Konu: Enflasyon beklentilerine ne ölçüde güvenebiliriz?

Fatih Özatay



Yapılan anketlerden elde edilen enflasyon beklentileri ne ölçüde gerçekleşen enflasyona yakın? Daha teknik bir biçimde şöyle de sorabiliriz: Enflasyon beklentileri akılcı mı? Açayım bu soruyu: Birincisi, enflasyonun ileride izleyebileceği yol hakkında bilgi veren her türlü veri, haber, malumat kullanılıyor mu bu beklentiler oluşturulurken? İkincisi, enflasyon beklentileri ile gerçekleşmeler arasındaki fark (beklenti hatası) ortalamada sıfıra yakın mı? Yani, hep bir yönde hatalar ve mevcut bilgiler kullanılarak bu hataları engellemek mümkün mü? Yoksa bu hatalar sıfır etrafında dalgalanıyor mu?
Beklentilerin en azından iki önemi var iktisatçılar için. İlki, olayları açıklayamayan iktisatçılar için altın bir 'açıklama' fırsatı sunmasından kaynaklanıyor: 'Abi, beklentilerdendir...' şeklinde oluyor genellikle bu açıklama. Kulakları çınlasın; Hasan Hoca (Ersel) doktorların açıklayamadıkları hastalıkları strese bağlamalarına benzetir bunu. Futboldan da örnek verebiliriz: Televizyonda defalarca ileri geri oynatılarak ancak kıl payı saptanabilen bir ofsaytı hakemin görmemesinden kaynaklanmıştır büyük bir takımımızın yenilgisi. Mutlaka o camianın üstünde birtakım oyunlar oynanmaktadır. Ancak taraftarların hiçbir endişesi olmamalıdır; zira yönetim o oyunları boşa çıkaracaktır.
Beklentilerin ikinci önemi ise, tüketim ve yatırım planlarını, ileriye yönelik uzun vadeli sözleşmelerdeki koşulları (ücret ve kira artışını, faiz haddini) ve fiyatlama davranışlarını yakından etkilemesinden kaynaklanıyor. Gücüm varsa, gelecek yıl ücretimin ne oranda artacağına dair pazarlık yaparken en azından gelecek yıl geçerli olmasını beklediğim enflasyon kadar artış isterim sözgelimi.
Merkez bankaları da bu ikinci nedenle enflasyon beklentilerini ölçmek ve kamuoyuna duyurmak isterler. Bu çerçevede, TCMB iki tür enflasyon beklentisi yayımlıyor. Birincisi 2001 Ağutos ayından beri ayda iki kez mali kesime yönelik yaptığı anket.
İkincisi ise aylık ve 1980'lerin sonlarından itibaren reel kesime yönelik yapılıyor.
Grafik 1'de mali kesime yönelik yapılan anketten elde edilen bir yıl sonrası için beklenen tüketici enflasyonunun gelişimi (düz çizgi) ve gerçekleşmeler (kesikli çizgi) gösteriliyor. Aralarındaki fark ise Grafik 2'de yer alıyor. Pozitif farklar, beklenen enflasyonun gerçekleşenin üzerinde olduğunu ima ediyor.
Beklentilerin yukarıda tanımlandığı biçimi ile 'akılcı' olduğunu ifade etmek pek mümkün değil bu grafiklere bakarak.
Tabii ki çok daha teknik sınamalar yapmak gerekir kesin bir sonuca ulaşmak için.
Bu konuya gelecek yazıda döneceğim.






Grafik 1: 12 ay ilerisi için tüketici enflasyonu beklentileri ve gerçekleşmeler (2002 Ağustos-2006 Temmuz, %)





Grafik 2: Tüketici enflasyonu beklentisiyle gerçekleşme arasındaki fark. (2002 Ağustos-2006 Temmuz)

Alıntı

Enflasyon beklentilerine ne ölçüde güvenebiliriz?

Ülkemiz öyle bir hal adı ki maalesef, hiç birşeye gözümüzle görmeden inanmamalıyız artık.
Bakınız ki hükümet bile beklediği enflasyon değerinin üstünde bir enflasyon ile karşılaştı
Şimdi herşeye hergün zam gelen ülkemizde enflasyonun düşmesi biraz garip olmuyor mu?
Benim enflasyon beklentim hep yukarı yönde oluyor maalesef.Yapılan anketlere görede halkımızda aynı fikirde.

Enflasyonun nasıl hesaplandığını bilirsiniz.
Bir sepet hazırlanır, o sepetteki her ürünün bir 'ağırlığı' olur.
İşin 'çakallık' yönü de burada ortaya çıkar.
İşinize gelen ürünü sepete katar gelmeyeni katmazsınız..
Sonra alın size istediğiniz gibi bir enflasyon değeri..

Masa tenisi topu bile bu sepette yer alır (:

enflasyon hükümetin haklın üzerinde oynadıgı bir oyun.
dış borçlar artırdıkca enflasyonu düşürdügünü halka lanse etmeye çalışan bir ikdidar degerlendirmesidir.
hükümet açıklanan enflasyonun gerçegi yansıttıgına inanmamızı beklemesin.