Prof. Mehmet Toner, kan testiyle kanseri teşhis eden mikroçip üretti

Mikroçip erken tanının da erken tanısına imkan verecek. Çünkü kanserli hücre daha bir organda tespit edilmeden kanda mikroçipe yakalanacak. Mikroçip bir organda başlayan kanserin başka bir organa geçmesini de engelleyecek

Prof. Mehmet Toner kanser tedavisinde son yılların en önemli buluşlarından birini gerçekleştirdi. Toner, kanda kanserli hücreleri bulan bir mikroçip üretti. Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde ve Massachusetts General Hastanesi’nde Cerrahi Ana Bilim dalı profesörü olan Mehmet Toner üç günlüğüne İstanbul’daydı. Kendisiyle sohbet etme fırsatı buldum. İTÜ Makine Mühendisliği’ni bitirdikten sonra tıp araştırmalarına yönelen Toner’in ürettiği mikroçip henüz kullanılmaya başlanmadı, ancak 2-3 yıl içinde Türkiye’de kullanılacak. Peki kullanıldığında ne olacak? En düz anlatımla, öncelikle erken tanının da erken tanısına imkan verecek. Çünkü kanserli hücre daha bir organda tespit edilmeden kanda mikroçipe yakalanacak. İkinci etkisi, tedavi gören hastalara olacak. Bir organda başlayan kanserin başka bir organa geçmesini, yani metastaz yapmasını engelleyecek bir buluş.



- Ürettiğiniz mikroçip kanserli hücre dedektifi gibi sunuldu, ne yapıyor bu mikroçip?

Kanserli hücreyi kanda yakalıyor.

- Nasıl yapıyor bunu?

Çok basit bir kan testiyle. Bir tüp kan alınıyor ve bu kan ürettiğimiz mikroçipten geçiyor, mikroçip kanserli hücreleri yakalıyor.

- Bunca yıldır neden bu test yapılmadı?

Zor yapılması. Çok araştırma yapıldı bu konuda. Biz teknik olarak farklı bir yol izledik. Herkesin anlayacağı biçimde şöyle anlatayım: 1 milyar kan hücresi içinde 1 tane kanserli hücre vardır. Bunu nasıl yakalayacağını tıp uzun süredir bilemedi. Sizin avcunuzun içine bir avuç tuz koysam, içine de bir şeker tanesi atsam, bulmakta zorlanırsınız. Bunun gibi. Biz bunu yapıyoruz.

Uygun ilaç bulunacak

- Bu testi herkes istediği zaman yaptırabilir mi?

Evet. Bu yüzden de erken tanının da erken tanısı. Kanser olmayabilirsiniz, bu testi yaptırabilirsiniz. Kanınız temiz de çıkabilir. Kanserli de olabilirsiniz. Kanınızda kanserli hücre bulunabilir. Ya da akciğer kanseri hastasısınız diyelim, tedavi süresince kan testi yaptırıp kanserin seyrini izlersiniz.

- En büyük korku da bu. Kanser hızla yayılabiliyor. Bu test bunu da önceden anlayabilecek verilere mi ulaşıyor?

Kanserin asıl öldürmesinin nedeni yayılması. Yayılan hücreyi bulduğunuz zaman kanserle nasıl mücadele edeceğinizi biliyorsunuz. Bu mikroçip kanseri kronik hastalık haline dönüştürecek.

- Kanserli hücre bulununca tedavide ne sağlanacak?

Erken tanı hayat kurtarıyor. Öncelikle bu. Kanseri kanda yakalamak erken tanı. İkincisi kanserin seyri sırasında basit bir yolla seyri izlenecek. Kemoterapi sırasında bir kan testiyle kandaki kanserli hücrelerin durumuna bakılacak. Hangi ilaçların kullanılacağına daha kolay karar verilecek. Metastaz yapıp yapmadığı görülecek.

- Kaç yıl sürdü bu çalışmanız?

Araştırmalarda çok sabır gerekir, 20 yıl sonuca ulaşılmayan çalışmalar olur. Biz 4 yılda yoğun yol aldık. Şansımız da yardım etti.

5 tür kanserde denendi

- Mikroçipi her kanser türünde denediniz mi?

Meme, pankreas, akciğer, prostat ve kolon kanserinde denedik. Klinik çalışmalar çok olumlu sonuçlar verdi. Hepsinde bulduk, kanserli hücreler kesinlikle kanda dolaşıyor.

- Kronik bir hastalık olacak kanser dediniz, bu tespit hayat boyu kontrol mü sağlayacak?

HIV’e benziyor aslında. Gelişmiş ülkelerde AIDS’le yaşanıyor. AIDS hastalarının bir testi var. AIDS hastalarının kanındaki virüs miktarına bakıyorsunuz ve tedavi ediyorsunuz. Kronik hastalık haline dönüştü AIDS, AIDS’le yaşanıyor. Kanserdeki test de buna benziyor. Bizim yaptığımız testle hastadaki kanserli hücre bulunuyor. Bir hasta belli zaman aralıklarıyla yakından takip ediliyor. İlaçlar ona göre veriliyor. Kanser AIDS’ten de önemli bir hastalık. Çünkü kanser bir hastalık değil. AIDS’in bir ilacı var, kanserin 350’nin üzerinde ilacı var. Her kanserin kendine göre bir seyri var.

- Kemoterapi tedavisi çok tartışılıyor. Kemoterapiyi reddeden hastalar var. Kök hücrelere etkisi yok deniliyor kemoterapinin.

Kemoterapi kanseri öldürmüyor mu? Kanserli hücrelerin çoğunu öldürüp kök hücreleri öldürmüyor mu? Sonra da kanser yeniden çıkıyor mu? Bunlar tartışılıyor. Aslında bizim yaptığımızda bu tartışmaları netleştiriyor. Çünkü hücreleri takip ediyoruz. Son yıllarda meme kanserinde eskiye göre önemli gelişmeler oldu. Erken teşhisle birinci evrede yakalanınca yaşam uzun. 20-30 yıl yaşar hasta. Akciğer kanseri en çok öldüren kanser türüdür. Kanser tehlikeli bir hastalık çünkü agresif gelişiyor. 4’üncü evrede teşhis olup bir yıl içinde ölüm ihtimali var. Bu yüzden de kanda kanserli hücreyi tespit çok önemli. 1’inci evrede yaşam süresi uzun. Erken tanı yaşam üzerinde etkili.

Hiçbir yan etkisi yok

- Nedeni kesinlikle sigara mı akciğer kanserinin?

Sigara birinci neden. Tıpta bir çok sorunun yanıtı bilinmiyor ama kanserle sigaranın ilişkisi apaçık ortada. Yüzde 100 kanser nedeni sigara. Yalnızca akciğer değil diğer kanserlerin de nedenleri arasında sigara var.

- Meme kanserinde erken tanı için mamografi öneriliyor ama fazlası da kanser yapabiliyor.

Kadınlar öncelikle sık sık elle muayene olmalı, rutin kontrollere gitmeli. Mamografinin çoğu sakıncalı.Yılda 5-6 kez mamografi yapılması önerilemez. Bu örnekler çoğaltılabilir. Mikroçip bu açıdan çok farklı bir yol açıyor. Basit bir yöntemle yan etkisi olmadan kanseri teşhis ediyor, tedavi sırasında en etkili yöntemlerin kullanılmasını sağlıyor.