Konu: Kur'an'da Mecaz-teŞbİh Sanati

İslam'a düşman olan ideoloji sahiplerinin - Ateist,misyoner - ortak özelliği İslam'daki teşbih sanatından haberdar olmamaları - veya önyargılarının buna engel olması

*Müberrid " el-kamil " adlı eserinde : "Şayet bir kimse ;Araplar sözlerinde ekseriyetle teşbih kullanır derse, bu söz doğrudur, der.

*İbn- i Abbas :" kur'an'ın herhangi bir yeri size kapalı gelirse, şiire ( Şiirde kullanılan sanat türlerine ) müracaat ediniz .Zira şiir, arapların divanıdır ( Dil gramerinin uygulama safhasıdır ) "
* Mecaz gibi, kinayenin varlığı da cumhur tarafından kabul görmüştür (Süyuti, 2:789)

* Müteşabihat denilen Kur`ân–ı Kerim'in üslûpları hakikatlere geçmek için ve en derin incelikleri görmek için avamı nasın gözüne bir dürbün veya numaralı birer gözlüktür. (İşaratu`l–İcaz, s: 12–30)

Teşbihten amaç kastedileni kısa yoldan açıklamaktır.Belagat - edebi konuşma- ulemasının ittifaken kabul ettiğine göre mecaz, hakikatten daha beliğdir - sanat iceriklidir - :


Ayetlerden Örnekler :
"Çocukları ihtiyarlatan o gün "(Müzzemmil :17 ):Yani Kıyamet günü...,

"yüzünüzü mescid-i Haram'a çevirin " : Sadece yüz değil, tüm vucüt,

"Nefes almaya başlayan sabaha " Yani ufuktan güneşin doğuşu sırasında yaydığı ışık

"Onlara elim bir azap müjdele ":Aslında müjde burada zıt anlamı ile kullanılmıştır...

Bazen kesin olacağı bildirilen hükümler " mazi " sıgası yerine istikbal - gelecek sıgas
ı ile kullanılır: " Sura üflendi...", " İki eli kurudu da "....
" Şehre sor " :şehir halkına sor

" Dünya hayatı , tıpkı gökten indirdiğimiz bir suya benzer " :Yani dünya hayatı süratle geçer.

" O , katımızda bulunan ana kitaptır " : Yani asıl kitaptır.

" Onlara şefkat kanatlarını ger " : yani merhamet göster.

"Ölü iken kendisini dirilttiğimiz" : Yani delalette iken hidayet verdiğimiz...

" Topluca allah'ın ipine yapışın " : Allah'ı güven , teslimiyet, Kur'an'a uymak..." Onlar sizin elbiseleriniz, sizde onların elbiseleridir " : Yani Kadın erkek arasındaki ilişki, yakınlık...

" Allah'ın iki elide açıktır " : Allah cömerttir

" Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler " :Günümüzün deyimi ile üç maymunu oynayanlar...Bilerek Hak olanı inkar edenler...

" Beyaz iplik, siyah iplikten ayırt edilene dek ..." :yani
gündüzün beyazlığı, Tan vakti ...

Hadislerde mecaz :

" Rabbimizin Cehenneme iki nefes almasına izin vermesi :Biri soğuk, diğeri sıcak : yani Cehennemde sıcak ve soğuk azap olarak vardır...Ve Sıcak-soğuga kinaye...Günümüzde çok sıcak havalar için bile cehennem sıcağı denmez mi...!?

" Cennet annelerin ayağı altındadır " : Annenin değeri vurgulanır


" Humma - sıtma- hastalığı , cehennem ateşindendir" :
Cehennemden gelmiş kadar korkunc ve korunulması gerekendir


" Nil, ceyhan,fırat ... Cennet nehirlerindendir." : Yani Verimli, bereketlidir...Cennetin olumlu imajı onlara da atfedilmiştir
" Kim ağaç keserse , Allah'ta onun başını Cehennemden aşağı sarkıtır ." Sakındırmak için teşbih...

"İsrail oğulları olmasaydı , et bozulmazdı ." Eskiden yaptıklarına kinaye.Etlerinin zekatını vermeyip, kenara yığıp kokuşmalarına izin vermeleri kasdedilir.

" Güneş batınca Allah'a secde eder" Yani Güneşin Allah'ın kendine verdiği kurallara uyması, görevini ifa etmesi...

"İşler ehline verilmediği zaman kıyameti bekle " : Maksat ümmetin kıyameti, helakı...

" Hz. Resul'un göğsünün yarılması" : Manevi kirlerden temizlenmesi ... Manevi ameliyet .

" Bana en çabuk kavuşacak olanınız kolu en uzun olanınızdır " : eli uzun olan, yani cömert olan...

" cennet - cehennemlikler yerini alınca ölüm getirilir aralarına ve sonra kesilir...artık ölüm yok denir ..." : yani ebedi kalınacak cennet ve cehennemde...

" Cennet kılıcların gölgesi altındadır" Şehitliğin önemi...Yoksa kocaman bir kılıc ve altında cennet kastedilmemistir.

"“Hacerü’l-esved Allah’ın sağ elidir, kim isterse O’nunla musafaha yapsın.” (es-San’anî, 5:39) hadisinde mecaz vardır ve Hacerü’l-esved’in Allah’a yakınlaşma yollarından birisi olduğunu ifade eder (Razî, 440-441)


Kaynaklar :


Difaun ani's-sunne : Pr. M. Ebu Şehbe
Keyfe neteamel maassunneh : Pr. Y.el- Kardavî
Tevilu muhteliful - hadis :Muhammed bin muslim b. Kuteybe
El itkan fi ulumil Kuran: Celaleddin Es-suyuti

Paylaşımın için sağolA:A