Konu: Osmanlı'da Laiklik Böyleydi

Osmanlı'da Laiklik Böyleydi
Osmanlı'da da din devlet ilişkileri laikliğe model olabilecek şekildeydi. Şeyhülislama bir konu gelir, “bu dini bir konu değil, alanımıza girmez” diye cevap vermezdi.

Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu'yla Yenişafak'tan Mehmet Gündem konuştu. Röportajda "laiklik ve dindarlık" konularında ezber bozan görüşler ortaya çıktı.



Türkiye'de toplum dindarlaşıyor mu, laikleşiyor mu tartışması var. Din ve laiklik birbirine rakip ve zıt olarak görülüyor
Laiklik bir inanç değil, yönetim mutabakatıdır. Aynı zamanda din özgürlüğüdür. Madem ki dinle aynı düzeyde değil, bir zıtlaşma da düşünemeyiz. Laikliği Müslümanlık'la çatışmacı gören, biri varsa diğeri yoktur anlayışı doğru değil. Bazıları kişisel tarafgirliklerini laiklik adına ileri sürünce, diğeri bunu din adına yapınca din-laiklik kamplaşması var gibi algılanıyor. Türkiye'de laiklik hiçbir zaman tartışılan bir kavram olmadı. Türkiye'nin dindarlığı Osmanlı'dan beri devam eden çok kalıcı bir tercihidir. Türkiye dindarlıktan da, laiklikten de, demokrasiden de vazgeçecek değildir.
“Laiklik karşıtı eylemlerin odağı” olduğu gerekçesiyle iktidar partisine kapatma davası açılıyorsa…
Siyasi tartışmalar bizim dışımızda… Türkiye'de sosyal bilim metodu iyi bilinmediğinden farklı laiklik tarifleri var sanılıyor. Din devlet işlerine, devlet de dine karışmasın. Türkiye'de laikliğin oturduğu doğrudur.
Biz bugün laikliği tartışmıyorsak neyi tartışıyoruz?
Laikliği nasıl anlayıp uygularsak ilerlemeyi sağlarız, bu bakış açıları arasında fark var. Kimi pozitivist, kimi demokratik düşünebilir. Laiklik o kadar beğenilen bir kavram ki herkes kendi projesini laiklik üzerinden öne çıkarmayı düşündüğü için kendi tanımıyla sunuyor.
Sorun biraz da din-devlet ilişkilerinin tam kurulamamasında. Laikliğin doğru anlaşılmasında Diyanet'in yeri nedir?
Biz işimizi en iyi yaparak dinin doğru anlaşılmasına kapı aralıyoruz. Siyasete karışmıyoruz kendi işimize de karıştırmıyoruz. Kimseden icazet almıyoruz. Dinin doğru bilgisini esas alarak hizmet ediyoruz ve bunu yaparken laikliğin doğru anlaşılmasına da ışık tutuyoruz.
Birey olarak da laikliği önemsiyorsunuz…
Türkiye laikliği oturmuş, benimsenmiş bir laikliktir. Türkiye laikliği hem İslam dünyası için, hem Batı için önemli kazanımlar verecek güçtedir ve böyle bir potansiyele sahiptir. Yeter ki laikliği din karşıtı ve din dışı bir ideoloji haline getirmeyelim. En küçük tartışmalarda konuyu laiklik, din, vatan, millet, bayrak çerçevesine oturtursak hiçbir konuyu sağlıklı tartışamayız. Bunlar üst kavramlar, bunlara zaten bir şey olmaz.
BİZDE TEOKRASİ OLMADI
İslam'da ruhban sınıfı olmadığından mı laikliği bu düzeyde içselleştirebildiniz?
Kilise-siyaset ilişkisinde yaşananlar bizde yaşanmadı. Bizde teokrasi ve din hizmetinde olanların siyasi egemenlik talebi hiç olmadı.
İslam tarihinden çıkan laiklik pratiği var mı?
Osmanlı'da da din devlet ilişkileri laikliğe model olabilecek şekildeydi. Şeyhülislama bir konu gelirdi, “bu dini bir konu değil, bizim alanımıza girmez” deyip cevap vermezdi. Böyle olduğu için de bizde hiç cami karşıtlığı olmadı.
KURSLARDA FALAKALI HOCA YOK
İnsanlara bilgi mi müdahale eder?
Evet. İslam'da bilgi şahısların, kurumların değiştireceği kadar bulanık değildir. Örneğin içki günahtır. Din deruni bir ihtiyaç olduğundan bu bilgi onlara rahat vermez. Günahtır ama Allah affetsin der, madem günah vazgeçeceğim der, üçüncü ihtimalde günahın değişmesini ister ki, bu tür insan azdır. Biz camiye gelen arasında içen-içmeyen gibi tasnif yapmayız. Ne yüzle geldin diyen görevli yoktur, varsa gerekeni yaparız. Kur'an kurslarımızda falakalı hoca kalmadı. Eski kitaplarda bazı kötü hatıralar canlı tutulduğu için eskiyi yeni zanneden kesimler var. Camiye gitmemeye bahane için camiyi, görevliyi kötülememek lazım.
Bir ara medyatik hocalar dönemi vardı ekranlarda. Bugün azaldı galiba...
Göreve geldiğim yıllarda reyting malzemesi olarak dini konuların kullanıldığını, herkese mikrofon uzatıldığını görüyorduk. Din bağının çözülmesi hepimize zarar verir. Doktorluk ile din görevliliği benzerdir. Doktor sokaktan hasta toplamaz, görevi tedavi olmak isteyenlere yardımcı olmaktır. Din de öyle. Görevimiz dini nasıl doğru anlarızın yolunu açmaktır.
Propaganda yapmak değil hizmet vermek
Güzel ifade ettiniz. Din Diyanet'e verilmiş bir propaganda görevi değildir.
ÖZÜR DİLEYEN GAZETECİ YOK
Serdar Turgut gazetelerde din konusunda uzman editörün neden olmadığını sorgulayan bir yazı yazdı, bu nitelikte birini istihdam edebileceklerini söyledi.
Maalesef bir boşluk var medyada. Bir köyde bir imamın yanlış davranışını, 15-20 yıl önce yazılmış kitaplardan bir cümleyi alıp önünü arkasını kesip Diyanet'in fetvası gibi sunuyorlar.
Bu konuyu medya yöneticileriyle hiç konuştunuz mu?
Zaman zaman görüşüyoruz ama öyle büyük bir toplantı yapmadık. İsteyen bana kolay ulaşıyor. Ama haber cazip gelince yayınlıyorlar. Bugüne dek dinle ilgili yalan yanlış haber yapıp özür dileyen kimse olmadı. Bazen ben arıyorum o haberin doğrusu şudur diyorum, ama bir Allah'ın kulu çıkıp da ben yanlış yazdım, doğrusu budur demiyor. n Bazı köşe yazarları Kur'an'da örtünme yok diye fetva veriyorlar.
Sözlüğe bakıp Kur'an ayetlerini açıklamak baltayla saat tamir etmeye benzer. Bu konuda Diyanet'in söyledikleri ortadadır. 14 asırdır Müslümanlar kadınların başını örtmesini dini bir gereklilik olarak görmüşlerdir ve genel çizgi budur.
Gazete köşelerindeki seküler 'teologlar' Diyanet'in işini zorlaştırmıyor mu?
Bunlar vatandaşta ciddi etki yapmıyor. Olayın iki yüzü var; biri dini tecrübe ve algılama yönü, diğeri de hukuki-siyasi yönü. Bir alanın işini diğer alanda görmemeliyiz. Toplumda var olan başörtüsü sorununun çok tartışılmakla çözüleceğini düşünmüyorum.
Zaten tartışma dini değil, siyasi...
Öyle tartışıldığı için kamplaşmalar artıyor, konu çözülmez hale geliyor. Din ve ifade özgürlüğünü önemsiyoruz ama şunu da doğru bulmuyoruz; kimse kendi düşüncesini topluma empoze etmek hakkına sahip değil.
Yani?
Bir dinin nasıl anlaşıldığı o dinin teologları tarafından tartışılacak bir şeydir. Siyasetçinin, gazete yazarının işi değil. Aksi yöndeki tartışmaları vatandaşın algılaması farklı oluyor; dini algılamasına saldırı olduğunu düşünüyor ve dindarlığı içinde ne varsa hepsini korumaya alıyor. Bu durumda hurafelerle mücadele etmemiz de zorlaşıyor.
Dine din dışından müdahale var…
Türkiye'nin 23 tane ilahiyat fakültesi var. Biri farklı konuştuğunda onu göklere çıkarıp ilahiyatçı böyle olur dediğiniz vakit önce o kişiye karşı haksızlık yaparsınız, çünkü şöhreti taşımak zordur, insan kendi fikirlerini putlaştırıyor. Din adına yeni fikirlerin söylenme politikası iyi yönetilemezse toplumda taassup artar.
DİN ADAMI İMAJI KIRILDI
İyi eğitim almış, sosyalleşmiş din görevlisi projeniz vardı ne oldu?
Herkes iyi eğitim almış din görevlisi ister ama kendi çocuğunu vermez. Başkasından beklersek başaramayız. Halkımız para pul sevdalısı değil ama imaj önemli. Din adamı imajı kırıldı. Eski romanlarımızda, sinemada imam imajı öyledir… Bugün onlarca televizyon dizisinde model gösterebileceğiniz bir tane imam, hoca efendi tipi yoktur. O programları yapan şahıslar da, iyi yetişmiş, aydın fikirli din görevlisine ihtiyacımız var der ama bir model ortaya koymazlar. Fakültelerin kontenjan azlığı imam hatip gerçeği ayrı bir sorun.
Çözüm…
Hizmet içi eğitimi önemsiyoruz. Kur'an kurslarındaki kitapları yeniledik. Her şeye rağmen görevlilerimize güveniyorum, onlarla yol alacağız. Cami kütüphaneleri oluşturduk. Görevlilerimiz yılda bir tefsir okusun istiyoruz. Camilerin sadece namaz kılınan yerler olmaması, ilmi, kültürel, sosyal mekanlar olması için çalışıyoruz.
ŞEHİR DİNDARLIĞINI ÜRETEMEDİK
Modern hayatın getirdiği savrulmalar insanları ruhen de sarsıyor. Cami ve benzeri sığınılacak mekanlara ihtiyaç artıyor.
Dini bilginin kültüre dönüşmesi, Müslümanlığın biraz daha aristokrasisini oluşturması gerekiyor. Osmanlı'da şehir dindarlığının biraz daha seviyeli katmanları vardı. Günümüzde katmanlar alt üst oldu, şehir dindarlığı içinde insanların rahat katılabileceği ortam oluşmadı. Bu din görevlisinin değil hepimizin ortak sorunu. Yaşını başını almış, ekonomik bakımdan sorunları olmayan, kültür düzeyi yüksek insanımızın haz alacağı bir mekanın oluştuğunu görmedim.
Camide bu nasıl olur?
Şu anda bunu konuşuyoruz. Cami cemaati böyle bir umut vaat etmiyor. Cami avlularını sosyal kültürel mekanlar yapalım diyoruz.
Camilerde özellikle kadınların abdest alabilecekleri bir yer yok?
Haklısınız. Biz camiyi cemaatini şöyle düşünüyoruz; Erkekler, gençler, çocuklar, kadınlar. Biri eksikse olmaz. Adım adım bunu yapıyoruz.
Mahalle aralarına yapılan camiler mimari estetikten yoksun.
Diyanet cami yapımında hiçbir şekilde devrede değil. Bir Alevi köyünde diyelim birkaç kişi cami yaptırmak için girişimde bulunuyor, sonra “Diyanet Alevi köyüne cami yapıyor” deniyor. Bundan biz de şikayetçiyiz ama hâlâ camilerin yapımı tamamen şahısların, derneklerin inisiyatifinde…


İslam'ı giderek daha iyi öğreniyoruz ama

Toplumda dindarlık derinleşiyor mu?
Dünya kuruldu kurulalı, iyi var, kötü var. Her insanda iyilik, güzellik ve kötü duygular vardır, önemli olan iyi duyguların önde olmasıdır. Giderek dinimizi daha iyi öğreniyoruz. Bunun bir duygu, bir de bilgi boyutu var. Bilgi boyutunun geliştiği kanaatindeyim ama bilmek dindar olmak anlamına gelmez.
Duygu boyutu?
Duygu boyutunu geliştirmemiz lazım. Modern şehir hayatı duyguyu aşındırdı. İnternette binlerce sayfa İslam'la ilgili bilgi var, din bunları öğrenmekle alakalı değil bunların sindirilmesiyle alakalıdır. Dindarlığın özü her an Allah'la bir olabilmektir. Dindarlığın derinliği deyince ben, namaz kılanların sayısının artmasını değil, bunu anlarım. Kılınan namaz, insanları 24 saat denetleyebiliyor, ahlaki güzellik, derinlik, duyarlılık kazandırıyorsa… Gönül ister ki, bilgi oranında duygu boyutu da gelişsin.
Devletin varlık nedeni, halkına hizmet ise dini önemsemesi gerekmez mi?
Devletin dini önemsemediği kanaatinde değilim. Devletin dini kendine rakip olarak görmekten vazgeçmesi lazım. Din dünyevileşmenin, hırsın, bencilliğin rakibidir. Aslında din sizi dünya hayatı aldatmasın diyor. Modern devlet aslında dini önemser çünkü devletin de sorunu toplumun huzurudur. Din dünya hayatını önemsiz görmüyor ama peşine takılıp sürüklenme diyor.

İslam dünyasındaki sıkıntılar dinden kaynaklanmıyor

Aydınlar arasında din konusunda cehalet var. İslam dendiğinde Batı'da Hıristiyanlığın yaşadığı tecrübe akıllarına geliyor.
İki yanlış yapılıyor. Bir, Batı'nın din-devlet ilişkilerindeki gerilimler esas alınarak bizde aynen yaşanmış gibi düşünülüyor. İki, İslam dünyasında meydana gelen hadiseleri iyi analiz edemediklerinden din üzerinden algılıyorlar, gerilimleri din alanının kavgası gibi görüyorlar, hepsi dinin siyasal başkaldırısı gibi algılanıyor. Birçok şeyin nedeni ekonomiktir, siyasidir…

Din bağı ayrışmayı önler ve birleştirir

Güneydoğu'ya gittiniz. Bu gezi bazı gazetelere, 'devlet bölgedeki tablodan rahatsız oldu, Diyanet'e git, düzelt dedi' şeklinde yansıdı.
Devletin her birimiyle konuşuruz ama beş yıldır görevdeyim, yaptığım hiçbir işi başkasının gözünün içine bakarak yapmadım. Bütün illere gidiyorum, gitmediğim birkaç il kaldı. En son Kars, Iğdır, Siirt, Batman'a gittim. Ankara'da oturup da konuşmayla olmuyor bu işler.
Kürt sorununun çözümünde din faktörünü nereye koyuyorsunuz?
Dinin her yerde olduğu gibi Doğu'da da büyük bir itibarı var. Din bağı çok güçlü bir bağ. Az da olsa din görevlisi kisvesi altında bölücü şeylere destek verenler olmuş. Bunu ayıklamak lazım. Din bizi ayrıştırmaz, birleştirir. Bu o bölge için de böyledir.
Din etkili olduğu oranda istismara da açık…
Bir toplumda bir şeye çok itibar ediliyorsa böyle riskler vardır. Diyanet'in toplumun birliğinden yana olduğunu, terör örgütlerine prim vermediğini herkes biliyor. İnsanın dini duygusu esastır. Bugün birçok insan sırf popüler diye ateistim diyor ama ateist olmak o kadar kolay değildir. Dindar olmak kolaydır.

Gazete Oku

Çocuklarımızı ve bizleri geçmişimizden özellikle ŞANLI OSMANLI dan koparmaya çalışıyorlar. Ders kitaplarında padişahları hain ilan ediyorlar. Şundan eminimki bu millet OSMANLIYI asla unutmayacak ve OSMANLI ruhu bir gün geri dönecek.

BİZDE TEOKRASİ OLMADI
İslam'da ruhban sınıfı olmadığından mı laikliği bu düzeyde içselleştirebildiniz?
Kilise-siyaset ilişkisinde yaşananlar bizde yaşanmadı. Bizde teokrasi ve din hizmetinde olanların siyasi egemenlik talebi hiç olmadı.

Dünya Savaşı zamanında Şeyhülislam politikaya alet edilmek istedi.
Evet İslam'ın ruhban sınıfı yok , bu da zaten en büyük avantajlarından biri...

Ancak Osmanlı'da padişahın aynı zamanda halife olması Teokrasi'nin olduğunu gösterir. Ayrıca Osmanlı'da hukuk örfi ve şerri hukuk olarak ayrılıyordu. Bu da teokrasiyi gösterir.

Osmanlı'da laikliğin olduğu doğrudur. Öyle de olmak zorundaydı. Çünkü padişah ve çevresi sadece müslüman değildi. Musevilik, isevilik vs gibi dinlere mensup insanlarla doluydu saray ve çevresi. Unutulmasın ki; padişahlar, eşlerini hep yabancılardan seçerlerdi. Saray ve çevresi bir nevi BM topluluğu gibiydi. Zaten , padişahların asıl amacı; islam dinini korumak ya da yaymak değil Osmanlı imparatorluğunu büyütmekti...

alibaba68 tarafından gönderildi.

Zaten , padişahların asıl amacı; islam dinini korumak ya da yaymak değil Osmanlı imparatorluğunu büyütmekti...

Lakin İslamiyet, Osmanlı İmparatorluğu ile büyüdü.

(ÖNEMLİ Mİ) tarafından gönderildi.

Çocuklarımızı ve bizleri geçmişimizden özellikle ŞANLI OSMANLI dan koparmaya çalışıyorlar. Ders kitaplarında padişahları hain ilan ediyorlar. Şundan eminimki bu millet OSMANLIYI asla unutmayacak ve OSMANLI ruhu bir gün geri dönecek.[/LEFT]

Ne kadar enteresan... Halbuki ücretsiz dağıtılan kitaplarda asılsız bilgileri düzenlemek çok kolay olmalı.

Yoksa hain ilan edilen padişahın ihanetinin gerçek olmasından mıdır?

Osmanlıdan kurtulup bağımsızlığımızı ilan ettiğimiz için çok mutluyuz. Osmanlı pahdişahı Hain Vahdettin'in Türk düşmanlarıyla birlik olmasını Türkler unutmayacak. Osmanlı özlemi içinde tutuşan şeriatci yobazlar her zaman ezilmiştir. Atatürk'ün dediği gibi ;

" Yeni Türkiye’nin eski Türkiye ile hiçbir ilişkisi yoktur. Osmanlı hükümeti tarihe karışmıştır. Şimdi yeni bir Türkiye doğmuştur. "

Yaşasın TÜRKİYE CUMHURİYETİ.

İyisiyle kötüsüyle Osmanlı vardı ama artık yok. Şu anda Türkiye Cumhuriyeti var. Geçmişi inkar etmiyorum ama geçmişle yaşamak ve yeniden geçmişi günümüze uyarlamaya çalışmak yanlıştır...

Hep demişimdir Osmanlı'da şeriat hiçbir zaman olmamıştır diye. Ama Osmanlı'yı eleştirenler her zaman bunu ileri sürmüşlerdir. Osmanlı İslam ruhuyla kurulmuştur, daha sonra da bu anlayışla devam etmiştir.

Osmanlı'da gerçek anlamıyla hiç bir zaman şeriat olmamıştır, sürekli hile-i şerife'ye başvurulduğu için, ama aynı anda tam anlamında laiklikte bulunmamıştır.
Normal bir monarşiden farkı yoktu bence Osmanlı'nın.

İSTİKBAL KÖKLERDEDİR..bu bir,

Bardakoğlu doğru fikirler ortaya koymuş

İslamı aydın ve evrensel yaşayacak kitle inşaa etmek için evvela onlara güzel bir eğitim vermek gerekli

Osmanlı da çok hukuklu bir sistem vardı.
Bu çok uluslu bir çok millet ve dinden onmilyonlarca osmanlı tebaasının birlikte yaşaması için gerekli idi.

Şeyhülislama bir konu gelirdi, “bu dini bir konu değil, bizim alanımıza girmez” deyip cevap vermezdi.

Bu ayrıntı Osmanlının temel yapısını da ortaya koymuş aslında.

Laikliği Batılı toplumlar Kilise baskısından toplumu kurtarmak için icat etti.Yani Laiklik esas ile devlet değil toplum içindi

Biz de ise topluma devlet baskısı için kullanılıyor.Yani amacı toplumu baskılardan kurtarmak değil tam aksine baskı altına almak