Konu: tüketici hakları

Celal Pir: İzninizle hemen bir mühendis sayın Hakan Elmalı’nın sorusuyla başlayalım. Diyor ki efendim;

Hakan Elmalı (Mühendis): Dünyada tüketici hakları konusunda en alt sıralardaydık. Artık orta sıralara gelebildik. Önümüzdeki 5 yılda ön sıralara doğru gelebileceğimizi düşünüyor musunuz? Tüketiciye saygı konusunda Avrupa Birliği’ne uyum sağlayabilecek miyiz, merak ediyorum.

Celal Pir: Buyrun efendim.

Özcan Pektaş: 2003 yılında kanunumuzda yapılan değişiklikleri büyük ölçüde Avrupa Birliği’ne mevzuatına uyumu gerçekleştirdik. Geçen yıl itibariyle tarama sürecinde tüketicinin korunması ve sağlık ana başlığı altında da bu konular ele alındı. Burada ele alınan konularda kısmi bir takım eksiklikler var. Şöyle ki; örneğin haksız ticari uygulamalar direktifi uygulaması. Avrupa Birliği üye ülkelerinde dahi bu yıl itibariyle Temmuz ay’ında yürürlüğe girecek. Bu nitelikteki bir takım yeni düzenlemelere uyum çalışmalarımıza bakanlık olarakta devam ediyoruz. Üye ülkelerdeki tüketicilerin hakları neyse hangi tür haklara sahipse birebir Türk tüketicisi de bu haklara sahip olacaktır. İzleyicimizin sorusuna geldiğimiz zaman da geçmiş yıllardan bu tarafa aşağı yukarı 10 yıl öncesine ait istatistiki verilerden baktığımızda 5 binlerde seyreden tüketici şikayetleri ilerleyen süreç içerisinde 15 bin, 20 binlere çıkmış, bu yıl itibariyle 2006 yılı itibariyle de yaklaşık 34 bin tüketici şikayetine ulaşmış. Bir diğer göstergemiz ise yoğun biçimde bu tüketicinin korunması hakkında kanunun çözüm organı olarak karşımıza koyduğu müesselerin başında gelen tüketici sorunları hakem heyetleridir ki bunlarda da aşağı yukarı 20 bin, 30 binlerde seyreden tüketici başvuruları geçen yıl itibariyle yaklaşık 69 bin tüketici başvurusu. Dolayısıyla tüketicilerimiz bilgi sahibi oldukça haklarını öğrendikçe hak arama sürecinde de çok aktif biçimde haklarını arıyorlar. Önümüzdeki süreç içerisinde bu ivmenin devam ettiğini gördüğümüzde belki daha fazla katlanarak devam edecektir. Daha üst sıralara tırmanacağımıza eminim ben.

Celal Pir: Peki sayın Pektaş hemen sorularla devam edelim. Muhasebeci Erdoğan Özülkü ilginç bir soru sormuş, diyor ki;

Erdoğan Özülkü (Muhasebeci): İletişim alanında tekel durumunda olan Telekom istediği zaman istediği şekilde zam yapabiliyor. Bu zamlara vatandaşın itiraz etme hakkı var mıdır? Telekom zamları Rekabetin Korunması Yasası'na aykırı değil midir bu tür zamlar?

Celal Pir: Bilmiyorum ne dersiniz?

Özcan Pektaş: Tabi telekominikasyon üst kurulu var. Bu noktada fiyat belirleme noktasında da tabi tek başına Türk Telekom hareket etmiyor. Kurulda bu nitelikte bir karar okeylendikten sonra ancak yürürlüğe girebiliyor. Tabiki rekabet kanunu’na aykırılık noktasında bir iddia varsa da hiç vakit geçirmeden sivil toplum örgütleri de bu noktada çalışma içerisinde rekabet otoritesine, rekabet kurulu’na başvurmak suretiyle hakim durumun kötüye kullanılması verilerle ortaya konulabilirse çok rahat biçimde de tabiki Türk Telekom bir idari yaptırımla karşı karşıya kalabilecektir.

Celal Pir: Efendim öğrenci Zeynep Gülkaya sormuş size, diyor ki;

Zeynep Gülkaya (Öğrenci): Mağazalara, indirimli satışlar konusunda getirilen düzenleme gerçek anlamda tüketicinin haklarını korumaya yönelik bir düzenleme midir anlayamadık. Ürünleri sezonunda gerçek fiyatından alabilecek miyiz? İndirim oranları da daima belli olacak mı?

Celal Pir: Ne dersiniz?

Özcan Pektaş: Tabi şu an meclis genel kurulu’na inmiş olan tüketicinin korunması hakkında kanunda değişiklik yapan iki milletvekilimizin kanun teklifi vardı. Bu sanayi teknoloji komisyonunda ele alındı ve burada çıkan karar çerçevesinde de Ocak ayının 15’inden 1 Mart’a kadar kışlık dönem için yaz aylarında da 15 Temmuz’dan 1 Eylül’e kadar 6 haftalık dönemlerde indirimli satış yapılabilecektir. Bu günlerin haricinde sadece ve sadece işyeri değişikliği tavsiye amacıyla ki zaman zaman reklam ilanları da görürsünüz, işyerlerinin kapılarını da görürsünüz. Tasviye nedeniyle, yıllar boyu bir türlü o işyerleri tasviye olmaz. Bütün bunların önüne geçmek için tasviye nedeni de gerçekten böyle bir indirimli satışa gidilecekse de ticaret erbabının bağlı olduğu ticari sanayi odasından, esnaf ise esnaf odasından gerekli izni alacak. 6 aylık süreç içerisinde de bu tasviye operasyonunu gerçekleştirip bitirecek. Tabi bu 6 aylık süre içerisinde de azami satıcı tarafın kendisinin belirleyeceği 2 aylık süre içerisinde bu indirimli olan satışları yapabilecektir. Bunlara uyulmama halinde de tabiki kanunen getirilen 10 bin Ytl’lik bir idari para cezası olacak. Uygulama sürecine baktığımız zaman da ticaret sanayi odaları da, esnaf odaları da bu piyasa gözetim, denetimlerinin bakanlıkla birlikte yürütebileceklerdir. Dolayısıyla bu kriterler belirlendikten sonra çok daha rahat biçimde sürekli kafamızda şüphe işareti uyandıran işte yüzde 70, gerçekten yüzde 70 bir sektör biraz daha rehabilite edilecek kanaatindeyim.

Celal Pir: Sayın Pektaş, burada çok dikkat çeken bir nokta şu oluyor; indirimden önce fiyatları artırıp sonra indirim yaptık diyorlar. Bunları tespit etmek mümkün müdür?

Özcan Pektaş: Bunu tüketicinin bizzati kendisi tespi edecektir. İhtiyacı olan bir üründe örneğin bir gömlek alacaksa dönemler belirlendiği zaman çok daha tüketicilerimizin piyasayı takip etme imkanları olacaktır. Örneğin işte Aralık ay’ı içerisinde o gömleğin fiyatı 100 Ytl olarak ele alalım, sizlerin belirttiği gibi indirim öncesi oran 15 Ocak’tan önce bunu 150 Ytl çıkartıpta işte efendim yüzde 50 indirim dendiği zaman 75 Ytl’ye satışa sunmuşsa en büyük ceza satıcı açısından; tüketicinin bu tür bir aldatılmayı tespit etmesi halinde de o işyerinden o gömleği almamak suretiyle en büyük müeyyide ile karşı karşıya kalacaktır satıcılar.

Celal Pir: Evet. İzninizle bir eğitimcinin sorusuna dönelim, sayın Alper Tunçay sormuş, diyor ki;

Alper Tunçay (Eğitimci): İndirimli veya kampanyalı satışlarda satın aldığımız ürün veya hizmetten memnun kalmazsak ürünü iade edip paramızı alabilir miyiz? Satıcının indirimli veya kampanyalı satışlarda paranızı iade etmiyoruz demesı ne kadar geçerli?

Celal Pir: Bilemiyorum ne dersiniz?

Özcan Pektaş: Hiçbir şekilde tabiki hangi tür satış olursa olsun bir tek istisnası vardır, burada da kapıdan satış dediğimiz bir yöntemle alışverişe konu olmuş ise malı ayıplı çıkması önemli değil. Herhalükarda tüketici 7 gün içerisinde bundan cayma hakkı var. Ancak kapıdan satış işleminin dışında bir satış türüyle, kampanyalı satış olabilir bizzati, işyerinde tüketicinin satın aldığı ürünlerde ayıp varsa herhalükarda tüketicinin hakkı başlıyor. Sadece örneğin gömleğin rengini beğenmedim deyip değiştirme imkanı yok. Ancak kapıdan gömlek alacak olursa rengini de beğenmezse bunu değiştirme imkanı var. Dolayısıyla efendim kampanyalı satışta alınan para geri iade edilmez, efendim işte mal geri alınmaz gibi bir yaklaşım tamamen yasa hükümlerine aykırı.

Celal Pir: Peki efendim. İzninizle bir grafiker sayın Gülşen Kılıç’ın sorusunu aktaralım diyor ki;

Gülşen Kılıç (Grafiker): Kimi eczanelerde doğal olduğu söylenen zayıflama ilaçları satılıyor. Bunların içeriğini kim nasıl denetliyor? Ayda 5 kilo zayıflamayı vaad eden ilaçlar var. Bu vaadler yerine gelmezse o zaman biz paramızı geri alabilecek miyiz?

Celal Pir: Çok farklı bir soru, buyrun efendim.

Özcan Pektaş: İşlem noktasında tabiki bir aldatma, yanıltma söz konusu. Söz konusu reklam ilanları noktasında yine benim başkanlığını yürüttüğüm bağımsız biçimde de çalışan reklam kurulu var. Burada vaad edilenler gerçekleşmiyor ise söylediğiniz gibi işte 1 ayda, 2 ayda, 6 ayda şu kadar kilo verdiriyor, verdirmiyorsa ki bu ürünlerle ilgili zaman zaman reklam kurulu’na verilen yaptırımlar var, ceza kararları var. Aldatıcı reklamların artık reklam olarak yayınlanmaması noktasında durdurma kararları var. İzleyicilerimizin dikkat etmesi gereken nokta; tabiki bu tür bir aldatıcılıkla karşı karşıya kalması durumunda hiç vakit geçirmeden bakanlığımızın web sayfası üzerinden reklam kurulu’na gerekli şikayeti yapabilirler. Yeri gelmişken bakanlığımızın web adresini de verelim izleyicilerimize.

Celal Pir: Rica ediyorum.

Özcan Pektaş: www.sanayi.gov.tr adresine girdiklerinde tüketici olarak şikayetleri varsa tüketici şikayeti formatında bize gönderebilirler. Reklam ve ilanda bir aldatıcılıktan söz ediliyor ise de reklam şikayetleri bölümünden çok rahatlıkla online biçimde bizlere ulaşma imkanı var efendim. Bizde bu şikayetleri aldıktan sonra gerekli ürün hakkında reklam ilan hakkında soruşturmayı yapıp ihtiyaç halined de bu tür teknik konularda üniversitelerden görüş alıp, gelen görüşe göre de reklam kurulu tarafından değerlendirilip nihayi karar verilebiliyor.

Celal Pir: Şimdi konu oraya geldiği için ev hanımı sayın Eda Bağcı’nın sorusunu aktaralım, diyor ki;

Eda Bağcı (Ev Kadını): Şimdi biz bir malı aldığımız zaman bazen dikkatimizden kaçıyor, bir yeri bozuk çıkabiliyor. Götürdüğünde ise; baksaydınız da alsaydınız diyorlar. Böyle anlarda ilk olarak nereye başvurabiliriz? (Gerçi bir yere gidince de bu kez ürün bize fiyatından daha pahalıya geliyor gidiş-geliş masrafı)

Celal Pir: İlk aşamada nereye başvururlar? İnternet meselesini söylediniz.

Özcan Pektaş: Tabiki nereden satın alındıysa oraya gidip ayıplı ürünlü olduğuna dair, çünkü açık ayıp dediğimiz eve geldiğinizde o gün, 3 gün, 5 gün, 30 günlük süreniz var. Açık ayıp olması halinde hiç vakit geçirmeden tabiki satıcıya gidilecektir. Satıcı tüketicinin bu haklı talebini yerine getirmezse 2007 yılı itibariyle 792 Ytl’ye kadar olan alışverişlerde problemin satıcı tarafından veya hizmet sağlayıcısı tarafından yerine getirilmemesi halinde hiç vakit geçirmeden hangi ilçede oturuyorsa izleyicimiz, kaymakamlık bünyesi içerisinde faaliyet gösteren ve mahkeme kararı hükmünde hüküm verme yetkisi olan tüketici sorunları hakim heyetlerine tabiki öncelikle o işyerinden alışveriş yaptığına dair fişinin veya faturasının bulunması gerekir. Bir dilekçe ile başvurabilirler, burada alınacak karara satıcı tarafından 15 gün içerisinde tüketici mahkemelerine itiraz hakkı var. Ancak itiraz edilmemesi durumunda 15 gün sonrasında karar kesinleşmiştir. Satıcı taraf bu hakem heyeti kararını yerine getirmekte yine imtina ederse tüketicilerimiz hiç vakit geçirmeden ... başvurmak suretiyle hakem heyeti kararlarının uygulanmasını isteyebilirler. Örneğini verdiğiniz işte gömlekten hareket edelim. Gömlek problemli çıktı, satın alma esnasında izleyicimiz bunu farkedemedi. Eve geldi o gün veya 30 günlük süre içerisinde farketmesi durumunda da bunun bedel iadesini veya ayıpsızınla değiştirmesini isteyebilecektir. Biraz önce anlattığımız prosedür çerçevesinde de satıcı kendi hakem heyeti kararına rağmen ödememekte diretirse icra daireleri vasıtasıyla çok rahatlıkla izleyicimiz hakkını tekrar alabilecektir.

Celal Pir: Peki. Yine ilginç bir soru var önümde. Bir fotoğraftçı Önder Çömlekçi’den gelmiş, diyor ki efendim;

Önder Çömlekçi (Fotoğrafçı): Bankaların bizden yıllık olarak aldığı kredi kartı ücretleri yasal mıdır? Bununla ilgili bir vatandaş dava açmıştı ve davayı kazanmıştı hatırladığım kadarıyla. Bu ücreti ödemek istemeyen tüm vatandaşlar dava açmak zorunda mıdırlar? Ücretin alınmaması otomatik olarak sağlanamz mı, ne dersiniz?

Celal Pir: Bilmiyorum ne dersiniz?

Özcan Pektaş: Ücretin tam olarak tabi alınamaması sağlanmada işin yasal boyutuna bakmamız gerekiyor. Banka kartları, kredi kartları kanunu’nun 13. ncü maddesinin ikinci fıkrasında yıllık ücret alınabileceğine dair yasal dayanak var. Ancak yine aynı kanun, banka kartları, kredi kartları kanunu’nun 24. ncü maddesinde bir açık hüküm daha var. Sözleşmede yeralmadığı müddet içerisinde tüketiciden yıllık ücretin alınamayacağına dair diğer menfeatler başlığı altında. Dolayısıyla tüketicimizin dikkat etmesi gereken nokta banka ile imzalamış oldukları kredi kartı sözleşmelerinde yıllık ücret alınacağına dair bir hüküm yoksa olmakla beraber üzeri çizilip banka tarafından sarfınazar edilmişse hiçbir şekilde tüketiciden yıllık ücret alınmaması gerekir. Alınıyorsa da tabiki bankaya itirazını yapar, tüketicimiz buradan da olumlu cevap alamazsa 2007 yılı itibariyle söylediğim gibi ki bu limitler dahilinde kalıyor. 2007 yılı itibariyle bankaların belirlemiş olduğu minumum 3 Ytl, maksimum 30 Ytl basit kredi kartları için. Bunlar gold veya platinuim kartlar olduğu zaman bu yıllık ücretler tabiki yükselebiliyor. Tüketici sorunlarını hakem heyetlerine müracaat edebili izleyicilerimiz. Tabi burada dikkat edilmesi gereken nokta sözleşmesinde var olup olmadığının bildirilmesi. Bir ikinci yöntem ise örneğin geçen yıl itibariye banka tarafından 10 Ytl alınmakta iken tüketicimizin de buna rızası varken 2007 yılı itibariyle bu ücretin örneğin 30 Ytl’ye çıkartılması durumunda tüketicimizin dikkat edeceği nokta; banka ekstresi ile bu yükseltilmiş olan yıllık aidat ücretleri gördüğü an son ödeme gününden sonrasında 10 gün içerisinde bankaya itiraz hakkı var. Bankanın da bu yükseltilen ücretle ilgili tüketicinin talebinin olumlu veya olumsuz biçimde tüketici talebinin kendisine ulaştığı andan itibaren 20 gün içerisinde cevaplandırması mecburiyeti var. Ola ki tüketicinin bu haklı başvurusu varsa ve olumsuz cevap veriyorsa, tüketici sorununa hakem heyetinde de çok rahatlıkla hakkını arayabilir tüketicimiz. Ancak yasal dayanağı olduğundan hareketle de yükseltilen ücreti tüketici kabul etmez ise tüketicinin önündeki seçenek ya bu ücreti ödemek suretiyle bu kredi kartını kullanmaya devam edecektir veya sözleşmenin feshedilmesini isteyerekte bu ücretten sarfınazar edebilecektir tüketicimiz.

Celal Pir: Şimdi Özcan bey mühendis Erdem Yılmazer diyor ki, hepimizin çokça sıklıkla karşılaştığı bir soruna dikkat çekmiş. Bir hizmetle ilgili bir durum.

Erdem Yılmazer (Mühendis): Belediye, karayolları gibi kamu hizmeti veren yerlerin ayıplı hizmetlerine karşı vatandaş hakkını tüketici olarak nasıl koruyabilir? Örneğin rögar kapağı nedeniyle hayatını kaybeden Dilara'nın ailesi ya da yol hatası nedeniyle kaza yapanlar hakları nasıl aranacak? Haklarını onlar nasıl arayacaklar?

Celal Pir: Böyle bir model var mı?

Özcan Pektaş: Burada tabiki Celal bey sadece mal satışı noktasında uğranan mağduriyetlerin giderilmesi değil, aynı zamanda hizmet noktasında. Hizmeti sağlayan ister özel şahıs olsun, ister özel tüzel kişilik olsun, isterse kamu hizmeti olsun bu noktada bir ayıplı hizmetten bahsedilip bununla ilgili bir zarar var ise de tüketicilerimiz ayıplı hizmet nedeniyle kamu otoritesi de olsa bununla ilgili hakkını arayabilirler. Hakkını biraz önce söylemiş olduğumuz gibi 2007 yılı itibariyle 792 Ytl’nin altındaki bir problem ise bu zarar, tüketci sorunları hakem heyetine müracaat edebilecektir. Bu miktarın üzerinde ise hiç vakit geçirmeden tüketici mahkemesinde dava açma hakkı var.

Celal Pir: Tabi bu arada çok samimiyetle bir şey soracağım. Mesela kamu hizmeti dedik, belediye otobüslerine biniyoruz, bazen pek hoş olmayan mesela pis görüntü oluyor. Bunu da şikayet edebilir miyiz hizmet kalitesi açısından?

Özcan Pektaş: Tabi orada mağduriyete sebep olan hizmet noktasında otobüsün kalitesi, şu, bundan ziyade tüketicilerimizin birbirine zarar vermesi, rahatsız etmesinden kaynaklanıyor. Bunun kimlik tespiti noktasında sıkıntıyla karşı karşıya kalırız Celal bey.Vatandaş olarak bizim üzerimize düşen vazife tabiki diğer insanlara, diğer vatandaşlarımıza karşı vatandaşlık bilinciyle hareket edip rahatsız etmeden bu hizmetten müştereken de istifade edebilmek lazım.

Celal Pir: Sayın Özcan Pektaş çok teşekkür ediyorum. Nezdinizde tüm tüketicilerin tüketici hakkı günü de kutlu olsun diyoruz ve NTV’ye Sorun’a burada nokta koyuyoruz. Yarın yine birlikte olmak kaydıyla şimdilik allahaısmarladık derken 24 saat açık hattımızın sürekli açık olduğunu ve bize her konuda fikir, öneri, kritik ve düşüncenizi aktarabileceğinizi söyleyelim. Hoşçakalın efendim

www.ntvmsnbc.com

paylaşım için tşkler