakipleri ile eşit şartlarda rekabet edebilmesinin temini; karşılıklı yatırımların artırılması ve müşterek teşebbüslerle (joint venture) ülkemizin uluslararası rekabet gücünün artırılması bakımından önem taşımaktadır. Ülkemiz ticaret politikası kapsamında önceliklerini de gözönüne bu güne kadar 19 adet tercihli ticaret anlaşması imzalamıştır. 8 Merkezi ve Doğu Avrupa ülkesinin Mayıs 2004 itibariyle AB’ne üye olması nedeniyle akdedilen anlaşmalar sona ermiş ve bu ülkelerle ticaretimiz gümrük birliği çerçevesinde işlemeye başlamıştır. Halen, 9 tercihli anlaşma yürürlükte olup. ( EFTA, İsrail, Bulgaristan, Romanya, Makedonya, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Filistin ve Tunus), akdedilen iki anlaşmanın yürürlüğe girmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir.

Ayrıca, Arnavutluk, Mısır, Ürdün, Lübnan, Meksika ve Güney Afrika ile görüşmeler devam etmektedir. Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkelerle müzakerelerin başlatılmasına yönelik olarak 30 Mayıs 2005 tarihinde bir çerçeve anlaşması imzalanmıştır.

Aşağıdaki tabloda, akdedilen Anlaşmaların imza ve yürürlük tarihleri gösterilmektedir:


Ülke
İmza Tarihi
Yürürlüğe Giriş Tarihi

1
EFTA Ülkeleri
10 Aralık 1991
1 Nisan 1992

2
İsrail
14 Mart 1996
1 Mayıs 1997

3
Romanya
29 Nisan 1997
1 Şubat 1998

4
Litvanya (*)
2 Haziran 1997
1 Mart 1998

5
Macaristan (*)
8 Ocak 1997
1 Nisan 1998

6
Estonya (*)
3 Haziran 1997
1 Temmuz 1998

7
Çek Cumhuriyeti (*)
3 Ekim 1997
1 Eylül 1998

8
Slovak Cumhuriyeti (*)
20 Ekim 1997
1 Eylül 1998

9
Bulgaristan
11 Temmuz 1988
1 Ocak 1999

10
Polonya (*)
4 Ekim 1999
1 Mayıs 2000

11
Slovenya (*)
5 Mayıs 1998
1 Haziran 2000

12
Letonya (*)
16 Haziran 1998
1 Temmuz 2000

13
Makedonya
7 Eylül 1999
1 Eylül 2000

14
Hırvatistan
13 Mart 2002
1 Temmuz 2003

15
Bosna ve Hersek
3 Temmuz 2002
1 Temmuz 2003

16 Filistin Yönetimi 20 Temmuz 2004 1 Haziran 2005
17 Tunus Cumhuriyeti 25 Mayıs 2004 1 Temmuz 2005
18
Fas Krallığı
7 Nisan 2004


19
Suriye Arap Cumhuriyeti
22 Aralık 2004



(*) Litvanya, Macaristan, Estonya, Çek ve Slovak Cumhuriyetleri, Polonya, Slovenya ve Letonya 1 Mayıs 2004’ten itibaren AB’ne tam üye olduklarından, anılan ülkelerle akdedilen STA’lar 30 Nisan 2004 itibariyle karşılıklı olarak feshedilmiştir. Bu itibarla, 1 Mayıs’tan itibaren söz konusu ülkelerle ticari ilişkilerimiz gümrük birliği temelinde yürütülecektir.

Halihazırda, Mısır ve Lübnan, Arnavutluk ve Faroe Adaları ile müzakereler devam etmekte olup, STA müzakerelerini başlatmak üzere, 2000 ve 2001 yıllarında taslak STA metinleri gönderilen Ürdün ve Cezayir ile müzakereler ise, söz konusu ülkelerin talebimize henüz olumlu yanıt vermemesi nedeniyle başlamamıştır. Ayrıca, STA sürecinin başlatılması için Meksika’ya Mayıs 2000’de taslak STA metni gönderilmiş, ancak bu ülke ile müzakereler henüz başlamamıştır.

Mısır ile STA müzakerelerinde, taraflar, taslak anlaşma metni ile sanayi ve tarım ürünlerinin liberalizasyonu için uygulanılacak modaliteler konusunda prensipte mutabakat sağlamışlardır. 5. Tur görüşmelerin Mayıs 2004’te yapılması üzerinde mutabakat sağlanmış, ancak, bu görüşmeler Mısır tarafının talebi üzerine daha ileri bir tarihe ertelenmiştir.

Ayrıca, Mayıs 2004 itibariyle, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerine ve AB’nin Ekonomik İşbirliği Anlaşmaları akdedeceği Afrika, Karayip, Pasifik ülkelerinden 36 Afrika ülkesine[1] Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerini başlatma talebimiz iletilmiş bulunmaktadır. Diğer taraftan, Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) ile Temmuz ayının sonunda ilk istikşafi müzakereler gerçekleştirilmiş ve taraflar, STA’nın sadece GAC ile değil, Güney Afrika Gümrük Birliği ile akdedilmesi hususunda mutabık kalmışlardır.

Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerinin başlatılması yönündeki girişimlerde ve bu müzakerelerin yürütülmesinde başta çevre ve komşu ülkelere ihracatçılarımızın pazara giriş imkanlarının artırılması, bu meyanda ihracatımızın, Batı Avrupa pazarlarına olan büyük ölçüdeki bağımlılığının azaltılarak, bölgesel dağılımında yeni açılımların gerçekleştirilmesi hususlarına dikkat edilmekte, ayrıca, ihracatçılarımızın söz konusu pazarlarda AB ülkeleriyle eşit şartlarda rekabet edebilmesinin temini hedeflenmektedir.

http://www.dtm.gov.tr/ab/sta/STA.htm