Konu: Kirpi : Kıyı Yoksa Deniz İyidir (Mehmet Candan) Özeti, Konusu, Karakterleri, Yorumlar

Kirpi : Kıyı Yoksa Deniz İyidir/Mehmet Candan...



Yayınevi : Romanevi

BAsım Yılı : Mayıs/2006

Sayfa Sayısı : 80

Türk ve dünya yazarlarından kaliteli eserleri programına alan “Romanevi”, ilk romanını piyasaya sundu!

KİRPİ

Türk Edebiyatında “hayal”in sınırları hiç bu kadar zorlanmamıştı.

KİRPİ: Kıyı Yoksa Deniz İyidir…

“O ateşten topu kalbime gömmüştüm,
Yaramaz sambacılar,
Dört unsurun çelimsiz haytaları,
Size oyun lazım…”

"Hızlarımız farklı seninle. Sen benden önde gibi görünüyorsun. Ama zaman göreceli bir şey. Daha doğrusu eldeki verilerden anladığımız zaman kalıyor da biz geçiyoruz onun içinden. Ve herkesin bu zamanın içinden geçiş hızı farklı. Bir inanışa göre, insanların alıp verecekleri nefes sayısı bellidir. Onun için mesela ‘öldü, vefat etti, göçtü, vs.’ yerine ‘son nefesini verdi’ de kullanılır.
Kimin kaç nefesi var alınıp verilecek bilmiyoruz ki?"

Kirpi hem yazarı Mehmet Candan’ın hem de Romanevi’nin ilk kitabı. Kirpi, bir yayınevinin ilk kitabı olarak ilginç ve doğrusu yayın dünyasının mevcut durumuna baktığımda bazı açılardan bir yayınevi, hem de yeni başlayan bir yayınevi için riskli de bir çalışma bence. Ve Romanevi yöneticilerini bu riski aldıkları için tebrik ediyorum.

Kirpi nedir? Ne oluyor? Evet, neler oluyor? Kirpi’yi okuduğumda kaçınılmaz olarak bu soruları sorma ihtiyacı duyuyorum.

Ekşi Sözlük’e bakarsak kirpi ‘’barlar sokağında* yeni açılmış bir yeme içme mekanı’’.

Belki Ekşi Sözlük’teki bu tanım durumu ifade eden bir şey bilmiyorum. Kirpi’yi okuyan bir arkadaşım Kurt Vonnegut’ın Mavi Sakal’ına da bakmak lazım diye tavsiye etmiş. Mavi Sakal’ı açıyorum şu epigrafla başlıyor:

‘’Bu şeyin üstesinden gelmekte birbirimize yardımcı olmak için buradayız, o şey her ne ise.’’ Dr. Mark Vonnegut

80 yaşındaki Vonnegut çocuklarına ve torunlarına ‘Nedir bu olup biten?’ diye sorunca bu cevabı alıyor. Kirpi’yi okuyan bir başka arkadaşım ise ‘akdenizli sufi’ ve ‘kuzeyli nihilist’ tipolojisi üzerinden bir değerlendirme yapıyor. ‘Neler oluyor?’ sorusu karşısında iki farklı tecrübe. İbn Arabi ve Nietzsche. Sanıyorum Mehmet Candan’ın Kirpi’si ne kuzeyli nihilist ne de Akdenizli sufi, ikisi de değil. Ama bu ikisinin bir tür bileşkesi, sentezi de değil bence. Öyle bir şey. Bir garip metin.

‘Kıyı yoksa deniz iyidir’ aforizması ile başlıyor Kirpi. Sonrasında kelimelerin denizi açılıyor. Dili yer yer arkaikleşiyor. Okuyucuya saygısı yokmuş gibi görünüyor ama bu sadece görünüş. Öyle değil yani. Okuyucunun görünüşteki yabancılığı tanıdık hale getirmesi için biraz çaba sarf etmesi gerek. Sahafları dolaşırken 1944 basımı isimsiz küçük bir kitaba rastlamıştım. Başında şöyle bir dize vardı:

Turfa dükkan-ı hikemin cehl ü irfanına yuf
Soyha bustan-ı sitemin cevr ü efganına yuf

Bu dizelerin sahibinin kullandığı dil de arkaik ama biraz sözlük karıştırdığımda ilginç bir dünyayı açıyor. Neyse! Belki de tehlikeli bir şeydir. Derrida’nın kirpisi bir tehlike sezince ne yapıyor?

“....Otobanda tehlikeyi sezince kendini bir top haline getiriverir, kendisini bir kazaya maruz bırakır.” [“Şiir nedir?”, s.50]

Biz de bu kirpi gibi değil miyiz? Maruz kalmış ... ? “Ne oluyor?” sorusuna..

Acaba aranızda, aramızda ne olup bittiğini bilen var mı?

Rehber eşliğindeki turistik gezilerden değil de ‘macera’dan hoşlananlardan iseniz ve vaktiniz de varsa Kirpi’yi okuyun derim. Ve geç keşfettiğim Refik Halid Karay’ın özellikle Yezid’in Kızı romanını da tavsiye ederim.