Konu: Göktürk Kağanlarinin Listesi (türkyaşam Türkçü Parti çalişmasi)

TÜRKÇÜ PARTİ &#199LİŞMASI

ARKADAŞLAR BU &#199LİŞMAYI MÜMKÜNSE KOPYALAMAYINIZ. TAMAMEN TÜRKÇÜ PARTİYE ARMAĞAN OLARAK SUNULMUŞ BİR &#199LİŞMADIR. &#199LİŞMANIN HAZIRLAYICISI SAYIN İHSAN ERKOÇ BEYİN BİZE İZNİ DAHİLİNDE BURADA YAYINLANMATADIR. AKSİ BİR YERDE GÖR&#220ÜRSE RESMİ DURUMLAR SÖZ KONUSU OLABİLİR.

Önemli not: kare şeklinde gözüken bazı harfler farklı abecelerden okunuşu olmayan harflerdir. Çalişmanın orjinalinde kendi abecesince yazılmış hali bulunmaktadır.

BU &#199LİŞMAYI HAZIRLAYANIN NOTU: Gök Türk kağanlıklarını yöneten kişilerin listesini hazırladım. Unvanların hepsini yazmadım, yalnızca en çok kullandıklarını ya da literatürde en çok bilinen biçimlerini yeğledim. Ayrıca Türkçe biçimi şimdilik bilinmeyen ve yalnızca Çincesi bilinen unvanlarda da Eski Türkçe Kagan yerine günümüz Türkiye Türkçesi'ndeki biçimi Kağan'ı kullandım. Çince yazarken hem yeni Pinyin hem de eski Wade-Giles çevriyazı sistemine uygun biçimleri yazdım, vurgularını bulamadığım heceleri vurgusuz yazmak zorunda kaldım. Karakter olarak Klâsik Çince karakterleri kullandım ama okunuşlarının yazımında kullanılan program bende olmadığı ve şu anda onların eski okunuşlarının hepsine ulaşamadığım için günümüz Çincesi’ndeki okunuşları kullanmak zorunda kaldım. Sogdça adların okunuşlarını tam bilmediğim için onları çevriyazı biçimleriyle bıraktım.


Doğu Kağanları:

1 ) Bumın İl Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 551-552.
Adı: Türkçe Bumın ya da Tümen, Çince'de Tŭmèn (T'u-men) 土門.
Unvânı: Türkçe Bumın İl Kagan (yazıtlarda Bumın Kagan), Sogdça'da βwmyn γ'γ'n ve Çince'de Tŭmèn Yīlì Kĕhàn (T'u-men Yi-li K'o-han) 土門伊利可汗.

2 ) Yĭxījì Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 552-553.
Adı: Türkçe Kara, Çince'de Kēluó (K’o-lo) 科羅.
Unvânı: Çince'de Yĭxījì Kĕhàn (Yi-hsi-chi K'o-han) 乙息記可汗.

3 ) Mùgān Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 553-572.
Kağan olmadan önceki unvânı: Çince'de Yāndū Sìjīn (Yen-tu Ssu-chin) 燕都俟斤 (Sìjīn = İrkin/Erkin).
Kağanlık unvânı: Eğer Mu-gan Türkçe ise Eski Türkçe’de sözcükler M ile başlamadığı için Bukan Kagan olması gerekir ancak Türkçe'de Bukan diye bir sözcük ya da adın varlığı bilinmiyor (ancak Kırım'a saldıran Gök Türk komutanının adı Yunanca kaynaklarda Bukhanos olarak geçiyor); Sogdça'da Mwγ'n γ'γ'n, Çince’de Mùgān Kĕhàn (Mu-kan K'o-han) 木杆可汗.

4 ) Tapar/Taspar Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 572-581.
Adı: Türkçe’de Tapar ve Sogdça’da T'sp'r (Taspar).
Unvânı: Sogdça’da T'sp'r γ'γ'n ve Çince'de Ta/Tuóbō Kěhàn (T'o-bo K'o-han) 佗鉢可汗.

5 ) Ānluó Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıl: 581.
Adı ve Unvânı: Adı Çince’de Ānluó (An-lo) 菴羅 olmasına karşılık kağanlık unvânı alıp almadığı bilinmemektedir.

(İç Savaş, devlet birkaç yönetici arasında bölünür, Nevêr tarafından birleştirilir)

6 ) Işbara Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 582-587.
Adı: Sogdça Nw''r (Nevêr/Ñevar/Nivar), Çince’de Shètú (She-t'u) / Niètú (Nie-t'u) 攝圖.
Unvânı: Türkçe'de Işbara Kagan, Sogdça'da Nw''r γ'γ'n ve Çince'de Ĕrfú Kěhàn (Er-fu K'o-han) 爾伏可汗 ile Shābōlüè Kěhàn (Sha-po-lüe K'o-han) 沙鉢略可汗.

7 ) Baga Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 587-588.
Kağanlık öncesi adı ve unvânı: Türkçe'de bir olasılıkla Çullug, Çince'de Yèhù Chŭluóhòu (Ye-hu Ch'u-lo-hou) 葉護處羅侯 (Yèhù 葉護 = Yabgu).
Unvânı: Türkçe Baga Kagan, Çince'de Mòhè Kěhàn (Mo-ho K'o-han) 莫賀可汗.

8 ) Dūlán Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 588-600.
Adı: Çince’de Yōngyúlǘ (Yung-yü-l&#252 雍虞閭.
Unvânı: Çince'de Dū/Dōulán Kěhàn (Tu/Tou-lan K'o-han) 都蘭可汗.

9 ) Qĭmín Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 600-609.
Adı: Çince'de Tūlì (T'u-li; Tu-li) 突利.
Unvânı: Çince'de Yīlìdou Qĭmín Kěhàn (Yi-li-tou Ch'i-min K'o-han) 伊利啟民可汗.

10 ) Shĭbì Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 609-619.
Adı: Çince'de Duōjíshì/Doují (Tuo-chi-shih/Tou-chi) 咄吉世.
Unvânı: Çince'de Shĭbì Kěhàn (Shih-pi K'o-han) 始畢可汗.

11 ) Tūlì Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 619-621.
Adı: Türkçe'de bir olasılıkla Çullug, Çince'de Chŭluóhòu (Ch'u-lo-hou) 處羅侯.
Unvânı: Türkçe'de Yabgu Kagan, Çince'de Tūlì Kěhàn (T'u-li K'o-han) 突利可汗 ve Yèhù Kěhàn (Ye-hu K'o-han) 葉護可汗.

12 ) İllig Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 621-630.
Adı: Çince'de Duōbì (To-bi) 咄苾.
Unvânı: Türkçe'de İl/İllig Kagan, Çince'de Xié/Jiélì Kěhàn (Hsieh/Chieh-li K'o-han) 頡利可汗.

(630’da, Táng [T'ang] 唐 Sülâlesi Doğu Kağanlığı'nı yıkar)

13 ) Dabu Kağan (âs&#238:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 630-638.
Unvânı: Çince'de Dabu Kěhàn (Ta-pu K'o-han) 可汗.

14 ) Yugu Şad:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 638-639.
Unvânı: Çince'de Yugu Shè (Yü-ku She) 殺.

15 ) Yiminishusilipi Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 641-643. Çin'e yerleştirilen Gök Türkler’in başına Táng (T'ang) 唐 Sülâlesi'nce getirilmiştir.
Adı: Çince’de Simo (Ssu-mo) .
Unvânı: Çince’de Yiminishusilipi Kěhàn (Yi-mi-ni-shu-ssu-li-p'i K'o-han) 可汗.

16 ) Yizhu Chebi Kağan (âs&#238:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 638/639-648/650.
Adı: Çince'de Hubo (Hu-po) .
Unvânı: Önce Çince'de Chebi (Ch'e-pi) iken sonradan Çince'de Yizhu Chebi Kěhàn (Yi-chu Ch'e-pi K'o-han) 可汗 olarak geçen unvânı aldı.

17 ) Āshǐnà Nizek Beg Kağan (âs&#238:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 679-680.
Adı: Sogdça-Türkçe Nizek Beg olabilir, Çince'de Āshǐnà Níshúfú (A-shih-na Ni-shu-fu) 阿史那泥熟匐. Sogdça Nîzek adının Çince’deki biçimi Níshú'dur (Ni-shu) 泥熟; Fú 匐 ise Türkçe Beg için kullanılmış olabilir.

18 ) Āshǐnà Fúniàn Kağan (âs&#238:
Kağanlık Yaptığı Yıl: 681.
Adı: Çince'de Āshǐnà Fúniàn (A-shih-na Fu-nien) 阿史那伏念.

19 ) İltiriş Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 682-691.
Adı: Türkçe Kutlug, Çince'de Āshĭnà Gǔduōlù (A-shih-na Ku-to-lu) 阿史那骨咄祿.
Unvanları: Türkçe Kutlug Kagan ve İltiriş Kagan, Çince’de Gǔduōlù Kěhàn (Ku-do-lu K'o-han) 骨咄祿可汗ve Xié/Jiédiēlìshī Kěhàn (Hsieh/Chieh-tie-li-shih K'o-han) 頡跌利施可汗.

20 ) Kapgan Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 691-716.
Kağanlıktan önceki unvânı: Türkçe Bögü ya da Beg Çor olduğuna ilişkin görüşler vardır, ben Beg Çor’u daha doğru buluyorum; Çince’de Mòchuò (Mo-ch'o) 默啜.
Unvânları: Türkçe Bögü Kagan ve Kapgan Kagan, Çince'de Mòchuò Kěhàn (Mo-ch'o K'o-han) 默啜可汗.

21 ) İnel Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıl: 716.
Adı: Türkçe Bögü olabilir, Çince'de Fújù (Fu-ch&#252 匐俱.
Unvânı: Türkçe İnel Kagan (bir görüşe göre İni İl-Kagan, ancak ben İnel görüşünü destekliyorum), Çince'de Yíniè Kěhàn (Yi-nie K'o-han) 移涅可汗.

22 ) Bilge Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 716-734.
Adı: Çince'de Mòjílián (Mo-chi-lien) 默棘連.
Unvânı: Türkçe Bilge Kagan, Çince'de Píjiā Kěhàn (P'i-chia K'o-han) 毗伽可汗.

23 ) Yīrán Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 734-740.
Unvânı: Çince'de Yīrán Kěhàn (Yi-jan K'o-han) 伊然可汗.

24 ) Teñri Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 740-741.
Unvânı: Türkçe Teñri Kagan, Çince'de Cheng/Dēnglì Kěhàn (Ch'eng/Teng-li K'o-han) 登利可汗.

25 ) (Adı ve unvânı bilinmiyor; Bilge Kagan'ın oğullarından biri)

26 ) (Adı ve unvânı bilinmiyor; Bilge Kagan'ın oğullarından biri)

27 ) Kutlug Yabgu:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 741-742.
Unvânı: Türkçe Kutlug Yabgu, Çince'de Gǔduōlù Yèhù (Ku-to-lu Ye-hu) 骨咄祿葉護.

28 ) Ozmış Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 742-744.
Kağanlıktan Önceki Unvânı: Türkçe Ozmış Tigin.
Kağanlık Unvânı: Türkçe Ozmış Kagan (bunu Özmiş diye okuyanlar varsa da yazıtlarda Ozmış olarak yazılmıştır), Çince'de Wūsūmĭshī Kěhàn (Wu-su-mi-shih K'o-han) 烏蘇米施可汗.

29 ) Báiméi Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 744-745.
Unvânı: Çince'de Báiméi Kěhàn (Pai-mei K'o-han) 白眉可汗 (Ak Kaşlı Kağan) olduğuna göre Türkçe’de Akkaş Kagan olabilir ancak elimizde yazılı bir belge yok.


Batı Kağanları:

1 ) İstemi Yabgu (bağımsız değil):
Yabguluk Yaptığı Yıllar: 552-576.
Adı: Türkçe yazıtlarda İstemi; Yunanca'da Silziboulos ΣΙΛΖΙΒΟΥΛΟΣ / Σιλζιβουλοσ, Dizaboulos ΔΙΖΑΒΟΥΛΟΣ / Διζαβουλοσ, Stembis ΣΤΕΜΒΙΣ / Στεμβισ, Arapça’da Sincibû ﺴﻨﺠﺒﻮ ve Çince’de Shìdiănmì (Shih-tien-mi) 室點蜜 / Shìdìmĭ (Shih-ti-mi) 室帝米. Yaptığımız incelemeye göre Ziboulos, Zaboulos, Cibû ve sonraki Tǒng Yabgu Kağan için kullanılan Yunanca Ziebel, Ermenice Cebu, Gürcüce Cibgu Türkçe Yabgu'ya denk gelmektedir. İstemi ve Stembis ise bu adın Çince çevriyazısına daha yakın durmaktadır. İlk hece olan Sil/Di/Sin/Shì Türkçe Sı (Kırmak, Yenmek) sözcüğüne benzemektedir. Bu durumda, Gök Türk yazıtlarında İstemi Kagan olarak geçen bu kişinin gerçek unvânı Sı Yabgu olabilir mi? Kesin bir şey diyemiyoruz ancak bir olasılık olarak durmaktadır.
Unvânı: Türkçe'de İstemi Yabgu (yazıtlarda İstemi Kagan), Çince'de Shìdiănmì Yèhù (Shih-tien-mi Ye-hu) 室點蜜葉護.

2 ) Tardu Yabgu/Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 576-603.
Adı: Türkçe'de ve Sogdça'da Tardu, Çince'de Dátóu (Ta-t'ou) 達頭.
Unvanları: Türkçe'de Tardu Yabgu/Kagan, Çince'de Dátóu Kěhàn (Ta-t'ou K’o-han) 達頭可汗 ve Bùjiā Kěhàn (Pu-chia K'o-han) 步迦可汗.

3 ) Chŭluó Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 603-611.
Adı: Çince'de Hésànà (Ho-sa-na) 曷薩那.
Unvânı: Çince’de Níjuē Chŭluó Kěhàn (Ni-chüeh Ch'u-lo K'o-han) 泥撅處羅可汗.

4 ) Shèguì Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 611-618.
Unvânı: Çince'de Shèguì Kěhàn (She-kui K'o-han) 射匱可汗.

5 ) Tǒng Yabgu Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 618-630.
Unvânı: Çince'de Tǒng Yèhù Kěhàn (T'ung Ye-hu K'o-han) 統野護可汗.

(Bundan sonrakiler Táng [T’ang] 唐 Sülâlesi'ne bağlılar; iç savaş başlar)

6 ) Bagatur Küllüg Sìpí Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 630.
Kağanlıktan Önceki Unvanları: Çince’de Mòhèduō (Mo-ho-to) 莫賀咄olan Türkçe Bagatur ve Yǎngsù Tèjìn (Yang-su T'e-chin) 鞅素特靳 (Tèjìn = Tigin).
Kağanlık Unvânı: Çince'de Mòhèduō Qūlì Sìpí Kěhàn (Mo-ho-to Ch'ü-li-ssu-p'i K’o-han; Qūlì = Küllüg [Ünlü]) 莫賀咄屈利俟毗可汗, Hou Qūlìpí Kěhàn (Hou Ch'ü-li-p'i K'o-han) 屈利毗可汗 ya da Sìqūlìsìpí Dūlù (Ssu Ch'ü-li-ssu-p'i Tu-lu) 俟屈利俟毗都陸.

7 ) Yĭpí Bōluó Sì Yabgu Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 630-633.
Kağanlıktan Önceki Unvânı: Çince'de Xi/Tielì Tèjìn (Hsi/li T'e-chin) 咥利特靳.
Kağanlık Unvânı: Çince'de Yĭpí Bōluó Sì/Lü Yèhù Kěhàn (Yi-p'i Po-lo Ssu Ye-hu K'o-han) 乙毗鉢羅肆葉護可汗.

8 ) Tarduş Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 633-634.
Adı: Sogdça Nîzek, Çince’de Níshú (Ni-shu) 泥孰.
Unvânı: Türkçe Tarduş Kagan, Çince’de Duōluó Kěhàn (To-lo K'o-han) 咄羅可汗.

9 ) Işbara İltiriş Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 634-639.
Kağanlıktan Önceki Unvânı: Türkçe Toña Şad, Çince'de Tóng'é Shè (T'ung-e She) 同俄殺.
Kağanlık Unvânı: Türkçe Işbara İltiriş Kagan, Çince'de Shābōluó Die/Xilìshī Kěhàn (Sha-po-lo Tie/Hsi-li-shih K'o-han) 沙鉢羅咥利失可汗.

(İç Savaş, kağanlık ikiye ayrılır)

10 ) Yĭpí Tarduş Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 638-642.
Kağanlıktan Önceki Unvânı: Çince'de Yugu Shè 殺.
Kağanlık Unvânı: Türkçe Tarduş Kagan, Çince'de Yĭpí Duōluó Kěhàn (Yi-p'i To-lo K'o-han) 乙毗咄羅可汗.

11 ) Yiqulishi Yĭpí Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 639-640.
Unvânı: Çince'de Yiqulishi Yĭpí Kěhàn (Yi-ch'ü-li-shih Yi-p'i K'o-han) 乙毗可汗.

12 ) Bagatur Yĭpí Yabgu Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 640-641.
Unvânı: Çince'de Mòhèduō Yĭpí Yèhù [Mo-ho-to Yi-p'i Ye-hu] 莫賀咄乙毗葉護.

13 ) Yĭpí Işbara Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 641-642.
Kağanlıktan Önceki Unvânı: Çince'de Biheduo Yèhù (Pi-ho-do Ye-hu) 葉護
Kağanlık Unvânı: Çince'de Yĭpí Shābōluó Kěhàn (Yi-p'i Sha-po-lo K'o-han) 乙毗沙鉢羅可汗.

14 ) Yĭpí Shèguì Kağan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 642-649.
Unvânı: Çince’de Yĭpí Shèguì Kěhàn (Yi-p'i She-kui K'o-han) 乙毗射匱.

15 ) Işbara Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 651-656.
Adı: Çince'de Āshǐnà Hèlǔ (A-shih-na Ho-lu) 阿史那賀魯.
Unvânı: Türkçe Işbara Kagan, Çince'de Shābōluó Kěhàn (Sha-po-lo K'o-han) 沙鉢羅可汗.

16 ) Xīngxīwáng Kağan ve Jìwǎngjué Kağan: Táng (T’ang) 唐 Sülâlesi’nin atadığı kukla kağanlar. Aralarında iç savaş yaşanmıştır.
Kağanlık Yaptıkları Yıllar: 651-667.
Adları: Xīngxīwáng Kağan'ın adı Çince’de Āshǐnà Míshe (A-shih-na Mi-she) 阿史那彌射, Jìwǎngjué Kağan'ın adı ise Çince’de Āshǐnà Bùzhēn (A-shih-na Pu-chen) 阿史那步真.
Unvanları: Āshǐnà Míshe'nın unvânı Çince Xīngxīwáng Kěhàn (Hsing-hsi-wang K'o-han) 興昔亡可汗, Āshǐnà Bùzhēn'ın unvânı ise Çince Jìwǎngjué Kěhàn (Chi-wang-chüeh K'o-han) 繼往絕可汗.

17 ) Āshǐnà Yuánqìng ve Jiézhōng Shìzhŭ Kağan:
Kağanlık Yaptıkları Yıllar: 667-692.
Adları: Yuánqìng'in adı Çince'de Āshǐnà Yuánqìng (A-shih-na Yüen-ch'ing) 阿史那元慶, Jiézhōng'un adı Çince'de Buli Húsèluó (Pu-li Hu-se-lo; Buli = Türkçe Böri [Kurt]) 斛瑟羅.
Unvanları: Húsèluó'nun unvânı Çince’de Jiézhōng Shìzhŭ Kěhàn (Chieh-chung Shih-chu '’o-han) 竭忠事主可汗.

18 ) I. On Ok Kagan (âs&#238:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 677-679.
Adı: Çince'de Tuizi (T'ui-tzu) 俀子.
Unvânı: Türkçe On Ok Kagan ve Çince'de Shíxìng Kěhàn (Shih-hsing K'o-han, "On Boyun Kağanı") 十姓可汗.

19 ) II. On Ok Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 704-716.
Adı: Çince'de Āshǐnà Huáidào (A-shih-na Huai-tao) 阿史那懷道.
Unvânı: Türkçe On Ok Kagan ve Çince'de Shíxìng Kěhàn (Shih-hsing K'o-han) 十姓可汗.

20 ) Āshǐnà Xiàn: Kendisi kağanlık unvânı almadığı hâlde On Oklar'ı yönetmek için Çin tarafından gönderilmiştir.
Görev Yaptığı Yıllar: 705-717.
Adı: Çince'de Āshǐnà Xiàn (A-shih-na Hsien) 阿史那獻.

21 ) III. On Ok Kagan:
Kağanlık Yaptığı Yıllar: 739
Adı: Çince'de Āshǐnà Xīn (A-shih-na Hsin) 阿史那昕.
Unvânı: Türkçe On Ok Kagan ve Çince'de Shíxìng Kěhàn (Shih-hsing K'o-han) 十姓可汗.





Kaynak:www.tarihforum.com
Hazırlayan: İHSAN HAYRETTİN ERKOÇ
HACETTEPE TARİH
(Inançu Apa Yargan Tarkan)

Çok güzel bir çalışma olmuş. Forumda bazı fontların olmaması sebebi ile kimisi çıkmamakta velakin bu hali ile bile takdire şayan.

Arkadaşına teşekkürlerimizi sunarız. Bu çalışmayı bizimle paylaştığın için de sana ayrıca minnetarız..

Esen Kal

kardeş mükemmel olmuş:A
eline sağlık

Bir Türk olarak teşekkürlerimi sunarım.Bizleri böyle güzel çalışmalarla bilgilendirdikleri için Türkçü Parti üyelerinede tek tek teşekkür ederim.Allah yolunuzu bozmasın.

Hocam Sağ Olun Paylaşım İçin Gerçekten Güzel Bir Konu.

Türk atalarımızı bir sıraya ve kolaylığa sıralanması çok güzel olmuş..

ilgi tarih ve ödev için tam lazımlık bir konu ve maddeler..
Teşekküler türk dostlarım..

Atalarımız ve bizler..
Düşünmeliyiz neler yapıyoruz

Tenrikut andam bize bu denli hos ve zahmetli çalışmayı sunudugundan ötürü teşekkürlerimi iletiyorum

Esen kaLın !

Teşekkürederim kardeşim çok güzel bilgiler bunlar.Emeği geçenlerden Allah razı olsun.

Allah Müslüman Türkü Korusun Ve Yüceltsin...

İzin almanız gelip buraya taşımanız bilgimize sunmanız gerçekten çok hoş Emeğinize teşekkürler..!

Güzel bir çalışma olmuş...