Farabi Türk asıllı İslam felsefecisi (Maveraünnehir , Farab , 870-Şam, 950).

Asıl adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed bin Tahran bin Uzlug olan ve Batı kaynaklarında Alpharabius adıyla anılan Farabi (Türkistan’ın Farab [Otrar] kentinde doğduğu için Farabi [Farablı] diye anılır). İlk öğrenimini Farab’da , medrese öğrenimini Rey ve Bağdat’ta gördükten sonra , Harran’da felsefe araştırmaları yaptığı yıllarda tanıştığı Yuhanna bin Haylan’la birlikte Aristoteles’in yapıtlarını okuyarak gezimciler okulunun ilkelerini öğrendi. Halep’te Hemedani hükümdarı Seyfüddevle’nin konuğu oldu. Arap ülkelerinde yaşamış , Türk kimliğini ve Türk törelerini ölünceye kadar bırakmamış olan Farabi’yi anlatan kitaplar, İslam aleminde Ebul Hasan el-Beyhaki , İbn-el-Kıfti , İbn Ebu Useybiye , İbn el-Hallikan adlı yazarlar tarafından Farabi’nin ölümünden birkaç yüzyıl sonra gerçekleştirildi. Ama bu yapıtlar , birer araştırma olmaktan çok , Farabi’yle ilgili söylenceleri derliyor , bir felsefeciyle değil , bir ermişi açıklıyordu.

Aristotales’in ortaya attığı madde ve suret kavramını hiçbir değişiklik yapmadan benimseyen , eşyanın oluşumunda , yani yaradılışta madde ve sureti iki temel ilke olarak gören Farabi’nin fiziği de , metafiziğe bağlıdır. Buna göre , evrenin ve eşyanın özünü oluşturan dört öğe (toprak , hava , ateş , su) ilk madde olan el-aklül-faalden çıkmıştır Söz konusu dört öğe , birbirleriyle belli ölçülerde kaynaşır , ayrışır ve içinde bulunduğumuz evreni (el-alem) oluştururlar.

Farabi, ilimleri sınıflandırdı. Ona gelinceye kadar ilimler trivium (üçüzlü) ve quadrivium (dördüzlü) diye iki kısımda toplanıyordu. Nahiv , mantık , beyan üçüzlü ilimlere ; matematik , geometri , musiki ve astronomi ise dördüzlü ilimler kısmına dahildi. Farabi ilimleri ; fizik , matematik , metafizik ilimler diye üçe ayırdı. Onun bu metodu, Avrupalı bilginler tarafından kabul edildi.

Hava titreşimlerinden ibaret olan ses olayının ilk mantıklı izahını Farabi yaptı. O , titreşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp çoğaldığını deneyler yaparak tespit etti.Bu keşfiyle musiki aletlerinin yapımında gerekli olan kaideleri buldu. Aynı zamanda tıp alanında çalışmalar yapan Farabi , bu konuda çeşitli ilaçlarla ilgili bir eser yazdı.

Farabi insanı tanımlarken “alem büyük insandır ; insan küçük alemdir.” Diyerek bu iki kavramı birleştirmiştir. İnsan ahlakının temeli , ona göre bilgidir ; akıl iyiyi kötüden ancak bilgiyle ayırır. İnsan için en yüksek en yüksek erdem olan bilgi , insan beyninin çalışması sonucu elde edilemez ; çünkü tanrısaldır , doğuştandır (Vehbi). Bilimin ise üç kaynağı vardır : Duyu ; akıl ; nazar. Bilimler ikiye ayrılırlar: Kurumsal (nazari) bilimler ; uygulamalı (ameli) bilimler. Ahlak , siyaset , müzik , matematik uygulamalı bilimlere girer. Toplumlarda öz bakımından ikiye ayrılırlar : Erdemli toplumlar ve erdemsiz toplumlar. Bu toplumları yöneltecek en kusursuz devletse , bütün insanlığı kapsayan dünya devletidir.

Eserleri

Kitabu'l-Cem beyne reyey el-hakimeyn (İki Felsefeci Arasındaki Düşüncelerin Uzlaştırılması)
Ele Alınan Kaynakların Kaynakları
Füsusu'l-Hikem (Hikmetlerin Özleri)
Medinetü'l-Fadıla (Erdemli Toplumun İlkeleri Üstüne Kitap)
Risale fi Ma'anii'l-Akl (Aklın Anlamları)
İhsa el-Ulûm (Bilimlerin Sayımı)
Kitab musiki el-Kebir