Konu: İdrar yolu enfeksiyonları

Her beş kadından biri hayatının herhangi bir döneminde idrar yolu enfeksiyonuna (İYE) yakalanır. Bu kadınlardan dörtte biri de 18 ay içinde yeni bir İYE atağı geçirir. İdrar yolu enfeksiyonları hafif ve kolay tedavi edilebilen hastalıklar olmasına rağmen, ihmal edildiğinde böbreklere kadar uzanabilir ve kalıcı hasarlar bırakabilir. İdrar Yolu enfeksiyonu geçirmiş olan kişiler bunun oldukça ağrılı bir durum olduğunu bilirler. Aniden gelen idrar hissi kişiyi gece yataktan kaldıracak kadar kuvvetli olabilir. Apar topar tuvalete gidildiğinde sadece birkaç damla idrar yapmak bu esnada da şiddetli yanma hissetmek hiç de hoş olmayan bir durumdur. Zaman zaman idrarda kan görülmesi de çoğu zaman kişiyi oldukça endişelendirir. İdrarın koyu, bulanık ve kötü kokulu olması kişinin moralini oldukça bozar.

Kişiyi korkutan bu tür belirtiler eğer tedavi edilmez ise enfeksiyonun böbreklere kadar yayılmasına ve kalıcı, hatta zaman zaman hayatı tehdit edici komplikasyonlara neden olabilir.

İdrar yolları alt ve üst yollar olmak üzere 2 bölümde incelenir.Üst idrar yollarında 2 böbrek, böbrekler ile mesane arasındaki bağlantıyı sağlayan ve üreter adı verilen tüpler bulunur. Alt idrar yolu dendiğinde ise mesane ve mesanenin dışa açılımını sağlayan ürethra anlaşılır. Alt idrar yollarının enfeksiyonu daha sık görülür.

Alt idrar yolu enfeksiyonları
Eğer tek şikayet idrar yaparken yanma hissi ise muhtemelen sorun ürethranın enfeksiyonudur.Buna ürethrit adı verilir. Bel soğukluğu en sık olmak üzere genelde cinsel yolla bulaşan milroorganizmalar tablodan sorumludur. Cerrahi girişim, sonda takılması, kullanılan vajinal krem, kayganlaştırıcı gibi maddelere karşı gelişen allerjik durumlar ürethrite neden olabilir.

Eğer mikroorganizmalar yukarıya doğru tırmanmaya devam eder ise mesane de olaya katılır ve tablo sistite döner. Sistit mesane iltihabıdır ve en sık görülen idrar yolu enfeksiyonudur. Sık sık tekrarlama eğiliminde bir enfeksiyondur. Ürethrit ve sistit çoğu zaman birarada görülür.

Üst idrar yolu enfeksiyonları
Tedavi edilmeyen alt idrar yolu enfeksiyonları mesaneden daha yukarılara doğru ilerleyebilir.Böbreklerin de olaya katılması ile tablo pyelonefrit adını alır. Bu durum acil tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir hastalıktır.Şikayetler ok daha şiddetlidir ve kasık ağrısının yanısıra yan ağrıları görülür. Sistit belirtilerine ek olarak ateş, titreme, bulantı ve kusma ortaya çıkar. Müdahale edilmez ise durum kronikleşebilir ve böbrek hasarı hatta böbrek yetmezliği ile sonlanabilir.

Kadınlar neden idrar yolu enfeksiyonlarına
daha meyillidir ?
İdrar yolu enfeksiyonlarına kadınlarda erkeklere göre 25 kat fazla rastlanır.Bu oran 20-50 yaş arasında 50 misline kadar çıkabilir. Menopoz sonrasındaki ilk yılda da İYE eğilimi oldukça fazladır. Peki bu neden böyledir.

İYE'nın kadınlarda daha sık görülmesinin en başta gelen nedeni kadın ile erkek anatomisi arasındaki farktır. İdrar yolu enfeksiyonları dışarıdan gelen bakteriler tarafından yapılır.İdrar nomalde sterildir. Yani hiçbir mikroorganizma içermez. Ürethradan dışarıya doğru akarken burada birikmiş olan ve yukarılara çıkmaya çalışan mikroorganizmaları temizler. Ancak bazen bu mekanik temizleme yeterli olmaz ve enfeksiyon etkenleri yukarılara doğru sızabilir.Örneğin normalde barsaklarda bulunan E.coli isimli bir bakteri (koli basili) makattan vücudu terk ettikten sonra yeniden ancak bu kez ürethradan vücuda girer ve mesaneye kadar ulaşarak sistite yol açar. İşte anatomik fark burada devreye girer. Kadın ürethrası erkeğinkine göre çok daha kısa olduğundan katetmesi gereken mesafe ve bu iş için geçen süre çok daha azdır. İdrar yapma ile birlikte mekanik bir temizleme de olduğu için bakteriler erkek mesanesine ulaşamadan yeniden vücut dışına atılırlar.

Bir diğer etken tuvalet alışkanlıklarıdır. Tuvalet sonrası temizliğin arkadan öne doğru yapılması anus çerverindeki organizmaları vajinaya taşır. Ayrıca anus çevresi ne kadar temiz tutulursa tutulsun iç çamaşırda yerleşen bakteriler vajinaya kadar ulaşabilir.

Cinsel ilişki esnasında meydana gelen mikroskopik travmalar da enfeksiyona olan eğilimi arttırır. İlk kez cinsel ilişkide bulunan ya da her zamankinden daha yoğun cinsellik yaşayan pekçok kadında 12-24 saat içinde yanma başlar. Özellikle balayında görülen bu durum nedeni ile tabloya "balayı sistiti" denmektedir. Doğum kontrolünde kullanılan bariyer yöntemler prezervatif de dahil olmak üzere dokularda irritasyon ve dolayısı ile enfeksiyona meyil yaratır. Bazı spermisid maddeler vajinada normalde bulunan ve diğer bakterilerin aşırı çoğalmasını engelleyen mikroorganizmaları da öldürerek enfeksiyon nedeni mikroorganizmaların üremesini kolaylaştırır. Yine sünnetsiz erkeklerde sünnet derisi içinde yerleşen organizmalar da ciddi enfeksiyon kaynağıdır.

Gebelik esnasında meydana gelen hormonal değişimler tüm düz kaslarda olduğu gibi idrar yollarında da yavaşlamaya yol açar.Bu yavaşlamanın bir sonucu olarak mesane tam boşaltılamaz ve bir miktar idrar sürekli mesanede kalır. Bu durum idrar yollarında enfeksiyona yol açan mikroorganizmalar için bulunmaz bir fırsattır. Gebelerin %15 kadarı sistit olduklarını fark edemezler.Tedavi edilmeyen idrar yolu enfeksiyonları zarların açılmasına ve erken doğuma yol açabilir. Bu nedenle kontrollerde gebenin herhangi bir yakınması olmasa dahi idrar tetkiki yapılmalıdır.

Mesane boşalmasının bozulduğu bir diğer durum da menopozdur. Yaşlanmaya bağlı olarak dokular elastikiyetini kaybeder ve tam boşalamaz. Gebelikte olduğu gibi biriken idrar enfeksiyon için uygun zemin hazırlar. Yaş ile birlikte şeker hastalığı görülme sıklığı da artar. İdrarda bulunan şeker, mikroorganizmalar için çok uygun bir ortam yaratır.

İdrar yollarında taş bulunması hem erkekte hem de kadında enfeksiyon olasılığını arttırır. Taş böbrekler ile dış dünya arasındaki seyahatini gerçekleştiriken yarattığı küçük travmalar ve kısa süreli tıkanıklıklar enfeksiyon nedenidir.

Vajinal doğum sonrası dokular asla orjinal esnekliğine dönmez. Bir ya da birkaç doğum sonrasında vajina dokusundaki bu gevşeme neticesinde mesane sarkması denen durum ortaya çıkar. Sistosel adı verilen bu durum kadınlarda İYE'nın daha sık görülmesinin bir başka nedenidir. Geçirimiş vajinal enfeksiyonlar ya da cerrahi girişimler ürethtrada darlığa yol açar ise yine idrar boşalmasının bozulması sonucu İYE görülebilir.

Belirtileri

* Sık sık ve azar azar idrara çıkma
* İdrar yaparken yanma
* Kasık ağrısı
* Kötü kokulu idrar
* Bulanık idrar
* Kanlı idrar
* Ateş
* Böğür ağrısı

Tanı
İdrar yolu enfeksiyonlarının tanısı oldukça kolaydır. Yapılan bir idrar tetkiki ve idrar kültürü pekçok zaman tanı için yeterli olur. İdrar tetkikinde lökosit ve bakteri görülmesi tipiktir. Burada çok önemli bir nokta idrar örneği verirken idrarın herhangi bir yere değip kirlenmesini engellemektir. Bu amaçla ürathra çevresi temiz bir gazlı bez ile silinir, idrar yapmaya başladıktan sonra ilk gelen idrar boşa akıtıldıktan sonra bir miktar idrar kabına yapılır. Buna orta akım idrar örneği denir. Kültür ve antibiyogram yapılmasındaki amaç ise enfeksiyonun hangi tür bakteri tarafından yapıldığının ve bu bakteriye karşı hangi antibiyotiklerin etkili hangilerinin etkisiz olduğunun ayırdedilmesidir. Bu sayede gereksiz ve etkisiz antibiyotik kullanımının önüne geçilir. Sık tekrarlayan veya tedaviye dirençli olan enfeksyonlarda altta yatan ek bir patolojinin saptanması amacı ile idrar akımı ölçüm testleri (sistometri), sistoskopi (ışıklı bir boru ile mesanenin inclenmesi) IVP (ilaçlı böbrek filmi) gibi tetkikler yapılabilir.

Tedavi
Alt idrar yolu enfeksiyonu vakalarının yaklaşık %80'i antibiyotik tedavisine yanıt verir. Bu amaçla gerek kültür almadan gerekse kültür sonucuna göre pekçok değişik gruptan ve markada antibiyotik kullanılabilir. Ağrıyı gidermek amacı ile spazm çözücüler ve ağrı kesiciler kullanılabilir. Bol sıvı alımı mekanik temizlik yaparak tedavinin etkinliğini arttırır.

Üst idrar yolu enfeksiyonlarında ise hastaneye yatarak damardan antibiyotik tedavisi gerekli olabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda altta yatan nedeni düzeltmek için (sistosel gibi) ameliyat gerekli olabilir.

Kronik sistit problemi olan ve bu konuda az çok tecrübe kazanmış olan hastalar doktor kontrolüne gidene ve idrar tetkiki yaptirana kadar ellerinde bulunan ağrı kesici ve antibiyotikleri kullanabilirler. Ayrıca kasık bölgesine sıcak uygulaması faydalı olur. Ürethra bölgesinin dışarı atılmak için bekleyen idrardan daha sıcak olması idrar yaparken duyulan yanma hissini azaltır.

İdrar yolu enfeksiyonunu taklit eden durumlar
Bazı durumlarda var olan şikayetler idrar yolu enfeksiyonlarını taklite etmesine rağmen İYE dışında başka bir nedene bağlı olarak ortaya çıkar

Şikayet: Sık idrara çıkma
Olası nedeneri
* Sıvı alımının fazla olması
* Alkol alımı
* Kafein içeren çay, kahve gibi içecekler
* Stres
* Gebelikte görülen fiziksek değişiklikler
* Mesaneye bası yapan kitleler

Şikayet: Ağrılı idrar yapma
Olası nedeneri

* Vajinal enfeksiyonlar
* Aktif genital herpes ya da cinsel yolla bulaşabilen enfeksiyonlar
* Kimyasal irritasyon (dar pantolonlar, sentetik çamaşırlar, sprey veya pudralar)
* Geçirilmiş operasyonlar
* Sonda takılmasını takiben

İdrar yolu enfeksiyonlarını önleyebilmek için bazı doğal tedavi yaklaşımları ortaya atılmıştır. Bir takım otların kaynatılarak içilmesi veya idrarı asidik yapacak meyve sularının faydası olabileceği iddiaları ortaya atılmıştır. Günde 6-8 bardak su içilmesi sadece idrar yolları açısından değil genel sağlık koruması açısından oldukça faydalıdır. Alkol ve kafein içeren maddelerin daha az tüketilmesi, tuvalete gitmek için idrar hissinin gelmesinin beklenmemesi, her 3-4 saatte bir idrara çıkılması, genital bölgenin temiz tutulması ve temizlik sırasında arkadan öne doğru değil önden arkaya doğru temizlik kuralına dikkatli uyulması, genital bölge temizliği için sentetik kimyasal maddelerin kullanılmaması, mensler sırasında tampon ve pedlerin sık aralıklarla değiştirilmesi, naylon içerikli yerine pamuklu çamaşır kullanılması gibi basit önlemler ile İYE önlenebilir.

İdrar yolu, vücudun idrar adı verilen sıvı haldeki atık maddeleri filtre ettiği yolu adıdır. İdrar yolu enfeksiyonuna idrar yollarına giren bakteriler neden olurlar.
Kadınlar idrar yolu enfeksiyonlarına idrar yollarının biçiminden dolayı erkeklerden daha yatkındılar. Tüm kadınların yaklaşık olarak yarısı hayatları boyunca bir kez idrar yolu enfeksiyonu geçirirler. Diğer bir deyişle kadınlar erkeklere göre üç kat daha fazla enfeksiyona meyillidirler.
Yaklaşık %20’sinde ise tekrarlayan enfeksiyon bulunur.
Tüm idrar yolu enfeksiyonları, antibiyotiklerle tedavi edilebilirler ancak antibiyotik kullanımı için doktor reçetesi gereklidir. Çünkü bu nedenle rastgele ilaç alınmamalıdır.

Belirtiler
Aşağı idrar yolu enfeksiyonu (mesane enfeksiyonu) belirtileri ile yukarı idrar yolu enfeksiyonunun (böbrek enfeksiyonu) belirtilerinin ayrımını anlamak önemlidir. Çoğu enfeksiyon aşağı idrar yollarında (mesane ve üretra) olur çünkü buraya bakterilerin erişimi kolaydır. Her ne kadar can sıkıcı ve sıklıkla ağrılı olsa da, alt idrar yolu enfeksiyonları ciddi enfeksiyonlar değildir. Bunun yanında, üst idrar yolu enfeksiyonları (böbrek ve üreter) ciddi hastalığa sebep olabilirler.
Eğer idrar yolu enfeksiyonu olduğunuzdan şüphe ediyorsanız, muayene ve tetkik yapmanız önerilir.

Alt İdrar Yolu ve Mesane Enfeksiyonu Belirtileri
* Sık idrar yapma
* İdrar yaparken yanma hissi
* Alt karında basınç hissi ve ağrı
* Bel ve boşluk ağrısı
* İdrarın kanlı olması

Üst İdrar Yolu ve Böbrek Enfeksiyonu Belirtileri
* Ateş
* Üşüme / Titreme
* Kusma / Bulantı
* Şiddetli bel ve boşluk ağrısı

İdrar yolu enfeksiyonlarının belirtileri bazı vaginal enfeksiyonların belirtilerine benzediğinden, en kısa sürede doktora başvurmanız önemlidir.

Enfeksiyonun En Sık Nedenleri
Kadınlarda idrar yolu enfeksiyonlarına genellikle vagina veya kalınbağırsak civarında yaşayan bağırsak bakterileri neden olurlar. Bu bakteriler, yukarı doğru idrar yollarında ilerleyebilirler ve mesane ya da diğer idrar yollarında enfeksiyon sebebi olabilirler. En sık idrar yolu enfeksiyonu nedenleri:

- Cinsel İlişki: Cinsel ilişki bakteriyi üretraya doğru itebilir. Bazı kadınlar hemen her ilişki sonrası idrar yolu enfeksiyonuna yakalanmaktan yakınırlar. Mesane enfeksiyonları sık cinsel ilişkide bulunan veya sık partner değiştiren kadınlarda daha sık görülmektedir. Vajina kuruluğu da buna bir etmendir.

- İdrarı Uzun Süre Tutma: Mesane idrarı tutmak için genişleyen ve boşaltmak için kasılan küre şeklindeki bir kastır. Eğer idrarınızı uzun süre tutarsanız, mesane kası uzun süre gerili olarak kalır. Bu durum sık olarak tekrarlanırsa, mesanenin kas yapısı zayıflayacak ve bir miktar artık idrar mesanenizde kalacaktır. Bu da idrar yolu enfeksiyonu riskini artırır.

- Bayanlarda gereksiz antibiyotiklerin kullanılması.

Enfeksiyonun Saptanması
İdrar yolu enfeksiyonunu saptamak için idrar örneği kullanılır. Örnek içerdiği bakteri ve akyuvar sayısı bakımından incelenir. İdrar örneğinde yüksek sayıda akyuvar bulunması enfeksiyonu işaret eder.
Vaginal ya da alt karına ait bir problemi ekarte etmek için, jinekoloji muayene gerekebilir. Son olarak, sık olarak tekrar eden veya tedaviye cevap vermeyen enfeksiyonlar için ultrason ya da röntgen tetkiki yapılabilir.

TEDAVİSİ
İdrar yolu enfeksiyonları antibiyotiklerle tedavi edilirler. Çoğu zaman antibiyotikler 7 veya 10 gün süreyle kullanılır ancak basit enfeksiyonlarda 3 günlük kullanım yeterlidir. Şikayetleriniz ilaç bitmeden geçse bile doktorunuzun verdiği tüm ilaçları önerdiği sürede kullanmak çok önemlidir. Enfeksiyonun tam olarak temizlendiğinden emin olmak için, tedavinizin bitiminden sonra idrar tetkikinizin tekrarlanmasına ihtiyaç olabilir.

İdrar Yolu Enfeksiyonlarının Önlenmesinde Sizin Rolünüz
* Nedenleri kavrayınız.
* İyi bir kişisel hijyen uygulayınız. (Tuvalet kağıdını önden arkaya doğru silerek kullanınız.)
* Bakterinin idrar yolundan atılmasına yardımcı olmak için bol miktarda sıvı alınız. (her gün 8-10 bardak su)
* İdrar hissi oluşunca en kısa sürede ya da her 3 saatte bir mesanenizi boşaltınız. Üretradan girebilecek bakterileri atmak için, cinsel ilişki öncesi ve sonrası mesanenizi boşaltınız.
* Düzenli olarak C vitamini alınız. Bunun idrarınızın asiditesini artırarak bakteri üremesini zorlaştırdığı düşünülmektedir. C vitamini portakal suyu, limon, greyfurt ve brokolide bol miktarda bulunur.
Ayrıca yapılan araştırmalarda kızılcık şerbeti suyunun üriner sistem üzerinde son derece faydalı olduğu tesbit edilmiştir.
* Pamuklu iç çamaşırı giyiniz. Pamuklular bakteri üremesine neden olan nemi önler.
* Vagina içerisini sabunla yıkamayınız. Eğer mutlaka kullanacaksanız kadın-doğum doktorunuzun tavsiye ettiği nötral PH’lı ürünleri tercih ediniz. Tavsiye edilen ürünleri dahi sık kullanmayınız.