Bireysel Emeklilik Sistemi



Bireysel Emeklilik Sistemi, bireylere aktif çalışma yaşamlarının sonunda bir ek gelir sağlamaya yönelik, katkıların her bir katılımcı adına ayrı hesaplarda takip edildiği ve herkesin kendi birimleri oranında gelir alacakları, kamunun gözetim ve denetiminde ancak bütünüyle özel emeklilik şirketleri tarafından uygulanan, gönüllü katılıma dayalı, kamu emeklilik sistemlerini tamamlayıcı bir sistem olarak tanımlanabilir.


Sistemin Amaç ve Kapsamı

Bireysel emeklilik uygulaxması, sosyal güvenlik sistemimize yakın tarihlerde giren bir kavramxdır. Kamu sosyal güvenlik kurumxlarımızın (T.C. Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur) uygulanan yanlış politikalar sonucu 1990’lı yıllardan sonra çökme noktasına gelmiş olması, hükümetleri çözüm arayışına sokmuş ve sosyal güvenlik alanında yapılan reformların bir parçası olaxrak Ülkemizde geniş katılımlı özel emeklilik uygulamalarına imkan verecek olan 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sisxtemi Kanunu 2001 yılında yürürxlüğe konulmuştur. Öte yandan, sistemi tamamlayıcı vergi düzenlexmeleri içeren 4697 sayılı Kanun da aynı yıl içinde yasalaşarak yürürlüxğe girmiştir.

4632 sayılı Kanunun “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinxde, Kanunun amacı, “…kamu sosxyal güvenlik sisteminin tamamlaxyıcısı olarak, bireylerin emekliliğe yönelik tasarruflarının yatırıma yönlendirilmesi ile emeklilik döxneminde ek bir gelir sağlanarak rexfah düzeylerinin yükseltilmesi, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaxratarak istihdamın artırılması ve ekonomik kalkınmaya katkıda bulunulmasını teminen, gönüllü kaxtılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre oluşturulan bireysel emeklilik sisteminin düzenlenmesi ve denetlenmesidir.” olarak açıkxlanmıştır.

Görülüyor ki, bu düzenleme ile kamu sosyal güvenlik sistemine dahil olanlara. Devletin denetim ve gözetiminde özel sektörce oluşxturulacak emeklilik şirketlerine katılabilme imkanı getirilerek bunların emekliliklerinde kamu sosyal güvenlik sisteminden alaxcakları aylıklara ek bir gelir elde etmeleri hedeflenmektedir. Öte yandan, söz konusu uygulama ile bir yandan kamu sosyal güvenlik sistemi üzerindeki yükün hafifletilxmesi amaçlanırken, diğer yandan da ulusal tasarruflar arttırılarak ve sermaye piyasasının gelişimine yardımcı olunarak Ülkemizde yaşanan kaynak ihtiyacı sorununun bir ölçüde de olsa giderilmesi hexdeflenmektedir.

Sisteme katılmak ihtiyaridir. Sisteme katılan her katılımcı, emeklilik şirketiyle düzenlenecek emeklilik sözleşmeleri çerçevesinxde emeklilik fonlarına belli bir katkı payı ödeyecek ve emekli olduğunda bireysel emeklilik hesaxbında binken katkı paylarını ve bunların getirilerini defaten veya aylık olarak geri alabilecektir.

Bireysel emeklilik sistemini kuxrup çalıştırmaya yönelik olan 4632 sayılı Kanun geniş, kapsamlı bir çerçeve kanunu olup, uygulamaya ilişkin ayrıntıların yönetmeliklerle düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu çerçevede Hazine Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafınxdan hazırlanan 5 adet yönetmelik 28 Şubat 2002 tarihli ve 24681 saxyılı Resmi Gazete’de yayımlanarak uygulamaya yön verilmiştir. Bu yönetmelikler şunlardır:

- Bireysel Emeklilik Danışma Kurulunun Çalışma Esas Usulleri Hakkında Yönetmelik,
- Emeklilik Şirketleri Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik,
- Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik,
- Bireysel Emeklilik Aracıları Hakkında Yönetmelik,
- Emeklilik Yatırım Fonlarıxnın Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik.



Sisteme Katılma Koşulları


Bireysel emeklilik sistemine katılım ihtiyaridir. 18 yaşını dolduran ve medeni hakları kullanma ehliyeti olan herkes sisteme katılaxbilecektir.

Sisteme katılacak kişiler bir emeklilik şirketiyle emeklilik sözxleşmesi imzalayacaklardır. Emeklixlik sözleşmesi, katılımcının sistexme girmesine, sistemden ayrılmaxsına, emekli olmasına, katkıların ödenmesine, bu katkıların bireysel emeklilik hesaplarında izlenmesixne, fonlarda yatırıma yönlendirilmesine ve katılımcı veya lehdarına yapılacak ödemelere ilişkin esaslar ile tarafların diğer hak ve yükümlülüklerini düzenleyen, esas olarak katılımcı ve şirketin taraf olarak yer aldığı bir sözleşmedir.

Katılımcı, emeklilik sözleşmexsinde belirtilen esaslar dahilinde, şirket nezdinde açılacak bireysel emeklilik hesabına katkı yapacakxtır. Katılımcı, emeklilik sözleşmexsinde yer alacak şartlar çerçevesinxde, katkı payının aynı şirkete ait birden fazla fon arasında paylaştıxrılmasını isteyebilecek veya emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarixhinden itibaren en az bir yıl geçxtikten sonra bireysel emeklilik hexsabındaki birikimlerinin başka bir emeklilik şirketine aktarılmasını talep edebilecektir.

Sisteme yapılacak katkıların yanı sıra, emeklilik şirketleri katılımcılardan sisteme ilk katılışlaxrında en fazla bir yıl İçinde taksitxler halinde ödeyecekleri bir giriş aidatı talebinde bulunabileceklerxdir. Emeklilik sözleşmelerinde, ilan ve reklamlarda belirtilmek koşuluyla katkı paylarından, fon varlıkları veya fon gelirleri üzerinxden yönetim gideri veya fon işletim masrafı kesintileri yapılabilexcektir.



Emeklilik Seçenekleri


Katılımcı, sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde bulunmak koşuluyla, 56 yaşını tamamladıktan sonra emekli olmaya hak kazanır. Emekliliğe hak kazanan katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin bir kısmının veya tamamının defaten ödenmesini ya da yapacağı yıllık gelir sigortası sözleşmesi çerçevesinde kendisine maaş bağlanmasını talep edebilir.

Şirket, katılımcının kısmen veya tamamen ödeme talebini, katılımcının emeklilik sözleşmesi gereği hak sahibi olduğu tarihten itibaren yedi iş günü içerisinde yerine getirmekle yükümlüdür. Katılımcının bu madde kapsamında birikimlerin ödenmesini talep etmesi veya başka bir şirket veya hayat sigorta şirketi ile yıllık gelir sigortası sözleşmesi yapması halinde, hesabındaki birikimler herhangi bir kesinti yapılmadan yazılı bildirimden itibaren en geç yedi iş günü içerisinde kendisine ödenir veya ilgili şirkete aktarılır.

Yıllık gelir sigortası, toplu veya belirli süreler içinde yapılan katkılara göre sigortalının yaşaması halinde hemen veya belli bir süre sonra başlayan, sigortalıya veya lehdarlarına ömür boyu veya belirli süreler için yapılan düzenli ödemelerdir. Yıllık gelir sigortası sözleşmesine göre belirlenen emeklilik maaşı, aylık, üçer aylık, altı aylık veya yıllık olarak ödenebilir. Yıllık gelir sigortası sözleşmelerinde, yıllık gelir sigortası genel şartları çerçevesinde ilgili şirketin üstlenmiş olduğu rizikonun, tazminat yükümlülüğünün türü ve kapsamının, tarafların hak ve yükümlülüklerinin, ödeme dönemlerinin, sözleşme süresi ve sözleşmeyi sona erdiren hallerin ve ilgili diğer hususların belirtilmesi zorunludur.

Emeklilik sözleşmesi süresi içerisinde, katılımcının vefat etmesi halinde lehdarı, sürekli iş göremezlik durumunun ortaya çıkması halinde ise katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerin kendisine ödenmesini talep edebilir. Katılımcının emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılma talebinde bulunması halinde ise, bireysel emeklilik hesabındaki birikimler emeklilik sözleşmesi hükümleri çerçevesinde kendisine ödenir.
Şirket, bu maddede öngörülen aktarma ve ödeme yükümlülüklerini yedi iş günü içerisinde yerine getirmezse, yedinci iş gününün sonunda ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden mütemerrit hale gelir. Bu halde uygulanacak aylık temerrüt faizi, katılımcının dahil olduğu fonun son aylık getirisinin iki katından aşağı olamaz.

Emeklilik sözleşmesi veya yıllık gelir sigortası sözleşmesi hükümlerine göre, hak sahiplerine ödenmesi gereken tutar, ödemeyi gerektiren tarihten itibaren 10 yıl içinde hak sahipleri tarafından aranmamış ise, 10 uncu yılı takip eden yılbaşından itibaren altı ay içerisinde hak sahiplerinin adı, soyadı ve hak kazandıkları para miktarını gösterir şekilde tanzim edilecek bir cetvel ile Müsteşarlık emrine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına aktarılır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına yatırılan bu paralar iki yıl içinde sahipleri tarafından aranmadığı takdirde Hazineye gelir kaydedilir.

Şirket tarafından ilk kez uygulamaya konulacak emeklilik sözleşmeleri ve yıllık gelir sigortası sözleşmeleri ile bunlara ilişkin değişiklikler Müsteşarlığın tasdikine tabidir. Bu madde kapsamında hak sahiplerinin bulunması için şirket ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yapılması gereken araştırmalara, söz konusu tutarın 10 yıllık süre içerisinde şirketçe ve 2 yıllık süre içerisinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca değerlendirilmesine ilişkin esas ve usuller Kurulun uygun görüşü alınarak Müsteşarlık tarafından belirlenir.




Emekli Olma Koşulları


Bireysel emeklilik sistemine katılanlar, sisteme giriş tarihlerinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaşını tamamladıklarında emekli olmaya bak kazanacaklardır. Emekliliğe bak kazanan katılımcılar, bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimxlerinin bir kısmının veya tamamıxnın kendilerine defaten ödenmesixni veya yapacakları “yıllık gelir sixgortası sözleşmesi” çerçevesinde kendilerine emekli aylığı bağlanxmasını talep edebileceklerdir.

Yıllık gelir sigortası, toplu veya belirli süreler içinde yapılan katkıxlara göre sigortalının yaşaması haxlinde hemen veya belli bir süre sonra başlayan, sigortalıya veya lehdarlarına Ömür boyu veya belirxli süreler için yapılan düzenli ödexmeleri içeren bir sözleşmedir. Yılxlık gelir sigortası sözleşmesine göre belirlenen emekli aylığı, aylık, üçer aylık, altı aylık veya yıllık olarak ödenebilecektir.

Emeklilik sözleşmesi süresi içexrisinde, katılımcının vefat etmesi halinde lehdarı, sürekli iş görexmezlik durumunun ortaya çıkması halinde ise katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlexrin kendisine ödenmesini talep edebilecektir. Katılımcının emekxliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılma talebinde bulunması haxlinde ise, bireysel emeklilik hesaxbındaki birikimler emeklilik sözxleşmesi hükümleri çerçevesinde kendisine ödenecektir.



Bireysel Emeklilik Sözleşmesi


Bireysel emeklilik sistemine medeni hakları kullanma ehliyetini haiz kişiler katılabilir. Sisteme katılacak kişiler şirket ile emeklilik sözleşmesi imzalamak zorundadırlar.

Emeklilik sözleşmesi katılımcının sisteme girmesine, sistemden ayrılmasına, emekli olmasına, katkıların ödenmesine, bu katkıların bireysel emeklilik hesaplarında izlenmesine, fonlarda yatırıma yönlendirilmesine ve katılımcı veya lehdarına yapılacak ödemelere ilişkin esaslar ile tarafların diğer hak ve yükümlülüklerini düzenleyen, esas olarak katılımcı ve şirketin taraf olarak yer aldığı bir sözleşmedir. Emeklilik sözleşmesinde bulunacak hususlara ilişkin esas ve usuller Kurulun uygun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenir.



Emeklilik Şirketinin Kuruluşu


4632 sayılı yasada bireysel emeklilik tasarruf ve yatırım sisteminin işleyişi ile ilgili olarak Hazine Müsteşarlığı’na bağlı bir emeklilik şirketi kurulması öngörülmektedir. Bireysel emeklilik tasarruf ve yatırım sisteminin, kurulacak emeklilik şirketi nezdinde açılan emeklilik hesaplarında izlenmesi öngörülmektedir. Emeklilik şirketleri, emeklilik branşı yanında ferdi kaza ve haxyat sigortası faaliyetlerinde de bulunabileceklerdir.

Emeklilik şirketi sayısında yasada bir sıxnırlama getirilmemiş bulunmakla birlikte şirketin kurulması ile ilgili belirlenen şartlaxrın, sistemin sağlıklı bir şeklide işlemesi ve katılımcı haklarının teminat altına alınması yönünden titiz bir şekilde belirlenmiş olduxğu görülmektedir.

Kurulacak emeklilik şirketinde aranılan şartlar yasada tek tek sıralanmıştır.Buna göre şirketin;


- Anonim Şirket şeklinde örgütlenmiş olması,

- Ana sözleşmesinin bu kanun hükümlexrine uygun bulunması,

- Sermayesinin en az 20 trilyon lira, ödenmiş sermayesinin ise 10 trilyon lira olxması ve kalan miktarın üç yıl içinde ödenxmesinin taahhüt edilmesi,

- Sermayenin en az % 5’inin mali piyasalar konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip kişilere ait olması,

- Kurucuların;

Tasfiyeye tabi tutulan banka, banker, para ve sermaye piyasalarında faaliyet gösteren diğer kurumlarda doğrudan veya dolaylı olarak % 10 veya daha fazla oranda pay sahibi bulunmamaları,

İlgili mevzuat çerçevesinde faaliyetlerinin sürekli olarak veya başvuru tarihinin önceki yıl itibariyle 1 ay veya fazla süreli olarak durdurulmamış olması,

Müflis olmaması, konkordato ilan etxmemiş bulunması, affa uğramış bulunsalar dahi ağır hapis veya 5 seneden fazla hapis cezası zimmet, ihtilas, irtikap, hırsızlık, dolandırıcılık, cürüm işlemek için teşekkül oluşturmak, hileli iflas gibi yüz kızartıcı suçlar, alım satımlara fesat karıştırma, kaxra para aklama suçlarından kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının bulunmaması,

Emekli sigorta şirketleri için yeterli ekoxnomik güce sahip olma, gibi şartlara haiz olunması gerekmektexdir.

Diğer taraftan kurulacak emeklilik şirketixnin bu kanuna göre ihdas olunan “emeklixlik branşında ruhsat” alması gerekmekxtedir.

Emeklilik şirketinin kurulabilmesi için önxcelikle Hazine Müsteşarlığı’nın bağlı bulunduğu Bakan tarafından kuruluş izninin verilmiş olması gerekmektedir.

İlgili bakandan kuruluş izni alarak kuruxlan emeklilik şirketinin bu alanda faaliyette bulunabilmesi için emeklilik branşında ruhxsatı olması da yeterli bulunmamaktadır. Ayrıca Hazine Müsteşarlığı’ndan “Faaliyet Ruhsatı” almış olması da şarttır.

Faaliyet ruhsatı alınmak üzere, kuruluş izni alınma tarihinden itibaren 1 yıl içinde Hazine Müsteşarlığı’na başvurulması gerexkir. Aksi halde kuruluş izni kendiliğinden geçersiz duruma gelir. Yasada sürenin başlangıç tarihi olarak kuruluş izni tarihi esas alınmış olup, kuruluş tarihi denilmexmiştir. Buna göre sürenin hesaplanmasınxda mutlaka kuruluş izninin alındığı tarihin başlangıç tarihi olarak esas alınması kuxruluş tarihinin dikkate alınmaması gerekir. Bir yıllık sürenin geçirilmemesi açısından bu hususa dikkat edilmesi gerekmektedir. Zira kuruluş tarihi ile kuruluş izin tarihi arasında bazen oldukça uzun bir zaman süreci geçebilir ve bu da 1 yıllık hak düşürücü sürenin aşılması sonucunu doğurabilir.

Yasada faaliyet ruhsatı alınabilmesi için de birtakım şartlar konulmuş bulunmaktadır;

- En az yüzbin katılımcıya hizmet verexcek bir organizasyon planlamasının yapılmış olması ve

- Bu faaliyeti ifa edebilecek fiziki, teknik ve insan kaynakları ile ilgili imkanların yaxratılmış bulunması gerekmektedir.

Kuşkusuz bu şartların aranıyor olması bir yandan geniş bir katılımcı sayısını hedefleyen sistemin böylesine geniş bir kitleye, eksiksiz ve en iyi düzeyde hizmet görülxmesini sağlamak, diğer yandan ise katıxlımcıların yıllar boyu yatıracakları primlerixnin güvence altına alınmasına yönelik bulunmaktadır.



Emeklilik Şirketi Yetkileri


Emeklilik şirketi esas itibariyle bireysel emeklilik işlemleri ile ilgili faaliyetlerde bulunmakla görevli ve yetkili olup, söz konusu görev ve yetkiler yasanın 11 inci maddesinde sıralanmıştır;

a) Emeklilik sözleşmesine dayanılarak elde edilen katkıların fona yönlendirilmesini sağlamak,
b) Emeklilik hesaplarının ve ilgili kayıtlarının güncelleştirilmesini gerçekleştirmek,
c) Müsteşarlığın belirleyeceği esaslara göre emeklilik sözleşmelerine ilişkin olarak bankalardan hizmet almak,
d) Fon yöneticilerinin, fon portföyünü şirketin genel fon yönetim strateji ve kararlarına uygun olarak yönetmelerini sağlamak,
e) Katılımcıların günlük olarak hesap bilgilerin erişimlerini sağlamak, katılımcılara fon varlığı ve mali tablolar ile ilgili günlük bilgiler verilmesini sağlamak,
f) Müsteşarlık ve Kurul tarafından fon ile ilgili belge ve bilgilerin verilmesini sağlamak,
g) Fonun iç denetiminin, Müsteşarlık ve Kurul tarafından belirtilen esas ve usuller çerçevesinde yapılmasını sağlamak,
h) Kayıtların ve varlıkların saklanması konusunda gerekli önlemleri almak,

Emeklilik şirketinin görevleri ve yetkileri olarak sayılmıştır. Yasada şirketin yönetim kadrosu ile ilgili olarak da birtakım kayıtlar getirilmiş bulunmaktadır. Denetim kurulu üyelerinin, genel müdür, genel müdür yardımcısı veya bunlara eşdeğerde imza yetkisini haiz olarak görev yapan diğer yöneticilerin sigortacılık ve işletmecilik alanında deneyim sahibi olmaları, genel müdürün en az 10 yıl, diğerlerinin 7 yıl deneyim süresi geçirmiş olmaları gerektiği gibi, söz konusu vasıflara haiz olduklarını gösteren belgelerle birlikte Müsteşarlığa başvurularak onayının alınması gerekmektedir. Müsteşarlıkça on iş günü içinde olumsuz görüş bildirilmediği takdirde bu kişilerin ataması yapılabilmektedir.



Emeklilik Şirketine Katılma


Bireysel emeklilik sistemine katılmak isxteyen katılımcılar öncelikle emeklilik şirketi ile “emeklilik sözleşmesi” imzalamak zoxrundadırlar.

Emeklilik sözleşmesinde katılımcının sisteme girmesi, katkı payı ödemesi, sisxtemden ayrılması, katkı paylarının yatırım fonunda değerlendirilmesi…gibi, tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin hükümler yer alır.

Emeklilik şirketince, yatırılan katkı paylaxrının, şirkete intikal ettiği tarihten itibaren en geç 2 gün içinde yatırıma yönlendirilmesi gerekmektedir. Aksi halde fonun son ay içindeki getirisinin iki katı tutarında aylık gecikme cezası uygulanır ve bu tutar katıxlımcının hesabına aktarılır.

Katılımcı sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl katkı payı ödemek ve 56 yaşıxnı tamamlamak şartıyla emekliliğe hak kaxzanır. Emekli olabilmek için her iki şartın birden gerçekleşmesi gerekmektedir. Emekliliğe hak kazanan katılımcı ya birikimlerinin tamamının kendisine ödenmesini talep edebilir ya da emeklilik şirketi ile yapacağı “yıllık gelir sigortası sözleşmesi” çerçevesinde kendisine aylık ödenmesini talep edebilir.
Yıllık gelir sigortası, lehdarına veya sixgortalıya yaşam süresince belirli süreler için (1,3,6,12 aylık) yapılan düzenli ödexmeleri ifade eder.

Katılımcının emekli olmadan sistemden ayrılması da mümkündür. Bu takdirde katıxlımcının hesabındaki birikimler kendisine emeklilik sözleşmesinde belirtilen şartlar dahilinde ödenir.

Katılımcı, birikimlerinin bir başka emeklixlik şirketine aktarılmasını da talep edebilir. Ancak bu takdirde emeklilik şirketi ile yaxpılan sözleşme tarihi üzerinden en az 1 yıl geçmesi gerekmektedir. Aksi halde aktarxma talebinde bulunulamaz.

Yasada açık bir hüküm bulunmamakla birlikte katılımcının bir üçüncü emeklilik şirketine de devir isteyebilmesine engel bir hüküm bulunmamaktadır. Yani emeklilik şirketinde bulunan birikimlerini bir yıl sonra başka emeklilik şirketine aktaran katılımcı, ikinci emeklilik şirketine de en az 1 yıl katkı payı yatırdıktan sonra birikimlerini üçüncü bir emeklilik şirketine aktarmasına engel durum söz konusu değildir. Ancak yasada emeklilik şirketlerinden söz edilmiş olması nedeniyle bir başka sigorta şirketine ya da emeklilik şirketi niteliğinde bulunmayan emekli sandığına aynı koşullarla birikimlerini aktarıp aktaramayacağı konusunda bir açıklık bulunmamaktadır. Bizim kanaatimize taraflar arasındaki mutabakata varılan şartlar dahilinde işlem yapılması gerekxmektedir.

Diğer taraftan emekliliğe hak kazanan katılımcı bir başka emeklilik şirketi ile veya hayat sigorta şirketi ile “yıllık gelir sigorxtası sözleşmesi” imzalayabilir. Bu takdirde de hesaptaki birikmelerin hiçbir kesinti yapılmaksızın katılımcının kendisine veya ilgili şirkete doğrudan devredilmesi zorunxludur.



Yatırım Fonu Kurulması



Faaliyet ruhsatı alan emeklilik şirketi, ruhsat alma tarihinden itibaren 3 ay içinde katılımcıların ödedikleri katkı paylarının değerlendirilmesi amacıyla en az üç adet yatırım fonu kurmak üzere Sermaye Piyasası Kuruluna başvurmak zorundadır.

Yasanın 15 inci maddesinde emeklilik şirketi tarafından kurulacak yatırım fonu, ‘şirket tarafından emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alman ve katılımcılar adıxna bireysel emeklilik hesaplarında izlexnen katkı paylarının, riskin dağıtılması ve İnançlı mülkiyet esaslarına göre işlextilmesi amacıyla oluşturulan malvarlığı şeklinde tanımlanmaktadır.

Yasa hükmüne göre bir emeklilik şirketi bünyesinde en az üç yatırım fonu kurulxması zorunluluğunun bulunması, bu fonların portföylerinin yapısı ile ilgili olarak Serxmaye Piyasası Kurulunca birtakım kayıtlar ve farklılıklar getirebileceği kanaatini yaxratmaktadır.

Yatırım fonlarının işleyişi yönünden Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan diğer yatırım fonlarının İşlemesi arasında bir farklılık olmayacağı muhakkaktır. Emeklilik şirketinin kuracağı yatırım fonları iç tüzüğü, emeklilik şirketi, saklaydı ve fon yöneticileri arasındaki ilişkilerin düzenlenxdiği bir sözleşme niteliğinde bulunmaktaxdır.

Kurul tarafından, her bir fon için şirket ö-denmiş sermayesinin en az yirmide biri kadar fon tutarına isabet eden katılma pay sayısı kayda alınır. Şirketin ödenmiş sermayesinin en az tutar olan 10 trilyon lira olduğunun kabul edilmesi durumunda her bir fon için en az 500 milyar lira tutarında katılma payı kayda alınır ve fon bu miktar kadar katılma belgesini piyasaya arz eder. Katkı paylarının miktarı katılma belgesi pay sayısını ve değerini aşması durumunxda Sermaye Piyasası Kuruluna müracaatla pay sayısının artırılması talep edilir ve ek pay sayısı kayda alınır.

Yatırım fonu şirket yöneticileri dışında portföy yöneticilerince yönetilir. Ancak portföy yöneticileri şirket tarafından belirxlenmekte ve şirket ile portföy yöneticileri arasında yönetim esaslarım belirleyen “portföy yönetim sözleşmesi” düzenlexnir.

Şirket, yöneticilerin, yönetimde gerekli özen ve titizliği göstermemeleri yada fonun mali bünyesinin zayıfladığının tespit edilxmesi halinde tek yanlı olarak portföy sözxleşmesini fesh edip başka yöneticilerle sözleşme imzalayabilir.



Katılımcının Yükümlülükleri


Katılımcı, emeklilik sözleşmesinde belirtilen esaslar dahilinde, şirket nezdinde açılacak bireysel emeklilik hesabına katkı yapar. Katılımcı, emeklilik sözleşmesinde yer alacak şartlar çerçevesinde, katkı payının aynı şirkete ait birden fazla fon arasında paylaştırılmasına karar verebilir.

Katılımcı bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin başka bir emeklilik şirketine aktarılmasını talep edebilir. Bu halde şirket bildirimden itibaren en geç yedi iş günü içerisinde talebi yerine getirmekle ve birikimlerle birlikte bu hesaba ilişkin bilgi ve belgeleri aktarmakla yükümlüdür. Başka bir şirkete aktarım talebinde bulunulabilmesi için, bu kanun kapsamında yapılan ilk emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl geçmesi gereklidir. Aktarıma, aktarım talebine ve aktarımda süre kısıtlamalarının istisnalarına ilişkin esas ve usuller Kurulun uygun görüşü alınarak Müsteşarlık tarafından belirlenir.

Şirket, bu maddede öngörülen aktarma yükümlülüğünü yedi iş günü içerisinde yerine getirmezse, yedinci iş gününün sonunda ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden mütemerrit hale gelir. Bu halde uygulanacak aylık temerrüt faizi, katılımcının dahil olacağı fonun son aylık getirisinin iki katından aşağı olamaz.

Şirket, katkı paylarını, şirkete intikalini takip eden en geç ikinci iş gününde yatırıma yönlendirmek zorundadır. Bu yükümlülüğün süresi içerisinde yerine getirilmemesi halinde, katılımcının dahil olacağı fonun son aylık getirisinin iki katı tutarında aylık gecikme cezası uygulanır ve bu tutar katılımcının hesabına ilave edilir.



Geri Ödemeler


4697 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergixsi Kanununun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasına eklenen (15) nuxmaralı bent hükmü ile emeklilik şirketlerinden katılımcılara yapıxlan ödemelerin tamamı "menkul sermaye iradı" olarak tanımlanxmış, anılan Kanunun 8 inci maddesiyle GVK'nun 94 üncü maddexsinin birinci fıkrasına eklenen (15) numaralı bent hükmüyle de söz konusu ödemeler gelir vergisi tevkifatı kapsamına alınmıştır.

Yixne 4697 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle Gelir Vergisi Kanunuxnun 86 ncı maddesinde yapılan değişiklikle emeklilik şirketlerince hak sahiplerine yapılacak ödemexlerde tevkifatın nihai vergileme olması ve bu gelirler için hak saxhiplerince beyanname verilmemexsi esası kabul edilmiştir. Emeklilik şirketlerince katılımxcılara yapılacak olan ve menkul sermaye iradı olarak tanımlanan ödemeler, Gelir Vergisi Kanunuxnun 94 üncü maddesi kapsamında vergi tevkifatı kapsamına alındıklarından, söz konusu ödemeler 94 üncü maddede Bakanlar Kurulu'na tanınan yetki uyarınca Bakanlar Kurulu kararıyla %0 ila %25 araxsında bir oranda vergilendirilebileceklerdir. 24.12.2002 tarihli ve 2002/5000 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca, 30.12.2002 tarixhinden geçerli olmak üzere, tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sixgorta şirketleri tarafından;

- On yıl süreyle prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılanxlara yapılan ödemeler, % 15 oraxnında,

- On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkını kazanmadan ayrılanlar ile diğer sandık ve sigortalardan on yıl süreyle prim, aidat ödeyenler ve vefat, maluliyet veya tasfiye gixbi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler, % 10 oranında,

- Bireysel emeklilik sisteminxden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayxrılanlara yapılan ödemeler ise % 5 oranında tevkifata tabi tutulacaktır.

Öte yandan, 4697 sayılı Kanuxnun 1 inci maddesiyle Gelir Vergixsi Kanununa eklenen mükerrer 21 inci madde İle bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkını kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunla nedenlerle ayrılanlara yapılacak ödemelerin %25'i gelir vergisinden müstesna tutulduğundan, söz konusu ödemelerin dörtte biri vergiye tabi olmayacak, ödemelerin geri kalan kısmı % 5 oranında verxgiye tabi tutulacaktır. Görüleceği üzere, bireysel emeklilik sisteminden emekli olarak ayrılan veya zorunlu nedenlerle ayrılmak mecbuxriyetinde kalanlara yapılacak ödemeler nihai olarak % 3.75 oranınxda vergiye tabi olacaktır.

Sistemden zorunlu bir neden olmadan ve emeklilik hakkını kazanmadan ayrılanlara yapılacak ödemeler mükerrer 21 inci madde kapsamında bulunmadığından, bu tür ödemeler, katılımcıların sistemden on yıl süre prim ödemeden ayrılmaları halinde % 15 oranında on yıl süreyle prim ödeyerek ayrılmaları halinde ise % 10 oraxnında vergiye tabi tutulacaktır.

Burada dikkati çeken husus, bixreysel emeklilik sisteminden emekli olarak veya vefat, malulixyet veya tasfiye gibi zorunlu olarak emekli olanlara yapılacak ödemexlerin %25'i vergiden müstesna tuxtulmuşken, sistemden emeklilik hakkını kazanmadan veya sayılan zorunlu nedenler olmadan ayrılanlara yapılacak ödemelerin vergixden müstesna tutulma maşıdır. Yaxpılan düzenlemede, böyle bir ayıxrım yapılarak katılımcıların bireyxsel emeklilik sisteminden emekli olarak ayrılmaları teşvik edilmek istenmiştir.

Bu konuda belirtilmesi gereken son bir husus, mükerrer 21 inci madde de Türkiye'de kain ve merxkezi Türkiye'de bulunan diğer sixgorta şirketlerinden on yıl süreyle prim ödeyerek ayrılanlar ile vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılacak ''demelerin sadece %10'u vergiden müstesna tutularak bireysel emekxlilik sistemine katılım arttırılmak istenmiştir.




Sistemin Denetimi

4632 sayılı kanunda yer alan bireysel emeklilik uygulamasıyla ilgili olarak emeklilik şirketleri, emeklilik yatırım fonları ve bu fonların portföylerinin Hazine Müsteşarlığı veya Sermaye Piyasaxsı Kurulu tarafından gözetimleriyle ilgili hükümlere yer verilmiştir. Anıxlan Kanun ayrıca, söz konusu kuxrumların düzenli bir şekilde denextimlerini öngören düzenlemeler de içermektedir. Şöyle ki:

- Emeklilik şirketlerinin, 4632 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen emeklilik faaliyetleri ile sigortacılık faaliyetleri, yılda en az bir kez Hazine Müsteşarlığı taraxfından,

- Emeklilik şirketlerinin yatıxrım fonlarının, portföy yöneticilexrinin ve saklayıcıların hesap ve işlemleri yılda en az bir kez Sermaye Piyasası Kurulu tarafından,

- Emeklilik şirketlerinin hexsap ve işlemleri, mali yönden yılda en az bir kez bağımsız denetleme kuruluşları tarafından,

- Emeklilik yatırım fonlarının hesap ve işlemleri, üçer aylık döxnemler itibariyle bağımsız denetlexme kuruluşları tarafından denetlenecektir.

4632 sayılı Kanun, bağımsız dış denetimine ilişkin esas ve usullexrin Müsteşarlıkça belirlenmesini ve anılan Müsteşarlığın, 1.6.1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre denetlemeye yetkili olanlar tarafından Kurulacak bağımsız denetleme kuxruluşlarının kuruluş şartlarını ve çalışma esaslarını Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğinin görüşünü alarak belirlexyerek listeler halinde yayımlamasıxnı öngörmektedir.




Emeklilik Gözetim Merkezi


Emeklilik Gözetim Merkezi A.Ş., Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca; Bireysel Emeklilik Sistemi'nde yer alan şirketlerin Hazine Müsteşarlığı tarafından elektronik ortamda günlük gözetim ve denetimine esas bilgilerin oluşturulması ile işlem konsolidasyonları, bireysel emeklilik aracıları sınavı gibi konularda görevlendirilmek üzere, 11 şirket ortaklığında 2 trilyon 475 milyar 225 milyon lira ödenmiş sermaye ile 10 Temmuz 2003 tarihinde kuruldu. Şirketin merkezi İstanbul'da bulunmaktadır.

Emeklilik şirketlerinin ortaklığı ile kurulan, bir anlamda öz denetleyici bir kuruluş niteliğinde olan EGM, esas olarak şu görevleri yerine getirecektir: Emeklilik şirketlerinin faaliyetlerinin günlük olarak elektronik ortamda gözetimi ve kamu otoritelerine raporlanması, emeklilik şirketlerinin işlemleri sonucunda oluşan bilgilerin konsolidasyonu, katılımcılara ait bilgilerin gizliliğinin korunarak saklanması, kamuoyunun ve katılımcıların bilgilendirilmesi, istatistik üretilmesi, Bireysel Emeklilik Sistemi'nin analitik olarak sorgulanması, bireysel emeklilik aracıları sınavının yapılması ve bireysel emeklilik aracıları sicilinin takibi, emeklilik şirketlerinin ortak tanıtım, eğitim programlan, yazılım ve benzeri konulardaki taleplerin karşılanması, sistemin güven içinde işleyişi ile olası sorunlara, zamanında gerekli müdahalelerde bulunulmasına olanak sağlayacak veri oluşturulması.

Bireysel Emeklilik Sistemi'nin güvenli şekilde işleyişi ile ilgili önemli görevleri yerine getirecek bu merkez sistemin şeffaflığını ve güvenilirliğini artıracak, kamunun gözetim ve denetim sorumluluğunu etkin bir şekilde yerine getirmesine olanak sağlayacaktır. Emeklilik Gözetim Merkezi aracılığı ile emeklilik şirketlerinin faaliyetleri Müsteşarlığımız tarafından elektronik ortamda günlük olarak gözetlenip denetleyecek, katılımcıların hak ve menfaatleri azami düzeyde korunacak.

Emeklilik Gözetim Merkezi'nin henüz bireysel emeklilik ürünleri katılımcılara sunulmadan bu alanda faaliyet göstermek üzere hazırlık yapan şirketler tarafından kurulmuş olmasının önemi ve anlamı oldukça yüksek. Diğer bir ifade ile bu husus şirketlerin, sistemin işleyişi ve faaliyetleri ile ilgili olarak en yüksek şeffaflığı katılımcı ve kamuoyuna sağlamaya yönelik taahhütleri anlamına gelmektedir. Bu husus denetim ve gözetimde yeni bir bakış açısı ve farklı bir yapılanma demektir. Emeklilik Gözetim Merkezi diğer bir ifade ile öz denetim birimi olarak hem emeklilik şirketlerine, hem katılımcılara hem de kamuya hizmet verecek bir yapıda. Bu açıdan, Emeklilik Gözetim Merkezi’nin varlığının yaratacağı sinerjinin önemli olduğu düşünülmektedir.



Sistemin Ekonomimize Katkısı



Bireysel emeklilik sistemi ile beraber;

- İkinci emeklilik geliri ile emeklilikte bireylerin refah seviyelerinin artması,

- Tasarruf eğiliminin artması,

- Altyapı ve uzun vadeli yatırımlara kaynak bulununca yeni iş olanaklarının yaratılması,

- Sosyal güvenliğin kapsamının genişlemesi ve kamunun yükünün azalması,

- Mali sektörde uzun vadeli fonların artması

- Enflasyonla mücadele ve istikrarlı büyümeye olumlu katkı sağlanması,

- Sermaye piyasalarının derinleşmesi,
- Kurumsal yatırımların, piyasalardaki dalgalanmaları ve spekülasyonları azaltması beklenmektedir.

a) Bireysel Emeklilik Sisteminin Çalışanlara Sağlayacağı Faydalar:

- Sosyal güvenlik aylıklarının yanısıra ikinci bir emeklilik geliri,

- Vergiden muaf tasarrufta bulunma olanağı (gerçekleştirilecek vergi düzenlemelerine bağlı olarak),

- Emeklilik tasarruflarının değerlendirme sürecinde tercihte bulunma hakkı,

- Emeklilik yaşı ve çalışılmayan durumlarda esneklik,

- Daha yüksek gelirli bir emeklilik dönemini içeren gelecek güvencesi.



b) Bireysel Emeklilik Sisteminin İşverenlere Sağlayacağı Faydalar:


- Kurum kültürünü benimsetmek ve çalışanları kuruma bağlayabilmek için, vergi matrahından düşülebilen bir harcama yaratabilme olanağı (gerçekleştirilecek vergi düzenlemelerine bağlı olarak),

- Çalışana tercih edilebilir bir çalışma ortamı sunma avantajı,

- Kriz dönemlerinde ödeme yapmaya ara verebilme esnekliği,

c) Bireysel Emeklilik Sisteminin Serbest Çalışanlara Sağlayacağı Faydalar:


- Türkiye'de sosyal güvenlik şemsiyesinden en az istifade eden esnaf, zanaatkar, çiftçi ve diğer serbest meslek sahiplerine, gelecekleri için vergiden muaf tasarrufta bulunabilecekleri, bir mekanizma oluşturması,

- Emeklilik dönemindeki muhtemel fon gereksinimi hakkında daha fazla duyarlı ve bilgi sahibi olma olanağı.

d) Bireysel Emeklilik Sisteminin Sermaye Piyasasına Sağlayacağı Faydalar:

- Yerel kurumsal altyapının gelişmesi,

- Sermaye piyasalarının girecek uzun vadeli fonlar vasıtasıyla gelişmexsi ve derinleşmesi,

- Uzun vadeli yatırımların artmasıyla piyasalardaki volatilitede-dalgalanmalarda düşüş olması,

- İstikrar kazanan piyasaların yatırımcılar için daha güvenli bir ortam sunması,

- Piyasalarda işlem gören menkul kıymetlerin risk/getiri oranında iyileşme görülmesi,

- Piyasadaki gelinmelere bağlını olarak finansal yeniliklerin de artması.

e) Bireysel Emeklilik Sisteminin Sigorta Sektörüne Sağlayacağı Faydalar:


- Emeklilik fonlarını oluşturan ve yöneten kurumlar arasında yer alması,

- Emeklilik fonları alanında rekabetten kaynaklanan dinamizm, etkinxlik ve verimlilik sağlanması,

- Tüm emeklilik hesabı sahibi katılımcıları, ölüm ve malullük risklerine karşı sigortalayabilme olanağı,

- Büyük fonları yöneterek, daha güçlü bir finansal kurum kimliğini kazanma olanağı.

f) Bireysel Emeklilik Sisteminin Ekonomiye Sağlayacağı Faydalar:

- Yurt içi tasarruf düzeyinin artması,

- Fon havuzlarının yatırıma dönüşmesiyle istihdam artışı,

- Özelleştirme sürecindeki kamu varlıkları içerisinde verimli yatırım olanağı sunanların halkın emeklilik tasarruflarıyla alınmasıyla mülkiyetin tabana yayılması,

- Derinleşip gelişen finans piyasalarında kaynak tahsisi ve kullanımınxda etkinlik sağlanması.

g) Bireysel Emeklilik Sisteminin Devlete Sağlayacağı Faydalar:

- Vergi kesintileri olmadan, yüksek verimlilikte değerlendirilen fonların zaman içinde daha yüksek bir vergi matrahı yaratmasıyla, orta ve uzun vaxdede kamu gelirlerinde bir artış sağlanması,

- Emekliler güvence alıma alındıkça, devletin muhtaç ve düşkülere daha anlamlı düzeylerde sosyal yardımda bulunma olanağının ortaya çıkması,

- Ekonomik istikrarın tesisine katkı.





-maximumbilgi-




son yılların önde gelen yatırım araçlarından birisi olan bireysel emeklilik konusunda detaylı bir paylaşım yaptım umarım işinize yarar..