Konu: Eski Ramazan Hikayeleri 1

Kadın eğlenceleri

Eski Ramazanlar'da, erkekler kadar kadınlar da eğlenirlerdi. Belki erkeklerden daha da fazla. Çünkü, Ramazanlar'da erkekler hoşgörülü olurlar, eşlerinin gece misafirliklere gitmelerini, eve misafir davet etmelerini, bir Ramazan hakkı olarak kabul ederlerdi. Varlıklı evlerde yemekleri zaten Arap bacılar, aşçılar pişirirdi. Orta halli evlerde ise, kadınlar yemeklerini kendi elleri ile pişirirlerdi. Bunu da kocalarının teravih namazında bulundukları zaman içinde tamamlarlardı. Çünkü, bir an evvel işlerini bitirip, kendi aralarında eğleneceklerdi. Sonra, sahur yemeği öyle pek çeşitli olmazdı. Börek, pilav, yanında erik, kayısı kurusu ya da pestili ile yapılmış hoşaf ve bir sebze, bir de et yemeği. Bunların bazıları da iftar yemeklerinden artmış olurdu. Ramazanlar'da kadınlara tanınan eğlence hakları; tiyatrolara, orta oyunlarına gitmekti. Bazı erkekler, eşlerinin Şehzadebaşı, Direklerarası piyasa gezintilerine çıkmalarına da izin verirlerdi. Ramazan gecelerinde kadınların en tatlı eğlenceleri, kendi aralarında toplanmaları idi. Bir gece Ayşe Hanım'da, ertesi gece Salih Efendi'nin eşi Zehra Hanım'ın evinde toplanırlardı. Erkekler teravihten çıkar çıkmaz; kadınlar fenerlerini yakarak, yanlarına çocuklarını, kaynanalarını, varsa elti ve görümcelerini, hala ve teyzelerini alarak, kalabalık bir kafile halinde Aşye Hanım'ın, ya da Zehra Hanım'ın evinin yolunu tutarlardı. Kadınlar bu toplantılarda, kendi aralarında fıkralar anlatarak gülüşürler, fincan gibi oyunlar oynarlar, keten helvası, kestane pişirirler, kapıdan boza alıp içerlerdi. Kadınların bu gece eğlenceleri de çok zaman sahura kadar devam ederdi. Bu kadar uzun sürdüğü için de bazen sonu hoş bitmezdi. "Yemeğimi sahura kadar yaparım" diye ihmalkar davranan kadınlar, yemeği yetiştiremez, ya da pişirdiklerini mangal üstünde unutan kadınların yemekleri yanar, kocaları da çileden çıkardı. Böylece, o geceki eğlence zehir olurdu. Böyle bir duruma düşen kadınlardan, Ramazan eğlence hakkının alındığı da görülürdü. Eşleri, ancak bayram sabahı ellerini öpmelerine izin verirdi.

Cami ışıklarına bakan çocuk...



Sonra büyüdüm. İnanmanın huzurundan aklın huzursuzluğuna geçtim. O

çocukluk dönemimden sonra bir daha hiç dindar olmadım, oruç tutmadım,

dua etmedim, namaz kılmadım. Lise yıllarında karşımdakinin inançlarına

hiç aldırmaz, herkesin korktuğu bir güçten korkmamanın tuhaf

lezzetiyle diğer çocuklarla kıyasıya tartışırdım, onlar Tanrı'nın

varlığını kanıtlamaya çalışırlardı ben yokluğunu. Küçük bir çocukken

inanmayı ne kadar sevdiysem, ilk gençliğimde de inanmamayı o kadar

sevdim. Başkaldırmanın müthiş cazibesine kapılmıştım. Çocukluktan

gençliğe geçmeye çalıştığım dönemlerde yazarlık hayalleriyle dolu

olduğumu gören babam, `Yanağını cama yapıştırıp, evin çaprazındaki

caminin şerefesinde iftar zamanını haber veren ışıkların yanmasını,

ışıklar yanar yanmaz bunu bağırarak haber verdiğinde büyüklerin

aferinini almak için heyecanla bekleyen bir çocuğu anlatabilir misin'

demişti. Yaklaşık kırk yıldan beri o çocuk aklımdadır. Hálá o sahneyi

ve o çocuğu en iyi biçimde nasıl anlatacağımı bulamadım. Ama bu

görüntü benim yazarlık temrinlerimden biri oldu. Babamın kendi

çocukluğunun anılarının arasından çıkartıp bana yazı ödevi olarak

verdiği sahneye kendi çocukluğumun anıları da eklendi. Evimizin hemen

karşısındaki küçük cami. Ramazan geceleri mahallenin çocuklarıyla

birlikte gittiğimiz teravih namazları, camideki büyüklerin bize başka

zamanlarda pek de göstermedikleri bir şefkati göstermeleri, hálá çocuk

aklımla ezberlediğim biçimde söylediğim `allah umme salli ala'nın

muhteşem melodisiyle dalgalar gibi kabaran o tuhaf coşku, namaz

çıkışında hissettiğimiz o ağırbaşlı memnuniyet.. . Sahur vakti sıcak

yataktan gözlerim yarı kapalı kalkıp sobası yakılmış salonda

hazırlanmış sofraya oturuşum, galiba sadece ramazanlarda yapılan o

yumurtaya bulanmış ekmek kızartmaları, demli çay, beni sevgiyle ve

gururla bağrına bastığını düşündüğüm büyük bir kalabalığın parçası

olmanın güveni ve sonsuz bir huzur. Allah'ı çok sevmiştim. Ondan benim

anlamadığım kelimelerle söz ediyorlardı ama o benim için, beni

sevmesini istediğim temiz yüzlü yaşlı bir dedeydi, oruç tuttuğum

zamanlarda bana gülümsediğini düşünürdüm. Doğrusu ya ondan pek

korkmazdım. Ama beni sevmesini isterdim. İlk kez okulda din hocası

cehennemi uzun uzadıya bütün korkunçluğuyla anlattığında dehşete

düşmüştüm, benim teravih namazlarında, iftarlarda, sahurlarda

hissettiklerimle hocanın anlattıkları hiç birbirine benzemiyordu. O,

beni çok korkutan, bana çok uzak, çok mesafeli, çok gazaplı, benim

çocuk aklımın kavrayamayacağı çok ürkütücü bir güçten bahsediyordu.

Biz dede-torun değildik. Beni sevmiyordu. Kötü bir şey yaparsam beni

ateşlerin içine atacak, beni yakacak, bana acılar çektirecekti. Ben

ona hiç böyle şeyler yapmazdım ki, ben onun için hiç böyle cezalar

düşünmezdim ki, ben onu seviyordum, o niye beni ateşlerin içine atmak

istiyordu. Çok korktuğumu, çok üzüldüğümü hatırlıyorum. Bir daha uzun

yıllar camiye gitmedim. Din hocası benim çocukluk dünyamın en huzurlu

hayalini, o soğuk yatakhanelerde uyumadan önce dua edip kendisine

gülümsediğim, herkes bana yaramazlık yaptım diye kızdığında kendisine

sığındığım `yakınımı' benden koparmıştı. Sonra büyüdüm. İnanmanın

huzurundan aklın huzursuzluğuna geçtim. O çocukluk dönemimden sonra

bir daha hiç dindar olmadım, oruç tutmadım, dua etmedim, namaz

kılmadım. Lise yıllarında karşımdakinin inançlarına hiç aldırmaz,

herkesin korktuğu bir güçten korkmamanın tuhaf lezzetiyle diğer

çocuklarla kıyasıya tartışırdım, onlar Tanrı'nın varlığını kanıtlamaya

çalışırlardı ben yokluğunu. Küçük bir çocukken inanmayı ne kadar

sevdiysem, ilk gençliğimde de inanmamayı o kadar sevdim.

Başkaldırmanın müthiş cazibesine kapılmıştım. Hayatın zıpkınlı

acılarından beni koruyacak bir güç yoktu artık, her acı doğrudan

tenime yapışıyor, o acıları taşımakta ilahi bir güç bana yardımcı

olmuyordu. Yirmili yaşlarımda Ankara'da bir işçi kooperatifinde

karımla birlikte epeyce sıkıntılar çekerek yaşarken komşularımız olan

bir `inançlı insanlar' grubuyla karşılaşmıştık. Gerçekten çok hoş

insanlardı, yumuşaktılar, hoşgörülüydüler, benim gençlik

saygısızlıklarımı kibar bir sabırla karşılıyorlardı. Aralarından bir

tanesi eski bir kabadayıydı, iriyarı, güçlü kuvvetli bir adamdı, epey

kavgaya karışmış, günahın her türlüsüne batıp çıkmıştı, sonra `inancı'

bulmuştu. Beni sessizce dinler, ben sözümü bitirince `Ahmet, kardeşim'

diye başlardı lafa, beni `doğru yola' getirmek için uğraşırdı. Dini

korkuyla değil sevgiyle anlatırdı. Zor günlerdi, babam hapisteydi, kız

kardeşim hastaydı, karım hamileydi, beş kuruş para yoktu, bir

yayınevinin zemin katında düzeltmen olarak çalışıyor, kazandığım

paranın çoğunu kiraya veriyordum. O sırada hayatımdaki en iyi şey o

dindar insanlardı. Dindarları sevdim. İnançlarını paylaşmadım ama

onlara ve inançlarına imrendim. Bana çocukluğumu, teravih namazlarını,

sahurları, iftar sofralarını, huzuru hatırlatıyorlardı . Öfkeli

değillerdi, çıkarcı değillerdi, haramdan ölesiye korkuyorlardı ,

muhtaçlara yardım ediyorlardı, inançlarıyla böbürlenmiyorlar, dini bir

gösterişe döndürmüyorlardı . Onlara saygı göstermeyi öğrendim. Kendi

inançsızlığımla onları kırmamaya özen gösterdim. Zor günlerde bir

`inançsıza' bağışladıkları dostluğu hiç unutmadım. Din hakkında

düşünmeye başladım, `din bir afyondur' ezberinden `din nedir' sorusuna

geçtim, insanların ve toplumların hayatında dinin yerini merak ettim.

Gerçek bir dindarla, bir müminle, dini gösterişli bir rozet gibi

yakasına takanlar arasındaki farkı gördüm. İçinde bir vahşetle,

bencillikle hatta kötülükle doğan ve ölüm gibi karanlık bir yok oluşla

varlıkları sona eren insanların gelişiminde, yaşama gücü buluşunda,

ahlakı yaratışında, vahşetini sınırlayışında dinin çok önemli kültürel

bir değer olduğunu fark ettim. Dindar olmadım, inançlı olmadım. Hálá

da değilim. Hiçbir zaman da olmayacağım herhalde. Ama din fikrini,

gerçek dindarları seviyorum. Tanrı'yla ilişkim ise anlatılması çok zor

çelişkilerle dolu. Varlığına inanmıyorum ama o varmış gibi

hissetmekten hoşlanıyorum, annemin mezarına gittiğimde dua etmiyorum

ama annemi `ona' emanet ediyorum. Artık ne ölümden ne de ölümden

sonrasından korkuyorum ama öldükten sonra sevecen bir ışıkla

karşılaşıp yaramazlık yapmış küçük bir çocuk gibi ona sığınıp

gülümseyeceğimi aklımdan geçiriyorum. Din hocası cehennemi anlatana

kadar süren kuvvetli bir inanca dayalı `ilişkim' şimdi bir başka

biçimde sürüyor, onun adına yeryüzünde cehennemi yaratanları, onun

adıyla gösteriş yapanları, onun adına benim gibi `inançsızlara'

öfkelenenleri, onun adını sadece insanları korkutmak için kullananları

`onunla' arama sokmuyorum. Tanrı'dan bir beklentim yok. Ona duyduğum

sevginin, eğer o varsa, bir beklentiden ya da bir korkudan

kaynaklanmadığını o biliyor. Günahkar olduğumu da, babasının sevgisine

sığınan biraz şımarık bir evlat gibi bu günahları işlemeye devam

edeceğimi de. Din adına dehşet salanlar ne derlerse desinler,

başkaları için kötülük düşünmeyenleri onun affedeceğine inancım tam,

benim tanrım her şeyden önce `başkaları için kötülük düşündün mü' diye

soracak bir tanrı. Başkaları için kötülük düşünmezsem, onun varlığına

inanmasam bile beni affedeceğini sanıyorum. Affetmezse de

gücenmeyeceğim. Çocukluğumda tuttuğum oruçların, oturduğum iftar

sofralarının huzurunu hiç unutmadım. Bugün, bir tek kez öyle bir

huzurla iftar yapabilmek isterdim. O huzuru hissedenler, dilerim, o

huzuru gereksiz öfkelerle bozmazlar. Ben bir daha o huzuru

bulamayacağım. Ama, `yanağını dışarının soğuğunu hissederek cama

dayayıp, evin çaprazındaki caminin ışıklarının yanmasını bekleyen'

çocuğu anlatmayı hep deneyeceğim. Sanırım bunu hiçbir zaman tam da

beceremeyeceğ im

Ramazan günlerinde Sultanahmet, Beyazıt, Fatih, Eyüp gibi hem büyük hem de avluları müsait camilerin üstleri kapalı avlularında çeşitli sergiler kurulurdu. Küçük dükkanlar olan bu sergilerde, Kur'an-ı Kerim ve diğer dini kitaplar, tesbihler, yüzükler, hacıyağı gibi kokular ve buna benzer şeyler satılırdı. Bu sergilerde genel Ramazan adabına uyarak, ancak ikindi namazından sonra alışverişe açılırdı. Bu basit alışveriş, bazı kimselere çok keyif verirdi. İkindiden iftara kadar olan zamanlarını, bu sergiler önünde dakikalarca durarak, arada bir de küçük bir şey alarak geçirirler, böylece iftar vaktinin nasıl geldiğinin farkında olmazlardı. Rivayete göre, Sultan Mahmut'da bu sergileri pek sever, tebdil olarak bazı ikindi üstleri Beyazıt Camii'ne gelir, namazdan sonra tanıdığı birisinin küçük sergisinde oturarak saatlerce, alışveriş edenleri, tesbihleri, dini levhaları seyredenleri, çeşitli kokular sürdüğü halde beğenmeyenleri, zevkle izlerdi. İkindi üstleri bir de kahvehanelerin hazırlıkları olurdu. Büyük camilerin yakınlarında olan bu kahvelerin önleri, ağaç gölgeleri ile daima serin olurdu. Bazı kimseler, ikindi namazından sonra buralara gelmeyi adet edinmişlerdi. Kahvehanelerdeki alçak iskemlelere oturarak, koyu sohbetlere dalar, böylece iftar vaktinin nasıl geldiğinin farkında olmazlardı. Ramazan olduğu için şüphesiz bu kahvelerde hiçbir şey yenilmez, iştahlar iftardan sonraya bırakılırdı. Yine bazı meraklılar, iftardan sonra da kahvelerini evlerinde içmeyip, bu kahvehanelere koşarlar, acele acele bir iki çay, kahve içer, çubuklarını tüttürürler, sonra da yine camilere koşuşurlardı. Teravi bittikten sonra da kahvehane ve çayhanelerin cümbüşlü saatleri başlardı. Bu kahvehanelerin arasında sahura kadar açık olanları bulunur, gelenlertatlı sohbetler yapar, kağıt oyunları yada tavla, dama oynarlardı.

ellerine sağlık kardeşim çok güzel özetlemişsin, o eski günleri yaşıyamazsakta bunu yaşatmayı akrabalarımızı iftara davet etmek, arkadaşlarımızla teravihe gitmek, aynı çoşkuyu, aynı mutluluğu bugünde yaşıyabiliriz, yeterki sen iste...

ATmaCA53_53 tarafından gönderildi.

ellerine sağlık kardeşim çok güzel özetlemişsin, o eski günleri yaşıyamazsakta bunu yaşatmayı akrabalarımızı iftara davet etmek, arkadaşlarımızla teravihe gitmek, aynı çoşkuyu, aynı mutluluğu bugünde yaşıyabiliriz, yeterki sen iste...

saol arkadaşım elimden geldiğince yardımcı olmaya sizleri bu mübarek ay da mutlu etmeye çalışıyorum

Arkadaşlar ramazan ciddiyet gerektirir ama bir yere kadar hadi birazda gülelim

Bektaşi babasına sormuşlar:

- Baba erenler, ramazan hakkında ne düşünüyorsun?

Bektaşi babası:

- Vallahi, demiş; iftara bir şey dediğim yok ama, şu sahuru da öğleye
alsalar daha iyi olurdu.

Hoca Nasrettin bir Ramazan günü, namaz vaktinden epeyce önce,
vaaz dinlemek üzere mahalle mescidine gitmiş. Kürsünün yakınına
bir yere oturup, cemaatle birlikte vaaz edecek hocayı beklemeye
başlamış. Bir süre sonra mescidin imamı gelmiş ve çıkmış
kürsüye. Uzunca bir süre düşünüp etrafına sıkıntılı sıkıntılı baktıktan
sonra:

-"Ey cemaat" demiş, "Benim size söylemekten aciz bir adam
olmadığımı biliyorsunuz. Fakat bugün aklıma bir şey gelmiyor,
konuşacak bir şey bulamıyorum."

Kürsünün hemen yakınında bulunan Nasrettin Hoca, ayağa kalkmış
ve yetiştirmiş cevabı:

-"Aklına bir şey gelmiyorsa, kürsüden inmek de mi gelmiyor be
mübarek adam?"

İki softa, ramazanda bedava yiyip içeriz diye bir Bektaşi köyüne
misafir olurlar. Hoşbeşten sonra, içlerinden biri tuvalete gider.
Bektaşi, bu softaları kontrol etmek için odada kalana sorar:
– "Senin arkadaşın nasıl bir adam? Bilgisi var mı, yok mu?" O da
kendini üstün göstermek için "Bırak şunu, eşeğin tekidir", cevabını
verir. Biraz sonra öteki softaya da aynı soruyu sorar:
– "Senin arkadaşın nasıl bir adam? Bilgisi var mı, yok mu?" Bu
softa da öteki gibi "Bırak şunu, öküzden farkı yoktur", cevabını verir.
Akşam olunca iftar sofrası kurulur. Fakat tepsinin üzerinde arpa ile
samandan başka bir şey göremeyen softalar hayretle sorarlar:
– "Bunlar ne erenler?"
Bektaşi gülerek cevap verir:
– "Biriniz eşek, ötekiniz öküz. Sizin için bunlardan daha iyi azık
olur mu?"

Aylardan Temmuz. Günler oldukça sıcak ve uzun. Aylardan Ramazan.
Sabah erkenden başlayıp, gün boyu tırpanla ot biçmiş Tonyalı.
Hararetten, dili bir karış dışarıda varmış evine.
Kafaya takmış, orucu bozacak ama, arkadaşı bırakmıyor:
– Orucunu bozma, aha şunun şurasında akşama ne kaldı ki?
Bir punduna getirip bozmuş orucunu Tonyalı. Arkadaşı:
–Ne yaptın? Nasıl bozdun orucu? Deyince cevap vermiş Tonyalı:
–Baktum ki, orucu bozmazsam susuzluktan öleceğum. Ölürsem
bir daha Allah için oruç tutamayacağum. Dedum, ey Rabbum,
yaşayup senin için oruç tutayim diye orucumu kestum.

Adamin biri 2 kilo kahve ile eve gelmis. Hanim.
- niye aldin evde vardi
- eee ramazan geliyor
ertesi gün 1 çuval seker ile hanim:
- evde daha çok vardi
- eeeeee ramazan geliyor
Kadın bir gün evde iken komsular ramazan diye bir adamdan söz
etmisler kadin bütün ramazan bayrami hazirlik paketini almis
vermis ve demis ki buyrun ramazan bey bizde bunu sizin için
hazirladik.