Kendi sınırlarını bilmenin, doğal bir olgu olmaktan çıkıp bir erdem haline geldiği günümüzde, yoksa sıçanları mı örnek alsak?! ABD’deki Georgia Üniversitesi’nde yapılan bir çalıflma, sıçanların kendi bilgilerinin sınırlarını ‘ölçebildikleri’ iddiasında. Böylesine geliflkin bir biliflsel yeti, yaygın görüfle göre hayvanlar dünyasının yalnızca üst-düzey beyinlerinin ürünü olabilir. Bu farkındalığı hayvanlarda izlemenin güçlüğü hayvanların, ne düflündüklerini arafltırmacılara söyleyememelerinden kaynaklanıyor. Bu durumda tek çare, davranıfllarıyla
sundukları ipuçlarına baflvurmak. Primatlar, özellikle de orangutan ve flempanzeler bu konuda hiç de fena sayılmayacak sonuçlar vermifl durumda. Yunuslar da öyle. Aynı ya da benzer sonuçları sıçanlardan beklemek bu durumda fazla mı iyimser olur? Pek öyle görünmüyor. Çalıflmada yürütülen deney kabaca flöyle: Sıçanlar kısa süreli seslere tepki olarak bir kolu, uzun süreli ses iflittiklerindeyse ikinci bir kolu iterek yem ödülü alıyorlar.
Yanlıfl kolu iterlerse yem yok. Ödülün en fazla yarısı kadar yemi bulabilecekleri bir de yemlikleri var; isterlerse oradan da yem aflırabileceklerini öğreniyorlar. Sıra geliyor sınava. Uzun sesler, kısa sesler derken, ne uzun ne kısa, yani ‘arada’ seslere gelince, karar veremeyip
kendini köfleye sıkıflmıfl hissedenler - yani yanıtı bilmediğini bilenler- yanıt vermekten vazgeçip en fazla yarım öğün bulabilecekleri yemliğe razı oluyor ve ona yöneliyorlar (“hiç yoktan iyidir”). Soruların zorluğu arttıkça yemliği tercih edenler de orantılı olarak artıyor. Sıçanların bu tercihi, gerçekten yanlıfl yanıt vereceklerini bilmelerinden mi kaynaklanıyor? Bundan emin olmak için yemliği kaldıran arafltırmacılar, soruları bir önceki aflamada olduğu gibi güçlefltirdiklerinde, daha önce yemliği yeğleyenlerin yanıtlarının gerçekten de yanlıfl olduğunugörüyorlar. “Bu, basit biçimiyle de olsa, sıçanların ve olasılıkla birçok baflka kemirgenin de, kendi zihinsel durumlarına iliflkin bir tür farkındalığa sahip olduklarını gösterir” diyor arafltırmacılardan Jonathan Crystal. Darısı insanların baflına mı desek?!

ScienceNow Daily News, 8 Mart 2007