Konu: Türev piyasalar aşırı şişti.Risk büyük!

ABD ve İngiltere'deki SPK benzeri denetleme kurumlarından 3 temsilci, hedge fonların gözdesi haline gelen türev piyasaların aşırı şişmesinden doğan riskleri dizginleyecek bazı önlemler alınmasını istedi.



ABD ve İngiltere'deki denetleme kurumları, türev piyasaların aşırı şişmesinden doğan riskleri tek tek ülkelerin kaldıramayacağını ve sınır ötesi işbirliğinin şart olduğunu açıkladı. İngiltere'deki Finansal Hizmetler İdaresi (FSA), ABD'nin sermaye piyasası kurulu SEC ve New York Merkez Bankası'nın Financial Times gazetesine yazdıkları ortak açıklamada, küreselleşmenin artık yerel veya ulusal temelde çözümleri etkisiz kıldığı belirtildi.

Mevcut risklerin piyasadaki bir dizi inovasyon nedeniyle "yerel ya da ulusal bir çözüme" kavuşturulmasının zorlaştırıldığının ifade edildiği açıklamada, "Entegrasyonu artan küresel bir piyasada, kendimizi sınırötesi çözümlerin bulunmasını istemeye mecbur görüyoruz" denildi. Gazetede yayımlanan makaleye, FSA Başkanı Sir Callum McCarthy, New York Merkez Bankası Başkanı Timothy Geithner ve SEC Komisyon Üyesi Annette Nazareth imza attılar. Açıklamada, "Türev enstrümanlar konusunda yerel finansal piyasaların piyasadaki hareketlerden kaynaklanan risklerden korunması için yerel ya da ulusal bir çözüm yetersiz kalmıştır. Kredi türevleriyle ilgili sorunların çözümü için geniş ve çeşitli finans kuruluşlarından oluşan bir havuzun oluşturulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Hiçbir şirket ya da ulusal otorite, kendi başına ilerleme kaydetme kapasitesine sahip değildir" denildi.

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Güven Sayılgan ise, "ele avuca sığmaz" olarak tanımladığı bu sistemin denetlenmesi gerektiğini ancak bunun gerçekleşme olasılığının düşük olduğunu söyledi. Referans'a konuyu değerlendiren Sayılgan, "Bu piyasada, güçlü sermaye gruplarının varlığından dolayı onların istemeyeceği bir şeyi gerçekleştirmek çok zor. Bu nedenle de bu istek bir ütopya gibi kalabilir" dedi. Piyasanın çok riskli olduğuna dikkat çeken Sayılgan, risk unsurunun ise kaldıraç sisteminin yoğun biçimde kullanılması olarak açıkladı.

Finansal araştırma şirketi TowerGroup, ABD aracı kurumlarının 2006 yılında türev işlemlerden 33.2 milyar dolar gelir elde etmesini beklediğini bildirdi. Şirket, yayımladığı raporda, türev piyasada özellikle alım yönünde güçlü bir talep olduğunu söyledi.



Türkiye dünyanın çok gerisinde

Finans ve reel sektöre risk yönetimi ve danışmanlık hizmetleri veren RiskActive'in Genel Müdür Yardımcısı Barış Akçay, türev piyasa işlemlerinin 2 şekilde yapıldığını söyledi. Referans'ın konuyla ilgili sorularını yanıtlayan Akçay, bunlardan ilkinin organize borsalar aracılığıyla yapıldığını ve bu işlemlerin tam denetim ve gözetime tabi olduğunu belirterek, "Diğeri ise tezgah üstü işlemlerdir. Kişi ve kurumlar arasında yapılmaktadır. Tezgah üstü işlemler ile ilgili denetime ve gözetim konusunda çok ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu piyasaların denetimi oldukça güçtür" dedi. Türev piyasaların son 2 yılda işlem hacimleri 2.27 kat artışla organize borsalarda 1.3 katrilyon dolara ulaştı. Bu gelişimi tetikleyen ülkeler arasında ise ABD ve İngiltere yer alıyor.

Türev piyasalarda işlemlerin 3 amaçla yapıldığını anlatan Akçay, bunları risk yönetimi (hedge) amaçlı, spekülatif ve arbitraj amaçlı işlemler olarak sıraladı. Akçay, "Asıl tehlikeyi ve sorunu yaratan spekülatif işlemlerdir. Türev ürünler yapısı itibariyle kaldıraçlı işlemlerdir... Bu durum inanýlmaz kâr fýrsatlarý sađlayabileceđi gibi çok önemli zararlara da neden olabilmektedir" dedi.



Hedge fonların gözdesi

Türev piyasa pozisyonlarının bir beklentiyi yansıttığına dikkat çeken Akçay, bu beklentinin aksinin gerçekleşmesi finans kurumlarının ciddi miktarlarda zarar ettiklerini ve bu nedenle de panikle pozisyonlarını kapatıp, ciddi dalgalanmalara neden olduğunu vurguladı. Akçay ayrıca, finans piyasalarında en zayıf denetime sahip kurumlar olan hedge fonların son dönemdeki ilgi alanının türev piyasalar olduğunu ve riskler ile belirsizliklerin etkisiyle piyasaların yönünün çok hızlı değişebilmesinden dolayı büyük kâr ya da zarar elde ettiklerini söyledi. Akçay, "Önümüzdeki dönemde bu nedenle sermaye erozyonuna uğrayacak ya da batacak çok sayıda firma duyacağımıza inanıyorum" diye konuştu.

Akçay, Türkiye'de son 3 yılda enflasyonun düşmesi ve ekonomik istikrar gibi etkenlerle türev ürünlerin gelişmesi için uygun ortamın oluştuğunu söyledi. Ancak Akçay, Türkiye'de risk yönetimi ve türev ürünlerin analizinde yeterli araçların kullanılmadığına dikkat çekerek, "Bankalar ağırlıklı olarak spekülatif amaçlı egzotik ürünleri ve yapılandırılmış türev ürünleri müşterilere pazarlamaktadır. Müşteriler normalde alışık olmadıkları yüksek kârları kağıt üstünde görünce bu ürünleri kullanmak istemektedir. Fakat piyasalarda yaşanabilecek beklentinin tersi yönündeki gelişmeler ciddi zararlara neden olmaktadır. Bu durum son 1 yıl içerisinde birkaç kez yaşanmıştır. Mahkemelere intikal eden durumlarda yasal düzenlemelerin eksikliği hissedilmiştir. Türkiye'de türev ürünler üzerindeki denetim gözetim eksikliği ve yasal düzenlemeler dünyanın çok gerisindedir" dedi.



Türev Piyasa nedir?

Değeri, hisse, bono, emtia ve döviz gibi bir ya da birkaç temel finansal enstrümanın değerine göre belirlenen finansal araçlara türev adı veriliyor. Türev araçlar, bir menkul kıymetin riskinin azaltılması için alım-satım işlemlerine tabii oluyorlar. Uzun bir geçmişe sahip olmasına karşın günlük işlemlerin gerçekleştiği spot piyasadan farklı özellikler taşıyan türev piyasalar, bugünkü konumuna özellikle 1970'li yıllardan sonra ulaştı. Türev piyasalar, vadeli işlemler, opsiyon ve takas piyasalarını kapsıyor.
KAYNAK