Konu: Yeni Platonculuk Nedir?

Yeni Platonculuk Nedir?

Alm. Neuplatonismus, Fr. neo-platonizme, İng. Neo -Platonism, Es. t. nev Eflatuniye

Platon'dan başka Aristoteles'e stoalılara, Pitagorasçılara da dayanan ayrıca doğu dinlerinden ve Hıristiyanlıktan da etkilenmiş olan, bütün bunları kendi içinde karıştırıp eriten felsefe okulu.

İ.S. 2-6. yüzyıllar arasında türlü biçimlerde ortaya çıkmıştır. Kurucusu Ammonias Sakkas sayılır, bu okulun dizgesel temellendirilişini onun öğrencisi Plotinos.

Sokrates'le başlayan Atina okulu, Platon'da ilk yazınsal ve sistematik ifadesini buldu. İdealizmin başlangıcını da Platon'a dayandırmak gerekir.Ege'nin diğer kıyısında; Efes'te, Miletos'ta ise materyalizmin ilk sistematik örnekleri ortaya çıktı. Diogenes bu anlamda ilk akla gelen isimlerden birisidir.

Platonculuk'u, Mısır ve Mezopotomya felsefesinden de ayırmamak gerekir. Tarihsel kaynaklara göre felsefeyi aslında Mısır'dan başlatabiliriz. Tapınaklarda, yazıtlarda, belli bir felsefenin izleri var.

Platonculuk, Hristiyan teolojisiyle de kesişiyor. Thomas Aquinos gibi isimler, Platon'dan büyük oranda etkilendiler. Orta Çağ Hristiyan felsefesi, büyük oranda Atina Okulu'na dayandı ama onlarda aynı olgular çok katı ve dogmatik şekilde ifadesini buldu.

MS. 2. binyılda Platonculuk yerini Aristo etkisine bıraktı. Aristo'nun dogmatik dar mantığı, Hristiyan teolojisine daha elverişliydi. Çünkü Orta Çağ'ın gerici düşünce sistemi, sorgulamanın yerine, ezberlenmiş mantık ilkelerini koymuştu.

Sonraki çağlarda Platon'un etkisini görmeye devam edeceğiz. Almanya'da yükselen idealist felsefe, önemli ölçüde Platon'dan etkilenmeye devam etti.

Schopenhauer'un esin kaynağı Platon'du mesela. Hatta ondan "Büyük Platon" olarak bahsediyordu. Aynı dönemde Schopenhauer, Almanya'nın en saygı gören filozofuydu.

Hegel,Kant, Fichte, Schelling gibi isimlerde de Platon etkisini göreceğiz.19. yüzyılda Hegel ve Kant, Platon'un yerini alarak felsefeyi yeni bir evreye soktular. Tutarlı idealistler Kant'ın etrafında toplandı. Hegel ise daha modern bir yaklaşım biçimi sundu.

Diyalektiği modernize eden Hegel, felsefeye çok büyük bir katkı yaptı. Materyalistler bile, Hegel'den büyük oranda etkileneceklerdi.

20. yüzyıla girerken, Nietzsche'nin öncülüğünü ettiği Platon karşıtlığı etkisini gösterdi. Sartre, Adorno gibi isimlerin öne çıkmasıyla post-modernizmin tohumları atılacaktı.

Son dönemlerde öne çıkan Foucault, Habermas, Derrida, öncesinde Heidegger'in etkisiyle, Platonculuk çağdaş bir sistemden öte, felsefe tarihinin bir parçası haline gelmiştir.

Kant'ın etkisi ise hala çok güçlüdür.

Bu şekilde özetlemeye çalıştım.Subjektif yargılara varmaktan çok, objektif değer üzerinde yoğunlaştım bu yazıda.Bir özet, kendini aşan ifadelere girmemeli.Yoksa "bunun özeti nerede?" denecek. Bu yüzden daha sonra açımlamak üzere burada duralım.